Լեռնային Ղարաբաղ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
1rightarrow blue.svg Անվան այլ գործածումների համար տես՝ Արցախ
Location Nagorno-Karabakh2.png

Արցախ (Լեռնային Ղարաբաղ), պատմական տարածաշրջան Հարավային Կովկասում, որն ընկած է Դաշտային Ղարաբաղի և Զանգեզուրի միջև և զբաղեցնում է Փոքր Կովկասի հարավ-արևելյան լեռնաշղթան։ Տարածաշրջանը հիմնականում անտառածածկ է և լեռնային։ Տարածաշրջանի մեծ մասն զբաղեցնում է փաստացի անկախ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունը։

Աշխարհագրություն[խմբագրել]

Այսօր Լեռնային Ղարաբաղի տարածքը գտնվում է Արցախի Հանրապետության մեջ։ Լեռնային Ղարաբաղի տարածքը (միայն Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզը) մոտ 4.400 կմ² է։‌[փա՞ստ]

Անվան ստուգաբանություն[խմբագրել]

«Ղարաբաղ» տերմինը հստակ ստուգաբանություն չունի։ Ըստ մեկ ստուգաբանության՝ թարգմանվում է որպես՝ «Սև այգի»[1]։ Ըստ երկորրդ ստուգաբանության՝ «բաղ» արմատով բազմաթիվ տեղանուններ գոյություն ունեին Սյունիքում, Արցախում, Գանձակում և այլուր։ Եվ «Ղարաբաղը» «Բաղաբերդ» տեղանվան պարզ ու սովորական թարգմանությունն է։ «Ղարաբաղի» առաջին` «ղարա» մասը հայերեն «բերդ» բառի թարգմանությունն է` լ-ր հնչյունափոխությամբ։ Ինչպես օրինակ, Կալա-կարա` Կալա, Կալաքենդ (Բերդաշեն), իսկ պաշտոնական փաստաթղթերում` Կարաքենդ։ Տեղանվան երկրորդ` «բաղ» մասը օտար նվաճողների կողմից չի թարգմանվել։ Այսպիսով` Ղարաբաղը Բաղաբերդ տեղանվան քմահաճ թարգմանությունն է[2]։

Հայերենում «Արցախ» և «Լեռնային Ղարաբաղ» տերմիններն օգտագործվում են որպես հոմանիշներ։ Լեռնային Ղարաբաղ տերմինն առաջին անգամ հայտնվել է 1923 թվականին՝ Ադրբեջանի ԽՍՀ կազմի մեջ գտնվող Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզի տարածք նկարագրելու համար։‌[փա՞ստ] Արցախը կառավարում էր Արանշահիկ տոհմը, որը 11-13 դարերում Սյունիքի թագավորության գահն էր կրում։

Պատմություն[խմբագրել]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Լեռնային Ղարաբաղի պատմություն
Հասան-Ջալալի գրությունը

Լեռնային Ղարաբաղի պատմություն. գտնվելով կովկասյան և մերձավորարևելյան քաղաքակրթությունների ու մշակույթների ակտիվ փոխազդեցության ոլորտում այս երկրամասը տարբեր ժամանակներում հանդես է եկել տարբեր անուններով։ Սակայն դրանցից ամենահինը և գործածականը՝ «Արցախ» անվանումն է, որն ըստ ժողովրդական ստուգաբանության նշանակում է «Արայի անտառներ» - առասպելական մի թագավորի սիրած որսավայրը։

Բնակչություն[խմբագրել]

Այսօր Լեռնային Ղարաբաղի բնակիչները մեծ մասամբ հայեր են։ Բայց Հյուսիսային Արցախում ապրում են ադրբեջանցիներ։ 1989 թվականին երկրամասի բնակչությունը կազմում էր 192 հազար մարդ, որոնցից 76% հայեր, 23% ադրբեջանցիներ, մնացած մասը կազմում էին ռուսները և քրդերը։

Տես նաև[խմբագրել]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Robert H. Hewsen, Armenia: a Historical Atlas. University of Chicago Press, 2001, pp. 119–120.
  2. Լևոն Հարությունյան, Նշխարներ Արցախի բանահյուսության