Բևեռափայլ
Բևեռափայլը երկրի մթնոլորտի վերին նոսր շերտերի` (80-1000 կմ) լուսարձակումն է: Այն դիտվում է Երկրի բևեռային շրջաններում, հազվադեպ` նաև միջին լայնություններում (Հայաստանում 1098-1100 թվականնեին դիտվել է չորս բևեռափայլ): Երկնքի ամբողջ հյուսիսային կողմը լուսավորված է կարմիր ու կանաչ երկու հսկայական, վետվետուն կամարներով: Անընդհատ ձևափոխվելով ու երփներանգվելով` կամարները մեկ անհետանում են, մեկ նորից հայտնվում: Հանկարծակի մութ երկինքը ասես նետահարում են պայծառ ճառագայթները, իսկ ժամանակ առ ժամանակ օդում կախվում են կարմիր ծոպերով զմրուխտե «վարագույրներ»: Պայծառ, հիասքանչ բևեռափայլը (հյուսիսում անվանում են հյուսիսափայլ) երկնքում փողփողում է մի քանի ժամ անընդհատ:
Բևեռափայլերը Արեգակի ակտիվության հետևանք են: Արեգակի հսկայական շիկացած գունդը տիեզերական տարածություն է ճառագայթում վիթխարի քանակությամբ ջերմություն և արտանետում էլեկտրականությամբ լիցքավորված նյութի մանրագույն մասնիկների հոսքեր (արեգակնային քամի): Հասնելով երկրի մթնոլորտի վերին շերտերը, այդ մասնիկները բախվում են օդի ատոմներին ու մոլեկուլներին, և սրանք սկսում են փայփլել տարբեր գույներով` դեղին, կանաչ, կապույտ, կարմիր, մանուշակագույն, նարնջագույն: Իսկ ինչու է այս գեղեցիկ տեսարանը երկնքում հայտնվում սովորաբար երկրի բևեռներում: Բանն այն է, որ ամբողջ երկրագունդը մի վիթխարի մագնիս է և, ինչպես յուրաքանչյուր մագնիս, ունի երկու բևեռ: Եվ երբ Արեգակի` էլեկտրականությամբ լիցքավորված մասնիկների հոսքերը մոտենում են մեր մոլորակին, Երկրի մագնիսական ուժերի ազդեցությամբ շեղվում են դեպի հյուսիսայյին և հարավային մագնիսական բևեռները,և հիմնականում հենց այդ շրջաններում էլ առաջանում են բևեռափայլերը:
Գիտնականները նկատել են, որ բևեռափայլերն ավելի ուժեղ են լինում և ավելի հաճախ են կրկնվում, երբ Արեգակի վրա մեծանում է արևաբծերի քանակը: Հենց արևաբծերի տիրույթներից են տիեզերական տարածություն արտանետվում այն մասնիկների առանձնապես հզոր հոսքերը, որոնք երկրի վրա բևեռափայլեր են առաջացնում: Բևեռափայլի աղեղները սովորաբար ձգվում են արևելքից արևմուտք և երբեմն անցնում 5000 կմ-ից: Բևեռափայլերը հաճախ ուղեկցվում են երկրի մագնիսական դաշտի խանգարումներով` մագնիսական փոթորիկներով: Այդ դեպքում խախտվում է հեռահար ռադիոկապը:
Բևեռափայլերի ճառագայթման սպեկտրի (լատիներեն`պատկերացում, պատկեր) միջոցով ուսումնասիրվում է մթնոլորտի վերին շերտերի բաղադրությունը:
Երկրից բացի միակ այլ մոլորակը, որտեղ նկատվել են բևեռափայլեր, Սատուրնն[1] է:
Տես նաև [խմբագրել]
Ծանոթագրություններ [խմբագրել]
- ↑ Ռասել, Ռենդի (3 հունիս 2003)։ «Սատուրնի մագնիտոսֆերայի նկարագիրը»։ Պատուհաններ դեպի տիեզերք։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-10-05-ին։ http://www.webcitation.org/62DnYSLUB։ Վերցված է 2011-07-19։
