Բոր

Բոր

Բոր - քիմիական տարր է որի նշանն է B և ատոմային թիվը՝ 5:

Հայտնագործման պատմություն

Բորը (B) առաջին անգամ ստացել են Ժոզեֆ Լուի Գեյ-Լյուսակը և Լուի Ժակ Տենարը 1808 թ.:

Ֆիզիկական և քիմիական հատկություններ

Գոյություն ունի երեք ալլոտրոպ ձևափոխությունների ձևով: Այն սև, բյուրեղային, կիսահաղորդիչ հատկություններով, դժվարահալ (t_հալ=2030 °C) նյութ է:

Ստանում են որոշ միացություններից նատրիումով կամ մագնեզիումով վերականգնման միջոցով.

B₂O₃ + 3Mg → 2B + 3MgO

KBF₄ + Na → B + 3NaF + KF

Սովորական պայմաններում բորը քիմիապես իներտ է, սակայն խիստ տաքացնելիս ցուցաբերում է վերականգնիչ հատկություններ:

Սովորական թթուների հետ չի փոխազդում, իսկ խիտ HNO₃-ի հետ փոխազդելիս վեր է ածվում բորաթթվի.

B + HNO₃ + H₂O → H₃BO₃ + NO

4B + 3O₂ → 2B₂O₃

2B + 3F₂ → 2BF₃

2SiO₂ + 4B → 3Si + 2B₂O₃

Դիբորանը(B₂H₆) բորի պարզագույն ջրածնական միացությունն է:Այն էլեկտրոնային դեֆիցիտով միացությունների խմբին է պատկանում, քանի որ կապերի թիվը մեծ է նրանց մասնակցող էլէկտրոնային զույգերի թվից.

Սովորական պայմանեներում անգույն, խիստ տհաճ հոտով շատ թունավոր գազ է, որը հեղուկանում է -92,5C-ում:

Ստանում են լիթիումի ալյումոհիդրիդի(LiAlH₄) և BCl₃ –ի փոխազդեցությամբ.

4BCl₃+3LiAlH₄=2B₂H₆+3LiAlCl₄

Հեշտությամբ այրվում է`անջատելով մեծ քանակությամբ ջերմություն.

B₂H₆+3O₂=B₂O₃+3H₂O+2025կՋ/մոլ

Փոխազդում է ալկալիների և ջրի հետ. B₂H₆+6NaOH=2Na₃BO₃+6H₂

B₂H₆+6H₂O=2H₃BO₃+6H₂:

Բորի օքսիդը(B₂O₃) հանդես է գալիս ապակենման և բյուրեղական ձևափոխություններով:Այն հիգրոսկոպիկ, համեմատաբար դյուրահալ(t_հալ=450°С) թթվային օքսիդ է:

Հեշտությամբ փոխազդում է ջրի, հիմքերի և հիմնային օքսիդների հետ.
B2O3+3H2O=2H3BO3
 B2O3+6NaOH=2Na3BO3+3H2O
 B2O3+3CaO=Ca3(BO3)2
 Լուծվում է պլավիկյան թթվում.
 B2O3+6HF=2BF3+3H2O:
 Բորի քլորիդը(BCl3)սովորական պայմաններում անգույն գազ է, որը հեղուկանում է 12,5 C-ում:Ստանում են B2O3-ից.
 B2O3+3C+3Cl2=2BCl3+3CO
Շնորհիվ ազատ օրբիտալի առկայության`այն ցուցաբերում է էլեկտրոակցեպտոր հատկություն `հանդես գալով որպես Լյուիսի թթու.
BCl3+NH3=BC3 . NH3
Ջրի ազդեցությամբ լրիվ քայքայվում է.
BCl3+3H2O=H3BO3+3HCl
Բորաթթուն(H3BO3)սպիտակ, ջրում լուծվող բյուրեղային նյութ է:Ստանում են բորատներից.
Na2B4O7+2HCl+5H2O=4H3BO3+2NaCl
Թույլ եռահիմն թթու է, տաքացնելիս քայքայվում է.
H3BO3=HBO2+H2O
2HBO2=B2O3+H2O

Տես նաև

• Պարբերական աղյուսակ