Քթուլհու

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Քթուլհու
Cthulhu sketch by Lovecraft.jpg
Կտուլհուի էսքիզն արված Լավքրաֆտի կողմից 1934 թվականին
Առաջին անգամ
հայտնվել է՝
«Քթուլհուի կանչը» (1928)
Տիտղոսներ և կոչումներ՝ Մեծագույն հների գերագույն քուրմ
Մեծագույն երազատես
Ռլյեհի քնածը
Ընտանիք՝ Ազաթոթ (նախանախապապ)

Յոգ-Սոթոթ (պապ)
Շուբ-Նիգուռաթ (տատ)
Նուգ (ծնող)[1]

Քթուլհու (անգլ.՝ Cthulhu), հորինված տիեզերական էակ, որը ստեղծել է Հովարդ Ֆիլիպս Լավքրաֆտը և առաջին անգամ նկարագրել` իր «Քթուլհուի կանչը» կարճ պատմվածքում («Weird Tales», 1928 թվական): Լավքրաֆտը Քթուլհուին պատկերում է որպես հսկա մի տիեզերական արարած, որը պաշտամունքի առարկա է: Քթուլհուն մասամբ ութոտանի է, մասամբ՝ մարդ և մասմաբ՝ վիշապ: Քթուլհիի անունով է անվանվել Լավքրաֆտից ոգեշնչված էակների պանթեոնը՝ Քթուլհու Միֆոսը:

Ծագումնաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չնայած բառը հորինել է Լավքրաֆթը 1926 թվականին, այն ենթադրաբար ծագել է հին հունարեն «քթոնիկ» բառից, որը նշանակում է «այլմոլորակային», որի մասին խոսում է նաև Լավքրաֆտը իր «Առնետները պատերին» պատմվածքի ավարտին (1923)[2]:

Քթուլհուն նաև անվանվել է այլ ձևերով[3] և նկարագրվում է Հսկա, Մեռած կամ Զարհուրելի մակդիրներով:

Նկարագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Քթուլհուի կանչը» պատմվածքի մեջ Լավքրաֆտը Քթուլհուին նկարագրում է որպես «դև՝ աղոտ մարդկային կերպարանքով, ութոտանու գլխով և շատ շոշափուկներով դեմքով, թեփուկավոր, ռետինանման մարմնով, առջևի և հետին վերջույթների հսկայական ճանկերով և երկար ու նեղ թևերով»[4]: Քթուլհուն նկարագրվել է որպես հսկա ութոտանու, մարդու և վիշապի խառնուրդ, հարյուրավոր մետր հասակով, մարդանման ձեռքերով և ոտքերով իսկ մեջքին՝ մնացորդային թևերով[4]: Քթուլհուի գլուխը պատկերվել է որպես համարյա հսկայական ութոտանի՝ բերանի շուրջը անհայտ քանակի շոշափուկներով:

Հրատարակման պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լավքրաֆտի առաջին կարճ պատմվածքը «Քթուլհուի կանչը» հրատարկվել է «Weird Tales»-ում 1928 թվականին, որտեղ Քթուլհուն ներկայացված է որպես չարակամ էակ: Բանտարկված Քթուլհուն մարդկության մեծամասնության մոտ տագնապ է առաջացնում, իսկ շատ քչերի մոտ այն դառնում է պաշտամունքի առարկա (Նոր Զելանդիա, Գրենլանդիա, Լուիզիանա և Չինական լեռներ): Կարճ պատմվածքում նշվում է, որ Քթուլհուն վերջիվերջո կվերադառնա, չնայած որ հիմա թակարդում է: Նրան պաշտողները երգում են. «Ph'nglui mglw'nafh Cthulhu R'lyeh wgah'nagl fhtagn« («Իր Ռլյեհի տանը մահացած Քթուլհուն քնած սպասում է»)[5]:

Լավքրաֆտը հետագայում կազմում է Քթուլհուի ծագումնաբանությունը («Ընտրյալ նամակներ») և դարձնում այն իր գրականության կենտրոնական կերպարը[6]: «Դունվիչի սարսափը» պատվածքը (1928)[7] վերաբերում է Քթուլհուին, իսկ «Խավարում շշնջացողը» (1930) պատմվածքում նշվում է, որ կերպարներից մեկը գիտի Քթուլհուի ծագումը[8]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Lovecraft, H. P. (1967). Selected Letters of H. P. Lovecraft IV (1932–1934). Sauk City, Wisconsin: Arkham House. "Letter 617". ISBN 0-87054-035-1. 
  2. Callaghan, Gavin (2013). H. P. Lovecraft's Dark Arcadia: The Satire, Symbology and Contradiction. McFarland. էջեր 192. ISBN 1476602395. 
  3. Harms, "Cthulhu," "PanCthulhu," The Encyclopedia Cthulhiana, p. 64.
  4. 4,0 4,1 Wikisource:The Call of Cthulhu
  5. Wikisource:The Call of Cthulhu
  6. Angell George Gammell (1982)։ Price Robert M., ed.։ «Cthulhu Elsewhere in Lovecraft»։ Crypt of Cthulhu #9 2 (1)։ ISSN 1077-8179 
  7. Wikisource:The Dunwich Horror
  8. Wikisource:The Whisperer in Darkness