Փոխհատուցում (կենսաբանություն)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Փոխհատուցում, կոմպենսացում, օրգանիզմի ռեակցիան վնասվածքի կամ կենսագործունեության որոշ խանգարումների դեպքում, երբ չվնասված օրգաններն ու համակարգերը իրենց վրա են վերցնում խախտված (քայքայված) կառուցվածքների ֆունկցիան։ Դա կատարվում է կոմպենսատորային հիպերֆունկցիայի կամ ֆունկցիայի որակական փոփոխությամբ։ Զույգ օրգաններից մեկի ախտահարման կամ հեռացման դեպքում համապատասխան ֆունկցիան իր վրա է վերցնում առողջ օրգանը, որն աստիճանաբար հիպերտրոֆիայի է ենթարկվում։

Լյարդի մեկ բլթի ատրռֆիայի դեպքում կոմպենսատոր հիպերտրոֆիայի հետևանքով մյուս բիլթը հասնում է լյարդի բնականոն չափերի, կամ ախտահարված երիկամը հեռացնելիս՝ առողջը հիպերֆունկցիայով ապահովում է ջրի, միզանյութի և նյութափոխանակության այլ արգասիքների արտազատումն օրգանիզմից։ Կոմպենսատոր փոփոխություններ են կատարվում նաև առանձին օրգանների և համակարգերի գործունեության մեջ։

Սրտի փականների ախտահարման և արատի առաջացման ժամանակ փոփոխություններ են լինում ոչ միայն սրտամկանում, այլե բնականոն արյան շրջանառությանը մասնակցող այւ օրգաններում, փոխվում է անոթների տոնուսը, արտաքին և հյուսվածքային շնչառությունը։ Կոմպենսացումը հոմեոստազի կարևորագույն մեխանիզմներից մեկն է։

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 544 CC-BY-SA-icon-80x15.png