Վրանգելի տուն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Museum Silhouette.svg
Վրանգելի տուն
Особняк Н Г Врангеля - Газетный 8.JPG
Տեսակ ՌԴ մշակութային ժառանգության օբյեկտ
Երկիր Ռուսաստան
Տեղագրություն Դոնի Ռոստով
Հիմնադրված է 1885
Կոորդինատներ: 47°12′58.460004099999″ հս․ լ. 39°43′6.7299961000082″ ավ. ե. / 47.21623889002777474° հս․. լ. 39.718536110027777397° ավ. ե. / 47.21623889002777474; 39.718536110027777397

Վրանգելի տուն (ռուս.՝ Дом Врангеля), շենք Ռուսաստանի Դոնի Ռոստով քաղաքում, որը կառուցվել է 1885 թվականին ճարտարապետ Նիկոլայ Դորոշենկոյի նախագծով[1]։ Այս տանն իր մանկությունն ու երիտասարդությունն է անցկացրել Սպիտակ շարժման գլխավոր առաջնորդներից մեկը՝ Պյոտր Նիկոլաևիչ Վրանգելը[2]։ Վրանգելի տունն ունի մշակութային ժառանգության տարածաշրջանային նշանակության օբյեկտի կարգավիճակ[3]։ Ներկայում շենքը գտնվում է վատ վիճակում և վերականգնման կարիք ունի[4]։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կազանսկի (այժմ՝ Գազետնի) նրբանցքում այս առանձնատունը կառուցվել է 1885 թվականին ճարտարապետ Նիկոլայ Ալեքսանդրովիչ Դորոշենկոյի նախագծով։ Սկզբում տունը պատկանել է տարբեր տերերի, բայց շուտով այն գնել է բարոն Նիկոլայ Եգորովիչ Վրանգելը[1]։ Աառանձնատանն ապրել է Վրանգելների ամբողջ ընտանիքը։ Նիկոլայ Եգորովիչը եղել է արվեստագետ գիտնական, գրող և հնաոճ իրերի հավաքորդ։ Նրա կինը՝ Մարիա Դմիտրիևնան, հայտնի է որպես Ռոստովում կանանց կիրակնօրյա առաջին դպրոցի բացման նախաձեռնող։ Նրանց ավագ որդին՝ Պյոտր Նիկոլաևիչ Վրանգելը, քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ դարձավ Սպիտակ շարժման առաջնորդներից մեկը[4]։

Խորհրդային իշխանության գալուց հետո շենքն ազգայնացվեց, և այնտեղ տեղակայվեց թիվ 68 «Օգոնյոկ» մանկապարտեզը։ 1990-ական թվականներին մանկապարտեզը փակվեց, և այդ ժամանակից ի վեր շենքը դատարկ էր[2]։ Ռոստովի մարզի վարչակազմի ղեկավարի 1998 թվականի հոկտեմբերի 9-ի թիվ 411 որոշմամբ Վրանգելի տունը վերցվեց պետական պաշտպանության տակ՝ որպես մշակութային ժառանգության տարածաշրջանային նշանակության օբյեկտ[3]։ 2006 թվականին դատարկ շենքն անվարձահատույց հանձնվեց Ռոստովի հոգևոր թեմին[4]՝ վերականգնողական աշխատանքներ կատարելու պայմանով[5]։ Թեմը նախատեսում էր վերականգնել շենքը և այնտեղ կազմակերպել կրթական կենտրոն ու թանգարան[6]։ 2011 թվականին տանը նախատեսվում էր ստեղծել Ալեքսանդր Սոլժենիցինի թանգարանը, որի ցուցադրությունը պետք է նվիրված լիներ երկու գործիչներին համահունչ դարաշրջանին[7]։ Սակայն Ռոստովի թեմը Վրանգելի տունը վերականգնելու համար միջոցներ չկարողացավ գտնել։ Միայն 2012 թվականին փոխարինվեց տանիքը և տեղադրվեցին ժամանակավոր պատուհաններ[4]։ Ընդհանուր առմամբ վերջին տարիների ընթացքում շենքի վիճակը ծայրահեղ վատացել է[5]։ 2011 թվականի սեպտեմբերին շենքի մոտ տեղի է ունեցել հանրային ակցիա, որը փորձել է պետության ուշադրությունը հրավիրել ճարտարապետական հուշարձանին[8]։ 2013 թվականի մարտին Ռոստովի թեմը Վրանգելի տունը վաճառել է 9 միլիոն ռուբլով։ Ստացված գումարով վերանորոգվել է Սուրբ Մարիամ Աստվածածին տաճարը։ Վրանգելի տան նոր սեփականատեր է դարձել «Մեխանիզացիայի կառավարում» ՍՊԸ-ն[4]։

2015 թվականին քաղաքային վարչակազմի խորհրդակցության ժամանակ արծարծվել է տունը քանդելու և նույն տեղում նրա կրկնօրինակը կառուցելու հարցը։ Ճարտարապետության հուշարձանի վերականգնումը գնահատվել է 130 միլիոն ռուբլի, պատճենի կառուցումը` ընդամենը 20։ Շենքը քանդելու գաղափարը խիստ քննադատության է ենթարկվել հանրության կողմից[9]։

2016 թվականին նախատեսվում էր վերակառուցել շենքը և այնտեղ կազմակերպել երիտասարդական ակումբ։ Նախնական հաշվարկներով` վերակառուցման արժեքը պետք է կազմեր մոտ 115 միլիոն ռուբլի[10]։

Վերակառուցումից հետո տունը պետք է դառնա Վրանգելի թանգարան։ Դոնի Ռոստովի վարչակազմի ղեկավար Սերգեյ Գորբանի խոսքերով` վերականգնման աշխատանքները, ամենայն հավանականությամբ, պետք է իրականացվեն ներդրողի կողմից, իսկ քաղաքային իշխանությունները կվարձակալեն վերակառուցված շենքը, որում կտեղակայվի գեներալին և XIX դարի վերջի - XX դարի սկզբի ժամանակահատվածի պատմությանը նվիրված ցուցադրություն[11][12]։ Ըստ իշխանությունների` դա կարող է օգտակար լինել քաղաքին զբոսաշրջիկներ գրավելու առումով[13]։

2017 թվականի սկզբին շենքն այդպես էլ վերջնականապես չէր վերականգնվել, ավելին` ենթարկվել էր վանդալության[14][15]։

Ճարտարապետություն և ձևավորում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Շենքի գլխավոր ճակատը, որը տեղակայված է Գազետնի նրբանցքում, ունի հարուստ դեկոր։ Այն բաժանված է ֆունկցիոնալ տարբեր նշանակությամբ` բնակելի և օժանդակ տարածքների։ Գլխավոր մուտքն ընդգծվում է երկսյունանոց դորիական նախամուտքով, որը պսակվում է ուղղանկյունաձև ատտիկոսով[1]։ Շենքի ներսույթում մասամբ պահպանվել է հինավուրց ծեփվածքը[2]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 «Ростовская епархия продала дом Врангеля»։ Новая газета։ 2013-03-08։ Վերցված է 2013-09-15 
  2. 2,0 2,1 2,2 Ирина Ароян (2013-03-27)։ «Детский сад мой и Врангеля»։ Московский комсомолец։ Վերցված է 2013-09-15 (չաշխատող հղում)
  3. 3,0 3,1 «Ростов-на-Дону (объекты культурного наследия регионального значения)»։ Официальный портал Правительства Ростовской области։ Վերցված է 2013-09-15 
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 «Епархия продала домик Врангеля в Ростове-на-Дону»։ РИА Новости։ 2013-03-06։ Վերցված է 2013-09-15 
  5. 5,0 5,1 «Дом барона Врангеля: красота не спасла?» (ռուսերեն)։ Վերցված է 2017-01-30 
  6. Владимир Левендорский։ «Печальный юбилей»։ voopiik-don.ru։ Վերցված է 2013-09-15 
  7. В доме Врангеля — музей Солженицына // Наше время : газета. —Ростов, 2011. — 23 декабря. — № 623.
  8. Админ։ ««Красота спасёт красоту».» (ru-ru)։ voopiik-don.ru։ Վերցված է 2017-01-30 
  9. «Старинному особняку баронов Врангелей в центре Ростова грозит снос»։ Վերցված է 2018 Նոյեմբեր 21 
  10. Алексей Сакунов (2013-06-26)։ «Новый собственник дома Врангеля в Ростове хочет сделать в нём молодёжный клуб»։ donnews.ru։ Վերցված է 2013-09-15 
  11. Репортер Городской (2015-09-14)։ «В отреставрированном доме Врангеля откроют музей»։ Городской репортер – новости Ростова-на-Дону (ru-RU)։ Վերցված է 2017-01-30 
  12. «Дом Врангеля в Ростове восстановят в 2016 году»։ www.rostov.aif.ru։ Վերցված է 2017-01-30 
  13. «В Ростове восстановят дом Врангеля»։ Большой Ростов (ru-RU)։ Վերցված է 2017-01-30 
  14. «Вандальная надпись появилась на Доме Врангеля в Ростове»։ Privet-Rostov.ru - Главные новости Ростова и Ростовской области (ռուսերեն)։ Վերցված է 2017-01-30 
  15. «Вандалы в Ростове захватили Дом Врангеля и потребовали насилия над детьми»։ bloknot-rostov.ru։ Վերցված է 2017-01-30