Սեբուանո

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Infoboxforlang.png
Սեբուանո
Տեսակ լեզու
Ենթադաս Visayan languages
Երկրներ Flag of the Philippines.svg Ֆիլիպիններ
Խոսողների քանակ 20 000 000 մարդ
Վերահսկող կազմակերպություն Visayan Academy of Arts and Letters
Գրերի համակարգ լատինական այբուբեն
IETF ceb
ԳՕՍՏ 7.75–97 себ 587
ISO 639-2 ceb
ISO 639-3 ceb
Cebuano Վիքիպահեստում

Սեբուանո, Ավստրոնեզյան լեզվաընտանիքին պատկանող լեզու։ Հիմնականում օգտագործվում է Ֆիլիպիններում։ Ունի շուրջ 20 միլիոն լեզվակիր, հիմնականում Կենտրոնական Վիսարյայում, արևելյան Նեգրոս կղզու շրջանում, Արևելյան Վիսարյայի արևմտյան մասում և Մինդանաոի հիմնական մասում, որոնց մեծ մասը պատկանում են Վիսայյա էթնիկ խմբին։[1] Այսպես կոչված Վիսայան լեզվաընտանիքի լեզուներից ամենամեծ տարածում ունեցող լեզուն է և սերտորեն կապված է այլ Ֆիլիպինո լեզուներին։

Այն ունի մայրենի լեզվակիրների ամենամեծ քանակը Ֆիլիպինների բնակչության շրջանում, չնայած պաշտոնապես չի ուսուցվել դպրոցներում կամ համալսարաններում մինչև 2012 թվականը:[2] Այն լինգվա ֆրանկա է համարվում Կենտրոնական Վիսարյայի, արևելյան Նեգրոս կղզում, Արևելյան Վիսարյայի արևմտյան մասում և Մինդանաոյի հիմնական մասում։ Սերբուանո անվանումը ծագել է Սեբու կղզու անունից, որը լեզվի նախահայրենիքն է։[3][4] Սեբուանոն նաև Արևմտյան Լեյտեյի հիմնական լեզուն է, ակնհայտորեն Օրմոքում և քաղաքի շրջակա այլ մունիցիպալիտետներում։[5] ISO 639-2 եռանիշ կոդը՝ ceb է,սակայն չունի ISO 639-1 երկնիշ կոդ։

Տարածվածություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սեբուանոն խոսվում է Սոբու կղզում և նրան շրջապատող 167 կղզիներում՝ Բահոլում և Սիքուիջորում, արևելյան Նեգրոս կղզի շրջանում, հարավային Մասբատեում, Լեյտեյի արևմտյան մասում, արևմտյան Բիլիրանում, Սամարի մոքր հատվածներում և Մինդանաոյի հիմնական մասերում (Ֆիլիպինների երկրորդ ամենամեծ կղզին)։[3] Բացի դա, «Զամբոանգա թերակղզու, Դավաո շրջանի և Կոտաբատոյի բնակչությանը մի մեծ մաս խոսում է սեբուանո»։[3] Լեզվի որոշ բարբառներ սեբուանոյի համար տարբեր անվանումներ ունեն։ Սեբու կղզու սեբուանո խոսող էթնիկ խմբերը կոչվում են «Սեբուանո», Բոհոլի լեզվակիրները՝ «Բոհոլանո», իսկ Լեյտեյի լեզվակիրները իրենց բարբառը կոչում են Կանա։ Մանդանաոյի և Լուզոնի լեզվակիրները պարզապես կոչում են բինիսայա կամ բիսայա։[5]

Արտահայտություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Ովքե՞ր են նրանք - Kinsa sila?
  • Ինչպե՞ս եք? - Kumusta ka(եզակի)?, Kumusta kamo(հոգնակի)?, Unsa may imong(եզակի) kahimtang?, Unsa may inyong(հոգնակի) kahimtang?
  • Բարի լույս - Maayong buntag
  • Բարի կեսօր - Maayong hapon
  • Բարի երեկո - Maayong gabii
  • Հաջողություն - Ayoayo (պաշտոնական), Adios (հազվադեպ), Babay (ոչ պաշտոնական), Amping («լավ մնացեք»), Hangtud sa sunod («ցտեսություն»)
  • Շնորհակալություն - Salamat nimo(եզակի), salamat ninyo(հոգնակի)
  • Որտեղի՞ց եք - Taga diin ka(եզակի)?, taga diin mo(հոգնակի)?
  • Ինչպե՞ս կարող եմ ասել ․․․ սեբուանոյով - Unsaun pagsulti sa ... sa Sinugbuanon/Binisaya?
  • Ինչպե՞ս կարող եմ գնալ ... - Unsaon naku pag-adto sa...?
  • Հասկանու՞մ եք - Nakasabut ka(sing.)?, Nakasabut mo(pl.)?
  • Ինչպե՞ս է եղանակը - Kumusta ang panahon?
  • Ի՞նչ է դա - Unsa na?
  • Ժամը քանի՞սն է - Unsa nang orasa?/Unsang orasa na?
  • Դադարեցրեք դա - Hunonga na
  • Այո - Oo
  • Ոչ - Dili («ոչ», օգատգործվում է ապառնի ժամանակում), Wala («ոչինչ, ինչ–որ բանի բացակայություն», օգտագործվում է անցյալ և պրոգրեսիվ ժամանակաձևում)[6]
  • Լավ - Sige, Patek
  • Հիանալի է - Ngilngig, Kuyaw
  • Օ՜հ (ձայնարկություն) - "Oy!", Hala!, Sus! (կրճատված Hesus!),[7][8]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Lewis, M. Paul (2009)։ «Cebuano»։ Ethnologue։ Վերցված է July 23, 2011 
  2. Ulrich Ammon, Norbert Dittmar, Klaus J. Mattheier (2006)։ Sociolinguistics: an international handbook of the science of language and society։ Volume 3։ Walter de Gruyter։ էջ 2018։ ISBN 978-3-11-018418-1 
  3. 3,0 3,1 3,2 http://www.gutenberg.ph/previews/wolff/WCED-complete.pdf
  4. "John Woff, "Cebuano" in Facts About the World's Languages: An Encyclopedia of the World's Major Languages, Past and Present (New York: H. W. Wilson, 2001). https://archive.org/details/rosettaproject_ceb_detail-2
  5. 5,0 5,1 John Kingsley Pangan, Church of the Far East (Makati: St. Pauls), 19.
  6. «Wala / Dili»։ Learn Cebuano: Cebuano-Visayan Language Lessons։ Վերցված է June 18, 2011 
  7. «Sus»։ Tagalog Lang։ Վերցված է June 18, 2011 
  8. «sus»։ Tagalog Dictionary։ Վերցված է June 18, 2011 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]