Սաղավարտուկ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Սաղավարտուկ
Scutellaria galericulata1.JPG
Գիտական դասակարգում
Թագավորություն Բույսեր
Տիպ Ծածկասերմեր
Դաս Երկշաքիլավորներ
Կարգ Շրթնածաղկավորներ
Ընտանիք Խուլեղինջազգիներ
Ցեղ Սաղավարտուկ
Լատիներեն անվանում
Scutellaria
Հոմանիշներ
Տիպիկ ներկայացուցիչներ

Wikispecies-logo.svg
Դասակարգումը
Վիքիցեղերում

Commons-logo.svg
Պատկերներ
Վիքիպահեստում




Սաղավարտուկ (լատ.՝ Scutellaria), պնակախոտ, խուլեղինջազգիների (շրթնածաղկավորներ) ընտանիքի բազմամյա խոտաբույսերի կամ կիսաթփերի ցեղ։ Հայտնի է մոտ 300 (այլ տվյալներով՝ 150) տեսակ։

Հայաստանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ՀՀ-ում՝ 3 տեսակ՝

  • Սաղավարտուկ արևելյան (S.orientalis),
  • Սղավարտուկ ամենաբարձր (S.altissima)
  • Սաղավարտուկ սովորական (S.galericulata

Տարածված է Արագածոտնի, Շիրակի, Լոռու, Տավուշի, Գեղարքունիքի, Սյունիքի մարզերի ստորին և միջին լեռն, գոտիներում, Երևանի շրջակայքում։ Աճում է խոնավ մարգագետիններում, ճահիճներում, մացառուտներում, բացատներում, գետափերին։

Կենսաբանական նկարագիր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ցողունի բարձրությունը 75 (100) սմ է։ Տերևները հակադիր են, տարբեր ձևերի, ամբողջաեզր կամ ատամնաեզր։ Ծաղիկները մեկական են՝ ծածկող տերևների ծոցերում, կապտասպիտակավուն, կապտամանուշակագույն, դեղին։

Ծաղկում է մայիս-հուլիսին։

Պտուղը չորս միասերմ տափակ, գնդաձև կամ ձվաձև, հիմնականում թավոտ ընկուզիկ է։

Նշանակություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դեղաբույս է. պարունակում է Եթերայուղեր, ալկալոիդներ, աղաղանյութեր, ֆլավոնիղներ, վիտմաին C, ներկանյութ։

Պատրաստուկներն օգտագործում են սիրտանոթային հիվանդությունների, սակավարյունության, մալարիայի ժամանակ, նաև որպես խորխաբեր միջոց։ Մեղրատու է։

Դասակարգում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տեսակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Համաձայն Կյուի Բուսաբանական այգու տվյալների հաշվում են ավելի քան 460 տեսակ[2], նրանցից մի քանիսը։

Scutellaria altissima.jpg
Scutellaria aurata.JPG
Scutellaria baicalensis flowers.jpg
Scutellaria costaricana HabitusLeavesInflorescence BotGardBln0906.JPG
Scutellaria strigillosa1.jpg

Տաքսոնոմիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սաղավարտուկի դասը մտնում է Scutellarioideae ենթաընտանիքի, Lamiaceae ընտանիքի և ենթակարգի Lamiales մեջ։

  ևս 21 ընտանիք (համաձայն APG II համակարգի)   մոտ 3-4 դաս  
         
  կարգ Շրթնածաղկավորներ     Ենթաընտանիք Սաղավարտուկայիններ     f1
               
  բաժինԾաղկավոր բույսեր կամ Ծածկասերմեր     ընտանիք Խուլեղինջազգիներ     դաս
Սաղավարտուկ
   
             
  44 կարգի ծաղկավոր բույսեր
(համաձայն  APG II համակարգի)
  ևս 8 ենթաընտանիք   f2
     

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Entry for Scutellaria L. (англ.). NCU-3e. Names in current use for extant plant genera. Electronic version 1.0 (Sept 24, 1997). Проверено 24 октября 2010. Архивировано из первоисточника 2 июля 2012.
  2. Species of Scutellaria(անգլ.)(լատ.)

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Юзепчук С. В. Род 1244. Шлемник — Scutellaria L. // Флора СССР. В 30 т. / Начато при руководстве и под главной редакцией акад. В. Л. Комарова; Ред. тома Б. К. Шишкин и С. В. Юзепчук. — М.—Л.։ Изд-во АН СССР, 1954. — Т. XX. — С. 72—225. — 556 с. — 2700 экз.
  • Род 4. Шлемник — Scutellaria L. // Деревья и кустарники СССР. Дикорастущие, культивируемые и перспективные для интродукции. / Ред. тома С. Я. Соколов. — М.—Л.։ Изд-во АН СССР, 1962. — Т. VI. Покрытосеменные. Семейства Логаниевые — Сложноцветные. — С. 58—59. — 380 с. — 2400 экз.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png