Ռահզադ (Սասանյան զորավար)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ռահզադ
6-րդ դար - 627
ԾննդավայրՀայաստան
Մահվան վայրՆինվե, Մոսուլ, Իրաք
ԿոչումSpahbed?
Մարտեր/
պատերազմներ
Բյուզանդա-սասանյան պատերազմ

Ռահզադ (միջին պարսկերեն: Rāhzāt), ի սկզբանե Ռոչ Վեհան,[1] բյուզանդական աղբյուրներում հայտնի է որպես Ռահզատես (հուն․՝ Ῥαζάτης)՝ ազգությամբ հայ զորավար Սասանյան Պարսկաստանի թագավոր Խոսրով Բ Փարվեզի (590-628 թթ.) օրոք[2]:


Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

602 թ. սկսված բյուզանդա-սասանյան պատերազմը մոտենում էր իր 25-րդ տարուն: Պատերազմի առաջին փուլում Բյուզանդիան կորցրել էր իր արևելյան և հարավարևելյան տարածքները՝ Հայաստանը, Անատոլիայի զգալի հատվածը, Սիրիան, Եգիպտոսը և այլն: Քաղաքների մեծ մասը հրկիզված ու թալանված էին, գրավվել էր Երուսաղեմը, որտեղից տարվել էի քրիստոնեական սրբությունները, այդ թվում Քրիստոսի խաչափայտը: Նախկին կայսր Փոկասին տապալելուց հետո գահ բարձրացած ազգությամբ հայ Հերակլը (610-641 թթ.) պետության փլուզումը կանխելու նպատակով որոշում է դիմել համարձակ քայլերի: 627 թ. սեպտեմբերին սկզբին հավաքելով իր բազմազգ բանակը ներխուժում է Պարսկաստանի մինչպատերազմյան տարածքները: Խոսրով Բ-ն անսպասելի իրավիճակից խուճապի է մատնվում: Երկարատև պատերազմը ուժասպառ էր արել պարսկական բանակը, իսկ նշանավոր երկու գեներալներից մեկը՝ Շահինը զոհված էր, մյուսը՝ Շահրբարազը Եգիպտոսում էր, վախենալով, որ շահը մտադրություն ունի մահվան հաշվեհարդար տեսնել իր հետ: Հետևաբար՝ Խոսրովը հարկադրված էր վերակազմավորել բանակը, իսկ նոր հրամանատար նշանակում է ռազմատենչ և քաջարի ազնվական Ռահզադին:

Ռահզադը առաջ է շարժվում Հերակլի ներխուժումը սասանյան մայրաքաղաք Տիզբոն կանխարգելելու նպատակով: Բյուզանդական կայսրը ճանապարհին ավերում է հանդիպող բնակավայրերը, իսկ սասանյան հրամանատարը հետևում էր նրա ընթացքին: Վերջապես Հերակլը անցնում է Մեծ Զաբ գետը (ներկա Հս. Իրաքի տարածք) և հենց այդտեղ էլ ճամբար կանգնեցնում, որպեսզի Ռահզադը նույն կամրջով անցնելիս չկարողանա խուսափել մարտից[3] : Սակայն պարսկական զորքը շարունակում է ընթացքը գետի հոսանքով ներքև:

Լսելով այս մասին կայսրը Ռահզադին անհանգստացնելու համար Բանեսի գլխավորությամբ ուղարկում իր զորքից որոշ հատված: Սրան նախորդած բախման ընթացքում բյուզանդացիները սպանել և գերեվարել էին բազմաթիվ պարսիկների, այդ թվում Ռահզադի անձնական օգնականին, որից տեղեկանում են, որ պարսիկները սպասում են հավելյալ 3000-անոց զորքի: Այս փաստը մտահոգում է Հերակլին, բացի այդ նրա զորքը բավականին թուլացել էր Միջին Ասիայից միացած վարձկան գոկթյուրքական զորաբաժնի դասալքությունների հետևանքով[4]:

627 թ. դեկտեմբերի 12-ին, Նինվե քաղաքի մոտ իր զորքերը տեղակայված Հերակլը սպասում էր պարսկական զորքերին: Ռահզադը սա տեսնելով առաջ է շարժվում բյուզանդացիների ուղղությամբ: Նա  փաղանգի օրինակով իր զորքերը բաժանում է երեք մասի[5]Ճակատամարտի բոհում Ռահզադը Հերակլին մենամարտի է կանչում, հույս ունենալով բյուզնդացիներին ստիպել փախուստի դիմել: Հերակլը ընդունում է մենամարտը, առաջ մղում իր ձիուն և մեկ հարվածով կտրում սասանյան զորահրամանատարի գլուխը: Որպես ռազմավար վերցնում է Ռահզադի 120 ոսկե թիթեղներից կազմված վահանը և ոսկյա լանջապանակը: Պարսիկները տեսնելով իրենց խիզախ հրամանատարի և մյուս բարձրաստիճան զինվորականների մահը հուսալքվում են, կորցնում հաղթանակի նկատմամբ հավատը: Պարսկական կողմը մոտ 6000 զոհ և վիրավոր է տալիս:


Պատերազմում հայկական կողմը աջակցում էր Բյուզանդիային: Վերջինս հետագայում վերականգնում է կորցրած տարածքները, վերադարցնում Քրիստոսի խաչափայտը: Ի հիշատակ Քրիստոսի խաչափայտի պարսկական գերությունից ազատման տոնվում է Խաչվերացը: Խաչափայտի վերադարձը իր արտահայտումն է ունեցել նաև ժամանակի հայկական արվեստում (Մրենի տաճար, հս. տիմպան, VII դ.):

Հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Խիստ транслитерация: Rōč-Vehān կամ Rōz-Wehān
  2. Кэги (2003), էջ 158
  3. Кэги (2003), էջ 159-160
  4. Кэги (2003), էջ 160
  5. Кэги (2003), էջ 161-162

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]