Ուլիսես (վեպ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
(Վերահղված է Ուլիս (վեպ)ից)
Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տես՝ Ուլիս (այլ կիրառումներ)
Picto infobox book.png
Ուլիսես
Ulysses
UlyssesCover.jpg
Հեղինակ Ջեյմս Ջոյս
Տեսակ գիրք
Ժանր վեպ[1], Մոդեռնիզմ, experimental literature, literary fiction և ինքնակենսագրական վեպ
Կազմված է Telemachus, Nestor, Proteus, Calypso, Lotus-eaters, Hades, Aeolus, Lestrygonians և Scylla and Charybdis
Բնօրինակ լեզու անգլերեն
Կերպար(ներ) Լեոպոլդ Բլոմ, Molly Bloom, Stephen Dedalus, May Goulding Dedalus, Simon Dedalus, Milly Bloom, Buck Mulligan, Michael Cusack, George William Russell, William Magee, Thomas William Lyster, Joseph Patrick Nannetti, Richard Irvine Best, David Sheehy, John Hooper, Tisdall Farrell, Haines, Martha Clifford, Garrett Deasy, C. P. M'Coy (fictional character), Corny Kelleher (Ulysses character), Jack Power (Ulysses character) և Martin Cunningham (fictional character)
Ստեղծման տարեթիվ 1914
Նկարագրում է Դուբլին, Ջեյմս Ջոյսի աշտարակ, National Library of Ireland, Sandymount Strand, Գլասնևին գերեզմանատուն, Freeman's Journal, Davy Byrne's pub, Dalkey, Cabra, Grafton Street, O'Connell Bridge, Nelson's Pillar, National Maternity Hospital, Dublin և #7 Eccles street
Նախորդ A Portrait of the Artist as a Young Man
Հաջորդ Ֆինեգանս Ուեյք
Նկարազարդող Անրի Մատիս
Հրատարակում(ներ) Ulysses, Ulysses, Ulysses (1986), Ulysses (1932), Ulysses (1934), Ulysses (1936), Ulysses (1960), Ulysses (1961) և Ulysses (1984)
Հրատարակիչ Սիլվիա Բիչ և Shakespeare and Company
Հրատարակման տարեթիվ փետրվարի 2, 1922
Թարգմանիչ Գիլբերտ Ստյուարտ, Zlatko Gorjan, Francisco García Tortosa, Thomas Warburton, Sei Itō, Pentti Saarikoski, Paul Claes և Hans Wollschläger
OCLC 20827511
Թվային տարբերակ archive.org/stream/ulysses04300gut/ulyss12.txt
Ulysses (James Joyce) Վիքիպահեստում

«Ուլիսես»[2] (անգլ.՝ Ulysses), իռլանդացի գրող Ջեյմս Ջոյսի երկրորդ վեպն է։ Վեպը գրվել է 7 տարում և առաջին անգամ հատվածներով հրատարակվել է ամերիկյան The Little Review ամսագրում 1918-ից մինչև 1920 թ., իսկ 1922 թ. այն ամբողջությամբ հրատարակվել է Ֆրանսիայում։ 2011 թվականին վեպը թարգմանվել և տպագրվել է նաև հայերենով (թարգմանիչ՝ Սամվել Մկրտչյան)։

Վեպի կառուցվածքը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վեպը պատմում է մի օրվա՝ 1904 թ. հունիսի 16-ի մեջ կատարվող գործողությունների մասին։ Իրադարձությունները կատարվում են Դուբլինում։ Հեղինակը մանրամասնորեն նկարագրում է նրա փողոցներն ու շենքերը և, ինչպես ինքն է ասում՝ իր գրքով կարելի կլիներ վերականգնել Դուբլինը, եթե մի օր այն ավերեին ռմբակոծելով։

Մաս I[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դրվագ 1 Թելեմաքոս[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առավոտյան ժամը 8-ն է։ Բժշկականի փոթորկոտ ուսանող Բաք Մալիգնը հրավիրում է երիտասարդ գրող Սթիվն Դեդլըսին Մարթելլո աշտարակի տանիքը, որտեղ երկուսով ապրում էին։ Նրանց միջև կա լարվածություն, կապված այն բանի հետ, որը կուտակվել էր Սթիվենի ականջին հասած Մալիգնի արած դաժան դիտողությունից՝ նրա վերջերս մահացած մոր մասին և նրանից, որ Մալիգնն իրենց մոտ էր հրավիրել նաև անգլիացի ուսանող Հեյնիսին։ Նրանք երեքով նախաճաշում են և հետո քայլում են դեպի ծովափ, որտեղ Մալիգընը Սթիվնից պահանջում է աշտարակի բանալին և երկու փենս՝ գարեջրի համար։

Դրվագ 2 Նեսթոր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սթիվնը դասավանդում է պատմություն։ Սթիվնը նայում է գեղագիտորեն անհրապույր Սարջընթին և փորձում է պատկերացնել Սրջընթի մոր սերը նրա հանդեպ։ Սթիվնը հետո գնում է տնօրենի՝ Պրն Դիզիի մոտ, ումից նա ստանում է իր աշխատավարձը և ևս մի նամակ՝ տպագրելու նպատակով լրագրի խմբագրություն տանելու համար։ Երկու քննարկում Իրլանդիայի պատմության մեջ և տնտեսությունում հրեաների դերի մասին։ Սթիվենի հեռանալու ժամանակ Դիզին անում է վերջին նսեմացնող դիտողությունը հրեաների դեմ, նշելով, թե Իրլանդիան միակ երկիրն է, որը երբեք չի հալածել հրեաներին և բացատրելով դա նրանով, որ նրանց ներս չի թողել իրենց երկիր։

Մաս II[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դրվագ 4 Կալիպսո[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կրկին ժամը 8-ն է, սակայն գործողություններն այս անգամ քաղաքի հակառակ կողմը և կատարվում են գրքի երկրորդ գործող անձի՝ ազգությամբ հրեա Լեոփոլդ Բլումի հետ։ Բլումը գնում է մսավաճառի մոտ՝ խոզի երիկամներ գնելու։ Տուն վերադառնալով, պատրաստում է նախաճաշ և փոստի հետ միասին տանում է իր կնոջը՝ անկողնում պառկած Մոլլիին։ Նամակներից մեկն ուղարկել է ներա համերգների կազմակերպիչ Բոյլնը։ Բլումն իրեն հաշիվ է տալիս, որ Մոլլին Բոյլնին ընդունելու է իր անկողնու մոտ այդ օրն ավելի ուշ ժամի և տառապում է այդ մտքից։ Բլումն ընթերցում է մյուս նամակը, որն ուղարկել է իրենց դուստրը։

Դրվագ 5 Լոտոփագոսներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բլումն ուղևորվում է դեպի Վեսթլնդ Րոու փոստատուն, որտեղ ստանում է իր Հենրի Ֆլաուըր կեղծանվնը հասցեագրված մի սիրային նամակ ոմն Մարթա Քլիֆրդից։ Նա հանդիպում է մի ծանոթի և նրա հետ զրուցելու ժամանակ Բլումը փորձում է սիրավառ հայացքով նայել կողքից անցնող կնոջը, սակայն չի ստացվում։ Հետո նա կարդում է նամակը և պատառոտում է ծրարը։ Նա մտնում է կաթոլիկ եկեղեցի, որտեղ պատարագ է և ընկնում է աստվածաբանական մտքերի մեջ։ Նա մտնում է դեղատուն և գնում է լիմոնի օճառ։ Հետո հանդիպում է մի ուրիշ ծանոթի ակամայից տալիս է ձիու Շպրտուք անունը։ Վերջում Բլումն ուղևորվում է բաղնիք։

Դրվագ 6 Հադես[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս դրվագում Լեոփոլդ Բլումը մասնակցում է իր ծանոթ Փեդի Դիգնմի Paddy Dignam հուղարկավորությանը, այնտեղ է նաև Սթիվն Դեդլսի հայրը։ Երեք այլ մարդկանց հետ նրանք զրուցելով գնում են միևնույն կառքով։ Բլումը մտորում է իր վաղամեռիկ որդու՝ Րուդիի և ինքնասպան եղած հոր, ինչպես նաև՝ մահվան և թաղման արարողությունների մասին։ Այստեղ նա տեսնում է մաքինթոշ հագած մի խորհրդավոր մարդու։

Դրվագ 7 Էոլոս[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բլումը փորձում է գովազդ տեղադրել Freeman's Journal-ի խմբագրությունում, ինչը նրան չի հաջողվում։ Սթիվնը բերում է դաբաղի մասին Դիզիի գրած նամակը, սակայն, Սթիվնն ու Բլումը չեն հանդիպում։ Սթիվնը խմբագրին և մյուսներին տանում է գարեջրատուն, ճանապարհին պատմելով «երկու դուբլինցի վեստայակույսերի մասին»։ Այս դրվագն ամբողջությամբ լրագրային ոճով բաժանված է կարճ հատվածների՝ յուրաքանչյուրն իր վերնագրով։

Ուշագրավ փաստեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • 1998 թ. Modern Library հրատարակչության վարկածով վեպը 20-րդ դարի անգլերեն 100 լավագույն վեպերի շարքում նշվել է որպես № 1։[3]
  • Ամեն տարվա հունիսի 16-ը Ջեյմս Ջոյսի երկրպագուների կողմից նշվում է Բլումի օր կամ Բլումսդեյ (անգլ.՝ Bloomsday, իռլ.՝ Ln Bloom), տոնակատարությունը։ Տոնը կոչվել է «Ուլիսես» վեպի հերոս Լեոպոլդ Բլումի անունով, իսկ ժամկետը ընտրված է վեպում տեղի ունեցող գործողությունների օրը՝ 1904 թվականի հունիսի 16-ը։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. http://www.sparknotes.com/lit/ulysses/facts.html
  2. «Ջեյմս, Ջոյս։ Ուլիսես: Վեպ»։ Վերցված է 2016 Հոկտեմբեր 23 
  3. «100 Best Novels»։ Modern Library։ 2007։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-02-09-ին։ Վերցված է 2009 թ․ հոկտեմբերի 23–ին