Շչարա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Շչարա
 · Գետաբերանի տեղակայում Նեման
Հոսող հոսքեր Գրիվդա, Միշանկա, Լաչասվա, Իսա գետ, Արտիչանկա, Վեդմա, Լուկոնիցա, Սիպա, Բաբոչկա և Սվիդրոյկա
Երկիր Flag of Belarus.svg Բելառուս

Շչարա (բելառուս․՝ Шчара, լեհ.՝ Szczara), գետը գտնվում է Բելառուսիայի Բրենչեստ և Գրոնդո մարզերում: Նեմանի աջ վտակը: Երկարությունը՝ 325 կմ, լողավազանի հրապարակը՝ 9990 [1] կմ²: Ջրի միջին ծախսը՝ 31 մ²/վ է:

Նկարագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սկսվում է Նովոգրուդիական բարձունքով, Բառանովիչից 15 կմ հյուսիս գետը դուրս է հոսում Կոլդիչևսկի լճից: Ակունքից հոսում է դեպի հարավ, միջին հոսանքով թեկվում է արևմուտք, իսկ հետո հյոսիս արևմուտք: Վիգոնոշչանսկոե լճով միանում է Յասելդա գետի հետ (Դնեպրի ակունքը) Օգինսկի ջրանցքով:

Գերիշխում է ձյունով սնվել: Գարնանային ջրառատությունը սկսվում է մարտին և շարունակվում է միջինը 65-80 օր՝ դժվարանում է ձյան անհավասարաչափ հալչելուց և անձրև գալուց: Միջին ամենաբարձր աստիճանի բարձրացումը սակավաջրության ժամանակ 1,8 մ է: Սառչում է դեկտեմբերի վերջում (ամենամեծ սառուցի հաստությունը 40-65 սմ), սառցահոսանքը վերջանում է մարտի կեսին[2]:

Հովիտը կառուցելուց, գետահունի և Շչարի ընթանալու պահանջները բաժանվում են 2 մասի: Սկզբնաղբյուրից մինչև թափվելը Գրիվդա գետի հովիտը սեղանակերպ է (լայնությունը 1,5 կմ), անկյունները 15-20 մ, գետափը ցածր է, ճահճացած և անհարթ, հատվել է ցամաքած ջրանցքներով: Հեղեղի լայնությունը 200 մ-ից մինչև 3 կմ է:

Գետաբերանի Օգինսկ ջրանցքից գետափը կտրված է ջրանցքների ցանցով, որով (նաև Օգինսկ ջրանցքով) գարնանային ջրարատությունը կատարվում է Շչարի ջուրը թափվելով Վիգոնոշչանսկ լիճը[2]:

Հունը ոլորապտույտ է, բացի ակունքի մոտ արտաթոլման ջրերի և Գրիվդա թափվելուց առաջ. նրա երկարությունը 15-30 մ է, տեղեր կան, որ հասնում են 60 մ-ի:Ափերը ցածր են, առավելապես տորֆով լի: Մինչև Գրիդա գետի թափվելը գետաբերան, այն սեղանակերպ է, և նրա լայնությունը 3-5 կմ է: Անկյունների բարձրությունը 10-20 մ է, բայց լինում է, որ զառիկող տեղերում 35-40 մ է: Ճահճոտ գետափի լայնությունը տարածքի սկզբում 1,5-2,5 կմ է, միջին մասում 0,5-0,8 կմ, վերջնամասում[2] 50-300 մ:

Վերջնամասի և Մեջտեղի հոսանքը ջրագելակավորվել է և շինվել է Մինիչի ջրապահեստը:

Վտակներ՝ Միշանկա, Իսա, Արտիչանկա (աջ); Վեդմա, Գրիվդա, Լուկոնիցա, Սիպա, Բաբոչկա, Սվիդրովկա (ձախ): Շչարի վրա տեղակայված է Սլոնիմ քաղաքը և բազմաթիվ փոքրիկ բնակեցված կետեր:

Թափվում է 2 կմ հարավարևելյան Նեմենում Դաշկով Մոստովսկյան համայնքում: Ջրառատ ժամանակ նավարկելի է Բիտեն ագրոքաղաքից (գետափից 155 կմ հեռու): Գետափի լայնությունը մոտավորապես 60 մետր է:

Անվան ծագումնաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ջրանունը ծագում է բալթիկյան šaras բառից, որն էլ նշանակում է «նեղ»[3], կամ էլ ուգրո-ֆիննական շար «նեղուց, վտակ» բառից[4]:

Իրականում Շչարան նեղ չէ, ընհակառակը, այն բավականին լայն գետ է: Նրա անվանումը առաջացել է հին աշխարհագրական տերմինից՝ որպես «գետ, առու, վտակ» իմաստներով: Ջրանվան արմատները սար-/տուր-/չար-/շուր-/շչար (Սերվեչ, Սերգուչ, Տուրյա, Տուրոսա, Չերես Չերեյա, Շուրա, Շուրիցա, Շչարա, Շչարկա) և կարելի է համեմատել ուգորականի հետ՝ տուր-/ սոր-/շոր՝ «լիճ, գետ, վտակ»: [5]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Географический энциклопедический словарь. Москва. «Советская энциклопедия». 1989. ст. 184
  2. 2,0 2,1 2,2 Блакiтная кнiга Беларусi. — Мн.: БелЭн, 1994
  3. Жучкевич В. А. Краткий топонимический словарь Белоруссии. — Минск, 1974. — 448 с.
  4. Ласкоў І. А. Летапісная літва: Сваяцтва і лёс. — Вільнюс, 2011. — 288 с.
  5. Аўчыннікава P. Мова вады // Спадчына. — 1993. — № 4. — С. 47–53.

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • «Шара». Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ). Սանկտ Պետերբուրգ. 1890–1907. 
  • Белоруссия и Верхнее Поднепровье. // Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. — 1971.