Նիժնյայա Սինյաչիխայի թանգարան-արգելոց

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Նիժնյայա Սինյաչիխայի թանգարան-արգելոց
Ветряная мельница в Нижней Синячихе.jpg
Տեսակթանգարան, Ռուսաստանի հատուկ պաշտպանվող տարածք և ՌԴ մշակութային ժառանգության օբյեկտ
ԵրկիրFlag of Russia.svg Ռուսաստան
ՏեղագրությունՆիժնյայա Սինյաչիխա (գյուղ, Ալապաևսկոե քաղաքային օկրուգ)
Հիմնադրված էսեպտեմբերի 16, 1978
Կոորդինատներ: 57°57′0″ հս․ լ. 61°46′0″ ավ. ե. / 57.95000° հս․. լ. 61.76667° ավ. ե. / 57.95000; 61.76667
Կայքmuseum.ru/M1961

Իվան Դանիլովիչ Սամոյլովի անվան փայտե ճարտարապետության և ժողովրդական արվեստի Նիժնյայա Սինյաչիխայի թանգարան-արգելոց (ռուս.՝ Нижнесинячихинский музей-заповедник деревянного зодчества и народного искусства имени И. Д. Самойлова), թանգարան բաց երկնքի տակ Նիժնյայա Սինյաչիխա հինավուրց գյուղում, որտեղ ներկայացված են Ուրալի բնակելի և տնտեսական շինությունների տեսակները, ինչպես նաև տների ներքին հարդարանքի ուրալյան ժողովրդական նկարազարդումների հավաքածուներ և դեկորատիվ կիրառական արվեստի այլ առարկաներ: Թանգարանը հիմնադրվել է Ի. Դ. Սամոյլովի նախաձեռնությամբ 1978 թվականի սեպտեմբերի 16-ին:

Թանգարանի պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թանգարանի հիմնադիրը ճարտարագետ-հողաշինարար Իվան Դանիլովիչ Սամոյլովը 1947 թվականից սկսում է ուսումնասիրել Միջին Ուրալի պատմությունը և իր միջոցներով ձեռք է բերում հին ռուսական և ժողովրդական արվեստի առարկաներ, որոնք հետագայում հանձնում է թանգարան-արգելոցին: Այսպիսով 1947 թվականին Ալապայևսկի շրջանի Պաշկով գյուղից ձեռք է բերում ապագա թանգարանի առաջին ցուցանմուշը նախշազարդ միջնապատ, որը սեփականատերը դրել էր դարսած վառելափայտի մեջ[1][2]: 1967 թվականից Իվան Դանիլովիչը սկսում է գործնական աշխատանքներ իրականացնել քարե և փայտե ճարտարապետական հուշարձանների վերականգնման ուղղությամբ: Շուրջ 10 տարի նա իրականացնում է Ալապաևսկի շրջանի Նիժնայա Սինյաչիխա գյուղում գտնվող բարոկկո ոճի Փրկչի Պայծառակերպության եկեղեցու 18-րդ դարի վերջի ավերված ճարտարապետական հուշարձանի վերականգնումը: 1978 թվականի սեպտեմբերի 16-ին այս շենքում բացվում է գեղարվեստի ուրալյան ժողովրդական թանգարանը և այս հուշարձանի ֆոնին Սինյաչիխա գետի ափերին գտնվող 64 հեկտար ազատ տարածքի վրա ստեղծվում է թանգարան[3], որը 1988 թվականին ստանում է բաց երկնքի տակ փայտե ճարտարապետության և ժողովրդական արվեստի թանգարան-արգելոցի կարգավիճակ[1]: 1988 թվականից թանգարանի ֆինանսավորումն իրականացվում է շրջանային բյուջեի հաշվին, հատկացվում է պահակի և տեխնիկի հաստիքներ[2]:

Թանգարանի ցուցադրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թանգարանային համալիրի մեջ ընդգրկված են ավելի քան 20 տարբեր շենքեր և շինություններ, այդ թվում 17,18,19-րդ դարերի երեք գյուղացիական առանձնատներ, չորս մատուռներ, բանտի աշտարակ և պահակակետ , հողմաղաց, հրդեհադիտանոց: Թանգարանում ներկայացված են նաև կենցաղային առարկաներ, գյուղացիների աշխատանքային գործիքներ, փայտի վրա ժողովրդական նկարազարդման աշխարհում միակ հավաքածուն (Ուրալ, Արևմտյան Սիբիր, 19-րդ դար), 18-րդ և 19-րդ դարերի սրբապատկերներ, ձեռագրեր և 19-րդ դարի հնատիպ գրքեր:

Փրկչի փոխակերպման եկեղեցի[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Փրկչի փոխակերպման եկեղեցի

1794 թվականին ուրալյան խոշոր արդյունաբերողների գերդաստանի ներկայացուցիչ Ս. Յակովլևի հրամանով Նիժնի Սինյաչիխայում սկսվում է Փրկչի փոխակերպման վիթխարի եկեղեցու շինարարությունը, որը օծվում է 1823 թվականին: Տեղական ավանդազրույցի համաձայն եկեղեցին կառուցել է իտալացի, սակայն մասնագետների կարծիքով այն կառուցվել է տոբոլցի ճարտարապետի կողմից, քանի որ Փրկչ փոխակերպման եկեղեցին համարվում է ոիբիրյոն բարոկկոյի եզակի և լավագույն նմուշ: 20-րդ դարի 60- ական թվականների վերջերից, երկարատև ամայացումից հետո, Ի. Դ. Սամոյլովի ջանքերի շնորհիվ սկսվեց սրբավայրի վերականգնումը: Շինության երկրորդ հարկի վերակառուցումից հետո Իվան Դանիլովիչը կազմակերպեց երկրում աննախադեպ ուրալյան ժողովրդական գեղանկարչության թանգարան, որն առանձնանում է յուրօրինակությամբ և մոնումենտալությամբ (Միջին Ուրալում նկարազարդում էին ոչ միայն առանձին մանր առարկաներ, այլ տների ամբողջ ներսակողմը): 1980-ական թվականներին Փրկչի փոխակերպման եկեղեցու կողքին Ի. Դ. Սամոյլովի ուժերով սկսվեց փայտե ճարտարապետության թանգարանի ստեղծումը:

«Ռեժևսկի գանձերը» գրքի համաձայն` Ի. Դ. Սամոյլովը ծնվել է Իսակով գյուղում, որը գտնվում է Ռեժ գետի ափին: Այս նույն տարածքից էլ նա հավաքել է փայտե ճարտարապետության և գյուղացիական ժողովրդական նկարազարդման տարրերի իր հայտնի հավաքածուի մեծ մասը:

Գյուղացիական առանձնատներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գյուղացիական խրճիթների ինտերիերի համայնապատկերը

Փայտե ճարտարապետության թանգարանում ներկայացված են 17, 18 և 19-րդ դարերի առանձնատները: Նրանք հնարավորություն են տալիս հետևելու, թե ինչպես է ժամանակի ընթացքում փոփոխվել ուրալյան գյուղերի բնակելի տների ճարտարապետությունը, կառուցվածքը, ձևավորումը և նախագծումը: 17-րդ դարի խրճիթը գրեթե զուրկ է զարդարանքներից: Շինությունը կառուցվում է հսկա երկթեք կտուրով, դեպի երկինք հառնող զարդաձիով և գլխավոր դեկորատիվ տարրով, տան հմայիլով:

18-րդ դարում խրճիթի ճակատային մասի զարդանախշերը շատանում են, պատուհանները լայնանում և դառնում երկփեղկ, շրջակալները զադարվում են նախշազարդերով և փորագրություններով: Փոփոխվում են նաև առանձնատան նախագծման առանձնահատկությունները:

19-րդ դարում գյուղական բնակարանների ճարտարապետության մեջ իսկական հեղափոխություն է տեղի ունենում, մեծանում են տան չափերը, բարդանում է նախագծումը: Բայց ամենագլխավորն այն է, որ շենքի ճակատային մասը և նույնիսկ տնտեսական շինություններն աչքի են ընկնում զարդաքանդակների առատությամբ: Տան ներսակողմը զարդարված է հեքիաթային զարդանախշերով, որոնք ավելի են աչքի ընկնում քան շենքի արտաքին տեսքը:

Մատուռներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Փայտե ճարտարապետության թանգարանի հպարտությունն են համարվում հինգ մատուռները, նախկինում նմանատիպ կառույցներ կային ոչ միայն ավաններում (որի առանձնահատկությունը եկեղեցու առկայությունն էր), այլ Միջին Ուրալի բազմաթիվ գյուղերում: «Եղիա Մարգարեի» մատուռը Ուրալում դասվում է հնագույն քարանձավային կրոնական կառույցների շարքին, որը բաղկացած է սոխագլուխ գմբեթավոր, կլոր թմբուկով երկթեք տանիքից:

Հանրային ճարտարապետություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ուրալում բացառիկ ամրաշինական ճարտարապետական հուշարձան է համարվում Արամաշևսկի բանտային աշտարակը: 17-րդ դարում, երբ առաջին ռուս վերաբնակիչները Միջին Ուրալում բնակություն հաստատեցին սահմանի մերձակայքում, փայտե ամրոց-աշտարակները կառուցվեցին շրջակա գյուղերի պաշտպանության նպատակով: Ուրալի բնակավայրերի ամենատարածված շինություններից էին հրշեջ ծառայությունների շենքերը, որոնք կառուցվում էին վարչական շենքերի վրա հակահրդեհային անվտանգության ուղղությամբ հսկողություն սահմանելու նպատակով: Երբեմն դրանք կառուցվում են որպես ինքնուրույն շինություն, թանգարանային պահպանության աշտարակների նմանությամբ:

Հոտաքրքիր ճարտարապետական հուշարձան է համարվում հողմաղացը: Հաճախակի Միջին Ուրալում կառուցում էին ջրաղացներ, սակայն խոշոր գետերի ափերին կառուցում էին հողմաղացներ:

Երկհարկանի վեց պատերով տունը իր ժամանակին կազմում էր ամբողջական համալիրի կենտրոնական տարրը (մաքսատուն, խրճիթներ, պահեստներ, ախոռներ և այլն ), որոնք կառուցվում էին Սիբիրյան լայն ճանապարհի երկայնքով, միացնելով Կենտրոնական Ռուսաստանը և Սիբիրը:

Պատմական և մշակութային նշանակություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռուսաստանի նախագահի 20.02.95 թվականի № 176 հրամանագրով թանգարանը ընդգրկվում է դաշնային նշանակության մշակութային ժառանգության օբյեկտների ցանկի մեջ, որը հաստատվում է թանգարան-արգելոցի բարձր մակարդակով: Այսօր թանգարանը հանդիսանում է նաև Միջին Ուրալի բանահյուսության ուսումնասիրության կենտրոն, այստեղ անցկացվում են ժողովրդական արվեստի մարզային և շրջանային փառատոներ, Սվերդլովսկի ճարտարագիտական ինստիտուտի, գեղարվեստի ուսումնարանի, ճենապակու և կերամիկայի վարպետների, գորգագործական և տեքստիլ ֆաբրիկաների սեմինարներ ու միջոցառումներ: Թանգարանը մեթոդական և խորհրդատվական օժանդակություն է ցուցաբերում մարզի այլ տարածքներին ժողովրդական մշակույթի հուշարձանների վերականգնման գործում:

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Самойлов И. Д. Сокровища Нижней Синячихи
  • Нижняя Синячиха. Музей-заповедник деревянного зодчества. Издательство «Малыш и Карлсон» г. Реж
  • Режевские сокровища. — Уральский университет, 2004. — 40 с. — 1500 экз. — ISBN 5-7996-0213-7

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Власов В.М., В.В.Власова, Горбунов Ю.А., Каёта Г.М., Камынин В.Д., Кириллов А.Д., Кириллова Н.Б., Личман Б.В., Огоновская И.С., Сперанский А.В. Свердловская область:страницы истории (1934-2014). — Екатеринбург: Сократ, 2014. — С. 197. — 544 с. — ISBN 978-5-906350-18-3
  2. 2,0 2,1 Важенина Р. Воспоминание Ивана Даниловича. —Алапаевская искра, 21 августа 2003. — № 131—132.
  3. Музей Нижней Синячихи.