Միլանկովիչի ցիկլներ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Միլանկովիչի ցիկլի ժամանակի ընթացքում բաղկացուցիչ ազդեցությունների դիագրամը

Միլանկովիչի ցիկլներ, հազարավոր տարիների ընթացքում Երկրի շարժումների տատանումների կոլեկտիվ ազդեցությունը կլիմայի վրա։ Հասկացությունն իր անունը ստացել է ի պատիվ սերբ երկրաֆիզիկոս և աստղագետ Միլուտին Միլանկովիչի։ 1920-ական թվականներին նա առաջադրել է մի վարկած, ըստ որի էքսցենտրիցիայի տատանումները, երկրի առանցքի թեքումը և ուղեծրի պրեցեսիան հանգեցնում են Երկրին հասնող արևի ճառագայթների ցիկլային տատանումներին և որ այդ ուղեծրային ստիմուլացիան ուժեղ ազդեցություն ունեցավ Երկրի կլիմայական մոդելի վրա։

Նմանատիպ աստղագիտական վարկածներ 19-րդ դարում առաջադրել էին Ջոզեֆ Ադհեմարը, Ջեյմս Քրոլը և ուրիշներ, բայց դժվար էր դա հաստատել, քանի որ գոյություն չունեին ստույգ փաստեր, և պարզ չէր, թե որ ցիկլներն էին կարևոր։

Այժմ Երկրի վրա գոյություն ունեցող այն նյութերը, որոնք անփոփոխ են մնացել հազարամյակների ընթացքում (սառույցի, ժայռերի և խոր օվկիանոսների շնորհիվ), ուսումնասիրվում են՝ պարզաբանելու Երկրի կլիմայի պատմությունը։ Չնայած դրանք համապատասխանում են Միլանկովիչի վարկածին, դեռևս գոյություն ունեն դիտարկումներ, որոնք չեն հիմնավորվում վարկածով։

Երկրի շարժումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երկրի պտույտներն՝ իր առանցքի և Արեգակի շուրջ, զարգանում են ժամանակի ընթացքում՝ արեգակնային համակարգի այլ մարմինների հետ գրավիտացիոն փոխազդեցությունների շնորհիվ։ Տատանումները բարդ են, բայց մի քանի ցիկլներ գերիշխող են[1]։

Երկրի ուղեծիրը տատանվում է գրեթե շրջանաձևի և թեթևակի էլիպսաձևի միջև։ Երբ ուղեծիրն ավելի ձգված է, տարվա տարբեր ժամանակահատվածներին Երկրի և Արեգակի հեռավորության ու արևային ճառագայթման վրա ավելի շատ տատանումներ են տեղի ունենում։ Ավելացնենք, որ Երկրի մակերեսային շրջադարձը (նրա շեղումը) թեթևակիորեն փոխվում է։ Ավելի մեծ թեքումը հանգեցնում է ծայրահեղ եղանակային պայմանների։ Վերջապես, Երկրի առանցքի նկատմամբ ֆիքսված աստղերի ուղղությունը փոխվում է, երբ Երկրի էլիպտիկական ուղեծիրը պտտվում է Արեգակի շուրջը։ Համակցված ազդեցությունն այն է, որ Արեգակին մոտեցումը տեղի է ունենում աստղագիտական տարբեր եղանակների։ Միլանկովիչն ուսումնասիրել է Երկրի այս շարժումների փոփոխությունները, որոնք փոխում են Երկրին հասնող արեգակնային ճառագայթների չափը և տեղը։ Սա հայտնի է որպես արեգակնային ուժ (ճառագայթային ուժի օրինակ)։ Միլանկովիչը ընդգծել էր 65 ° հյուսիսում տեղի ունեցած փոփոխությունները `այդ լայնության վրա մեծ հողատարածքի շնորհիվ։ Հողային զանգվածներն ավելի շուտ են փոփոխում ջերմաստիճանը քան օվկիանոսները՝ մակերեսային և խորքային ջրի խառնուրդների ու հողի՝ ջրի նկատմամբ ավելի ցածր ջերմային հզորություն ունենալու պատճառով։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Girkin Amy Negich (2005)։ A Computational Study on the Evolution of the Dynamics of the Obliquity of the Earth (PDF) (Master of Science thesis)։ Miami University (չաշխատող հղում)