Մադաբյան քարտեզ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox architecture.png
Մադաբյան քարտեզ
Կոորդինատներ31°43′0″ հս․ լ. 35°48′0″ ավ. ե. / 31.71667° հս․. լ. 35.80000° ավ. ե. / 31.71667; 35.80000Կոորդինատներ: 31°43′0″ հս․ լ. 35°48′0″ ավ. ե. / 31.71667° հս․. լ. 35.80000° ավ. ե. / 31.71667; 35.80000
Երուսաղեմը մադաբյան քարտեզի վրա
Հովհաննես Մկրտչի մկրտությունը Հորդանանի գետաբերանում

Մադաբյան քարտեզ (հայտնի է նաև Մադաբյան խճանկարային քարտեզ անվանումով), Հորդանանի Մադաբա քաղաքի բյուզանդական Սուրբ Գևորգ եկեղեցու հատակի խճանկարի մի մասը կազմող քարտեզ, որտեղ ներկայացված է Միջին Արևելքը: Առանձնակի հետաքրքրություն է ներկայացնում Սուրբ երկրի և մասնավորապես Երուսաղեմ քաղաքի արտացոլումը, որոնց քարտեզագրման հնագույն բնօրինակ նմուշն է հանդիսանում մադաբյան քարտեզը: Այն թվագրվում է մեր թվականության 6-րդ դարով:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մադաբյան խճանկարային քարտեզի վրա պատկերված Երուսաղեմում նշված է նաև Նեա (Նոր) եկեղեցին, որի օծումը տեղի է ունեցել մեր թվականության 542 թվականի նոյեմբերի 20-ին: Իսկ 570 թվականից հետո Երուսաղեմում կառուցված շինությունները արտացոլված չեն քարտեզի վրա: Ուրեմն կարելի է եզրակացնել, որ քարտեզն ստեղծվել է 542-ից 570 թվականների միջակայքում: Խճանկարի հեղինակները անհայտ վարպետներ են, որոնք ստեղծագործել են Մադաբայի քրիստոնյա համայնքի համար (այդ ժամանակներում Մադաբան եպիսկոպոսական աթոռանիստ էր): 614 թվականին Մադաբան նվաճվել է պարսից Սասանյան թագավորության կողմից, ութերորդ դարում ընկել մահմեդական Ումայադ տոհմին պատկանող կառավարիչների տիրապետության տակ, որոնց կարգադրությամբ խճանկարի որոշ հատվածներ վերացվել են: 746 թվականին ինչպես քաղաքը, այնպես էլ Սուրբ Գևորգ եկեղեցին մեծատես վնասվել են ավերիչ երկրաշարժից, փրկված բնակիչներն էլ լքել են բնակավայրը: Խճանկարը հայտնաբերվել է 1884 թվականին՝ հնի տեղում հունական ուղղափառ նոր եկեղեցի կառուցելու ժամանակ[1]: Երուսաղեմի պատրիարք Նիկոդեմուս Առաջինին տեղեկացրել են այդ մասին, բայց մինչև 1992 թվականը որևէ ուսումնասիրություն չի իրականացվել[2][3]:

1964 թվականի դեկտեմբերին Volkswagen Foundation-ը Deutscher Verein für die Erforschung Palästinas ("Պաղեստինի հետազոտման գերմանական ընկերություն") 90,000 գերմանական մարկ է նվիրաբերել խճանկարը փրկելու և պահպանելու համար: 1965 թվականին հնագետներ Հայնց Կուպերսը և Հերբերտ Դոնները իրականացրել են խճանկարի փրկված մասերի վերականգնման ու պահպանման համար անհրաժեշտ աշխատանքները:

Նկարագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խճանկարային քարտեզը գտնվում է եկեղեցու աբսիդի հատակին: Այն ուղղված է ոչ թե դեպի հյուսիս, ինչպես ընդունված է ժամանակակից քարտեզներում, այլ ՝ դեպի արևելք, որտեղ խորանն է: Աշխարհագրական օբյեկտները բավականին ճշգրտորեն են քարտեզագրված և համընկնում են արդիական կողմնացույցի ցուցումների հետ: Սկզբնապես խճանկարն ունեցել է 21 մ x 7 մ չափերը և բաղկացած է եղել ավելի քան երկու միլիոն հատուկ եղանակով պատրաստված հախճասալիկներից[4]: Բայց քանի որ ժամանակի ընթացքում երկրաշարժի, հրդեհների, նոր եկեղեցու կառուցման աշխատանքների, խոնավության և այլ պատճառներով բավականին վնասվել է, ներկայումս ունի 16 մ x 5 մ չափերը:

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Meimaris Yiannis։ «The Discovery of the Madaba Mosaic Map. Mythology and Reality»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 3 October 2013-ին։ Վերցված է 9 June 2011 
  2. Donner, 1992, p.11
  3. Jordan Times, "The discovery of the mosaic map of madaba", September 21, 1995: "It was only Abuna Kleofas Kikilides who realised the true significance, for the history of the region, that the map had while visiting Madaba in December 1896. A Franciscan friar of ltalian-Croatian origin born in Constantinople, Fr. Girolamo Golubovich, helped Abuna Kleofas to print a booklet in Greek about the map at the Franciscan printing press of Jerusalem. Immediately afterwards, the Revue Biblique published a long and detailed historic-geographic study of the map by the Dominican fathers M.J. Lagrange and H. Vincent after visiting the site themselves. At the same time. Father J. Germer-Durand of the Assumptionist Fathers published a photographic album with his own pictures of the map. In Paris, C. Clermont-Gannau, a well known oriental scholar, announced the discovery at the Academie des Sciences et belles Lettres. "
  4. http://www.uni-b onn.de/Aktuelles/Publikationen/forsch/forsch_4_November_2005/bilder/Kultur.pdf(չաշխատող հղում) Ute Friederich: Antike Kartographie

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • M.-J. Lagrange (Juillet 1897)։ «JÉRUSALEM D'APRÈS LA MOSAÏQUE DE MADABA»։ Revue Biblique (Peeters Publishers) 6 (3): 450–458։ JSTOR 44101959 
  • Madden, Andrew M., "A New Form of Evidence to Date the Madaba Map Mosaic," Liber Annuus 62 (2012), 495-513.
  • Hepper, Nigel; Taylor, Joan, "Date Palms and Opobalsam in the Madaba Mosaic Map," Palestine Exploration Quarterly, 136,1 (April 2004), 35-44.
  • Herbert Donner: The Mosaic Map of Madaba. Kok Pharos Publishing House, Kampen 1992, 90-390-0011-5
  • Herbert Donner, Heinz Cüppers (1977)։ Die Mosaikkarte von Madeba: Tafelband; Abhandlungen des Deutschen Palästinavereins 5։ Otto Harrassowitz Verlag։ ISBN 978-3-447-01866-1 
  • Michael Avi-Yonah: The Madaba mosaic map. Israel Exploration Society, Jerusalem 1954
  • Michele Piccirillo: Chiese e mosaici di Madaba. Studium Biblicum Franciscanum, Collectio maior 34, Jerusalem 1989 (Arabische Edition: Madaba. Kana'is wa fusayfasa', Jerusalem 1993)
  • Kenneth Nebenzahl: Maps of the Holy Land, images of Terra Sancta through two millennia. Abbeville Press, New York 1986, 0-89659-658-3
  • Adolf Jacoby: Das geographische Mosaik von Madaba, Die älteste Karte des Heiligen Landes. Dieterich’sche Verlagsbuchhandlung, Leipzig 1905
  • Weitzmann, Kurt, ed., Age of spirituality: late antique and early Christian art, third to seventh century, no. 523, 1979, Metropolitan Museum of Art, New York, 9780870991790

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]