Հին թաթարերեն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Infoboxforlang.png
Հին թաթարերեն
Տեսակմեռած լեզու
Ենթադասալթայան լեզուներ
ԵրկրներFlag of Russia.svg Ռուսական կայսրություն
Գրերի համակարգարաբերենի այբուբեն
Tatar Arabic alphabet Վիքիպահեստում

Հին Թաթարերեն (İske imlâيسكى تاتار تلى, նաև Հին Բաշկիր լեզու[1] ), գրական լեզու է, որն օգտագործվել է Վոլգա-Ուրալ շրջանի (Թաթարներ, Բաշկիրներ և այլք) որոշ էթնիկական խմբերի կողմից՝ Միջնադարից սկսած մինչև 19-րդ դար: Այն եղել է Turki տարածաշրջանային տարատեսակ, գրավոր թյուրքական լեզու՝ ողջ թյուրքական աշխարհի կողմից օգտագործվող:

Հին Թաթարերենը թյուրքական լեզուների Կիպչակ (կամ Հյուսիս-Արևմտյան) խմբի անդամ է, չնայած այն մասամբ բխում է հինբուլղարական լեզվից (առաջին բանաստեղծությունը, գրված Հին Թաթարերենով Քոլ Գալիի կողմից, թվագրվում է Վոլգա Բուլգարիայի ժամանակաշրջանին): Այն ներառում է բազմաթիվ պարսկական և արաբական փոխառություններ:

Այս լեզվի գրավոր տարբերակը տարբեր էթնիկական խմբերի համար եղել է միատեսակ ուղղագրությամբ, սակայն արտասանությունը եղել է տարբեր: Այս լեզվի գրավոր տարբերակը եղել է համընդհանուր տարբեր լեզուների համար: Այս համընդհանուր գործածության հիմնական պատճառը եղել է այն, որ Կիպչակ խմբի լեզուների միջև գլխավոր տարբերությունները արտահայտված են եղել ձայնավորների արտասանության մեջ, որոնք համարժեքորեն չեն ներկայացվել Արաբական ձեռագրի կողմից:

Լեզուն նախկինում օգտագործել է Արաբական ձեռագիր, այնուհետև ավելի ուշ այդ ձեռագրի İske imlâ տարբերակը: Հին թաթարերենը Idel-Ural պոեզիայի և գրականության լեզուն է: Օսմանյան Թուրքիայի, Ազերիի, Կիպչակի, Ույղուրերենի և Չագատայի հետ միասին, նրանք եղել են միջնադարում գործածվող միակ Թյուրքական գրական լեզուները:

Հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Кыпчакские языки Урало-Поволжья: опыт синхронической диахронической характеристики» Т. М. Гарипов. М.: Наука, 1979

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]