Հարվածայնություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Հարվածայնություն, հարվածային շարժում, աշխատանքի արտադրողականության բարձրացման, արտադրանքի ինքնարժեքի իջեցման, աշխատանքում բարձր տեմպեր ապահովելու համար ԽՍՀՄ աշխատավորների ծավալած սոցիալիստական մրցության առաջին և առավել մասսայական ձևերից։ Սկզբնավորվել Է 20-ական թվականների կեսերին, երբ Մոսկվայի, Լենինգրադի, Ուրալի, Դոնբասի արդյունաբերական ձեռնարկությունների առաջավոր բանվորները կազմակերպեցին հարվածային խմբեր, ապա բրիգադներ։ Հարվածայնություն հատկապես մասսայական դարձավ 1929 թվականին՝ Վլադիմիր Իլյիչ Լենինի «Ինչպես կազմակերպել մրցությունը» հոդվածի հրապարակումից և առաջին հնգամյա պլանի կատարման համար սոցիալիստական մրցություն կազմակերպելու մասին ՀամԿ (բ)Կ XVI կոնֆերանսի դիմումն ընդունելուց հևոո։ Հարվածայնությյան գլխավոր հատկանիշն արտադրական նորմաների գերակատարումն է, որը ժողտնտեսության վերականգնման և սոցիալիստական վերակառուցման տարիներին հիմնականում ապահովվում էր աշխատանքի լարունության բարձրացմամբ, ԱԴԿ-ի պարզագույն տարրերի ներդրմամբ։ ՀամԿ (բ)Կ Կենտկոմի 1930 թվականի ապրիլի 28-ի որոշման մեջ հարվածային շարժման հիմնական նպատակ համարվեց նաև արտադրության ամբողջ պրոցեսի համակողմանի բարելավումը, աշխատանքի լավագույն կազմակերպումը, արտադրության և կառավարման ռացիոնալացումը, գյուտարարության զարգացումն ու արտադրության կուլտուրայի արմատավորումը։ Հետագայում հարվածայնություն ծավալվեց և հարստացավ նոր ձևերով՝ հանդիպական արտֆինպլանների ընդունում, իզոտովյան, ստախանովյան շարժում, տնտհաշվարկային բրիգադներ, երկհարյուրականներ, հազարականներ և այլն։ 1950-ական թվականներին, երբ առաջացավ աշխատանքի նկատմամբ կոմունիստական վերաբերմունքի շարժումը, հարվածայնություն ծավալվեց առավել մեծ չափերով։ Զարգացած սոցիալիզմի փուլում այն նպատակամղված է հանրային արտադրության արդյունավետության և աշխատանքի արտադրողականության բարձրացմանը, գիտատեխնիկական առաջընթացի տեմպերի զարագացմանն ու մրցության մասնակիցների կոմունիստական դաստիարակությանը։ Հարվածայնություն ՀԽՍՀ-ում ևս սկզբնավորվել է 20-ական թվականների կեսերին։ Արդեն 1931 թվականին հանրապետության արդյունաբերական ձեռնարկությունների բանվորների 98, 3—99, 5%-ը ընդգրկված էր հարվածային շարժման մեջ։ Իզոտովյան շարժման առաջամարտիկներ էին Երևանի կարբիդի, մեխանիկական գործարանների բանվորները, Ալավերդու և Ղափանի հանքագործները։ 30-ական թվականներին Հայաստանում ծավալվեց ստախանովյան, Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին՝ կոմերիտական-ճակատային բրիգադների և բազմահաստոցայինների, ետպատերազմյան վերականգնման շրջանում՝ արտադրանքի գերազանց որակի բրիգադի կոչմանն արժանանալու, արտադրության շահութաբերության բարձրացման, շրջանառու միջոցների շրջանառելիության արագացման և այլ շարժումները։ 1950 թվականին ՀԽՍՀ արդյունաբերության մեջ կար արտադրանքի գերազանց որակի 1200 բրիգադ՝ 15 հազար բանվորով, իսկ 1980 թվականին՝ կոմունիստական աշխատանքի հարվածայինի կոչման համար պայքարում էր ավելի քան 300 հազար մարդ։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կոմունիստական աշխատանքի կոլեկտիվներ և հարվածայիններ

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 313 CC-BY-SA-icon-80x15.png