Կապեցիտաբին

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Կապեցիտաբին
Capecitabine.svg
Capecitabine-from-xtal-2009-3D-balls.png
Քիմիական բանաձևC₁₅H₂₂FN₃O₆
Մոլային զանգված359,149264 զանգվածի ատոմական միավոր[1] գ/մոլ
Քիմիական հատկություններ
Դասակարգում
CAS համար154361-50-9
PubChem60953
EINECS համար604-948-1
SMILESCCCCCOC(=O)NC1=NC(=O)N(C=C1F)C2C(C(C(O2)C)O)O
ЕС604-948-1
ChEBI54916
Եթե հատուկ նշված չէ, ապա բոլոր արժեքները բերված են ստանդարտ պայմանների համար (25 °C, 100 կՊա)

Կապեցիտաբին, վաճառքային անունը Քսելոդա, քիմիոթերապևտիկ դեղ, որն օգտագործվում է կրծքագեղձի, ստամոքսի և կոլոռեկտալ քաղցկեղների բուժման համար[2]։ Կրծքագեղձի քաղցկեղի բուժման մեջ այն օգտագործվում է հիմնականում դոցետաքսելի հետ[3]։ Կիրառվում է բերանացի[3]։

Հաճախ դիտվող կողմնակի երևույթներից են որովայնային ցավը, փսխումները, լուծը, թուլությունը և ցանավորումը[3]։ Այլ, ավելի ծանր կողմնակի երևույթներից դիտվում են մակարդման խանգարումներ, ալերգիկ ռեակցիաներ, սրտային խնդիրներ, արյան բջիջների ցածր քանակ[3]։ Այն խորհուրդ չի տրվում երիկամային խնդիրներ ունեցող անձանց[3]։ Հղիության ընթացքում վերջինիս օգտագործումը կարող է վնասել պտղին[3]։ Օրգանիզմի ներսում կապեցիտաբինը վերածվում է 5-ֆտորուրացիլի, որն էլ իր ազդող ձևն է[3]։ Այն պատկանում է ֆտորպիրիմիդինների ընտանիքին, որոնցից են 5-ֆտորուրացիլը և տեգաֆուրը[4]։

Կապեցիտաբինը արտոնագրվել է 1992-ին և բժշկական օգտագործման համար հաստատվել է 1998 թ-ին[5]։ Այն ներառված է Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության անփոխարինելի դեղերի ցանկում, որոնք համարվում են առողջապահական համակարգի ամենաարդյունավետ և ամենաանվտանգ դեղերը[6]։ Զարգացող երկրներում կապեցիտաբինի բուժման մեկ կուրսը կազմում է մոտ 122․64-195․66 ԱՄՆ $[7]: Միացյալ թագավորությունում դեղի մեկ կուրսի արժեքը NHS-ի համար կազմում է 210․67 £[2]։ ԱՄՆ-ում 2016թ-ի դրությամբ դեղն արժե 1,892․00 $[8]:

Բժշկական ցուցումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այն կիրառվում է հետևյալ քաղցկեղների բուժման համար[9][10][11]

  • Կոլոռեկտալ քաղցկեղ (կամ որպես նեոադյուվանտ բուժում ճառագայթման հետ, ադյուվանտ թերապիա կամ մետաստազավորված ձևերի դեպքում)
  • Կրծքագեղձի քաղցկեղ (մետաստազավորված կամ մոնոթերապիայի/համակցված թերապիայի ձևով․ այն Միացյալ թագավորությունում արտոնագրված է, որպես երկրորդ ընտրության միջոց
  • Ստամոքսի քաղցկեղ (ԱՄՆ-ում կիրառումը հաստատված չէ․ արտոնագրված է Միացյալ թագավորությունում
  • Կերակրափողի քաղցկեղ (ԱՄՆ-ում կիրառումը հաստատված չէ)

Կողմնակի ազդեցություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կողմնակի երևույթները ըստ հաճախականության[12][13][14][15]

Շատ հաճախ (>10% հաճախականություն)
  • Ախորժակի բացակայություն
  • Լուծ
  • Փսխում
  • սրտխառնոց
  • Բերանաբորբ
  • Որովայնի ցավ
  • Հոգնածություն
  • Ասթենիա/թուլություն
  • Ձեռք-ոտք համախտանիշ[16]
  • Այտուցներ
  • Տենդ
  • Ցավ
  • Գլխացավ
  • Ալոպեցիա|մազաթափություն
  • Մաշկաբորբ
  • Դիսպեպսիա/մարսողության խանգարում
  • Հևոց/շնչարգելություն
  • Աչքի գրգռում
  • Ոսկրածուծի ճնշում[Ն 1]


Հակացուցումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հակացուցումներից են[14]

  • Ֆտորուրացիլի, կապեցիտաբինի կամ նրանց այլ ածանցյալների նկատմամբ գերզգայունության պատմություն
  • Դիհիդրոպիրիմիդին դեհիդրոգենազայի պակաս
  • Հղիություն և կրծքով կերակրում
  • Ծանր լեյկոպենիա, նեյտրոպենիա կամ թրոմբոցիտոպենիա
  • Ծանր լյարդային կամ երիկամային խնդիրներ
  • Սորիվուդինով կամ իր քիմիական նմանակներով (օրինակ՝ բրիվուդինը) բուժում

Դեղորայքային փոխազդեցություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դեղեր, որոնց փոխազդեցության մասին հայտնի է[14]

  • Սորիվուդին կամ իր նմանակները, ինչպես բրիվուդինը
  • CYP2C9-ի սուբստրատներ, ներառյալ՝ վարֆարինը և կումարինի այլ ածանցյալները
  • Ֆենիթոին, քանի որ կապեցիտաբինը բարձրացնում է ֆենիթոինի շիճուկային խտությունը
  • Կալցիումի ֆոլինատը կարող է ուժեղացնել կապեցիտաբինի բուժական ազդեցությունները, պայմանավորված վերջինիս ածանցյալ 5-ֆտորուրացիլի հետ առկա սիներգիզմով։ Այս սիներգիզմի պատճառով կարող է դիտվել շատ ավելի ծանր լուծ[9]

Ֆարմակոգենետիկա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դիհիդրոպիրիմիդին դեհիդրոգենազա ֆերմենտը պատասխանատու է ֆտորպիրիմիդինների խմբի դեղերի՝ կապեցիտաբինի, ֆտորուրացիլի և տեգաֆուրի նյութափոխանակության համար[4]։ Այս ֆերմենտի գենետիկ տարբերակներով պայմանավորված, կարող է դիտվել վերջինիս ակտիվության նվազում կամ բացակայություն, և այլ անձինք, ովքեր հետերոզիգոտ կամ հոմոզիգոտ են այդ տարբերակի համար, կունենան ֆերմենտի մասնակի կամ լրիվ բացակայություն․ մարդկանց մոտ 0․2%-ը ունի ֆերմենտի լրիվ բացակայություն[4][17]։ Ֆերմենտի մասնակի կամ լրիվ բացակայությամբ հիվանդները ունեն ծանր կամ, նույնիսկ, մահացու դեղորայքային տոքսիկության բարձր ռիսկ, ֆտորպիրիմիդիններով բուժման ժամանակ․ որպես օրինակ կարող է դիտվել ոսկրածուծի ճնշում, նեյրոտոքսիկություն կամ ձեռք-ոտք համախտանիշ[4][17]։

Ազդեցության մեխանիզմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կապեցիտաբինը օրգանիզմում վերածվում է 5-ֆտորուրացիլի, որը թիմիդիլատ սինթազայի պաշարիչ է, և ընկճում է թիմիդիլատ մոնոֆոսֆատի սինթեզը, որն անհրաժեշտ է ԴՆԹ-ի դե նովո սինթեզի համար[10]։

Հասարակություն և մշակույթ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վաճառքային անվանումներից մեկը Քսելոդան է, որը արտադրում է Գենենթեքը։

Նշումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Ներառյալ: սակավարյունություն, լիմֆոպենիա, նեյտրոպենիա and թրոմբոցիտոպենիա

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 CAPECITABINE
  2. 2,0 2,1 British national formulary : BNF 69 (69 ed.)։ British Medical Association։ 2015։ էջեր 585, 588։ ISBN 9780857111562 
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 «Capecitabine»։ The American Society of Health-System Pharmacists։ Արխիվացված օրիգինալից 15 April 2016-ին։ Վերցված է 8 December 2016 
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Caudle KE, Thorn CF, Klein TE, Swen JJ, McLeod HL, Diasio RB, Schwab M (December 2013)։ «Clinical Pharmacogenetics Implementation Consortium guidelines for dihydropyrimidine dehydrogenase genotype and fluoropyrimidine dosing.»։ Clinical Pharmacology and Therapeutics 94 (6): 640–5։ PMC 3831181։ PMID 23988873։ doi:10.1038/clpt.2013.172 
  5. Fischer Janos, Ganellin C. Robin (2006)։ Analogue-based Drug Discovery (անգլերեն)։ John Wiley & Sons։ էջ 511։ ISBN 9783527607495։ Արխիվացված օրիգինալից 2017-09-11-ին 
  6. «WHO Model List of Essential Medicines (19th List)»։ World Health Organization։ April 2015։ Արխիվացված օրիգինալից 13 December 2016-ին։ Վերցված է 8 December 2016 
  7. «Capecitabine»։ International Drug Price Indicator Guide։ Վերցված է 8 December 2016 
  8. «NADAC as of 2016-12-07 | Data.Medicaid.gov»։ Centers for Medicare and Medicaid Services։ Արխիվացված օրիգինալից 21 December 2016-ին։ Վերցված է 19 December 2016 
  9. 9,0 9,1 Rossi, S, ed. (2013)։ Australian Medicines Handbook (2013 ed.)։ Adelaide: The Australian Medicines Handbook Unit Trust։ ISBN 978-0-9805790-9-3 
  10. 10,0 10,1 «Xeloda (capecitabine) dosing, indications, interactions, adverse effects, and more»։ Medscape Reference։ WebMD։ 25 January 2014։ Արխիվացված օրիգինալից 2 February 2014-ին 
  11. Joint Formulary Committee (2013)։ British National Formulary (BNF) (65 ed.)։ London, UK: Pharmaceutical Press։ ISBN 978-0-85711-084-8 
  12. «XELODA (capecitabine) tablet, film coated [Genentech, Inc.]»։ DailyMed։ Genentech, Inc.։ December 2013։ Արխիվացված օրիգինալից 1 February 2014-ին։ Վերցված է 25 January 2014 
  13. «Capecitabine Teva : EPAR – Product Information» (PDF)։ European Medicines Agency։ Teva Pharma B.V.։ 10 January 2014։ Արխիվացված օրիգինալից 4 February 2014-ին։ Վերցված է 25 January 2014 
  14. 14,0 14,1 14,2 «Capecitabine 150mg – Summary of Product Characteristics (SPC)»։ electronic Medicines Compendium։ Zentiva։ 23 December 2013։ Արխիվացված օրիգինալից 1 February 2014-ին։ Վերցված է 25 January 2014 
  15. «NAME OF THE MEDICINE XELODA® Capecitabine» (PDF)։ TGA eBusiness Services։ Roche Products Pty Limited։ 5 December 2013։ Արխիվացված օրիգինալից 11 September 2017-ին։ Վերցված է 25 January 2014 
  16. Reddening, swelling, numbness and desquamation on palms and soles
  17. 17,0 17,1 Amstutz U, Froehlich TK, Largiadèr CR (September 2011)։ «Dihydropyrimidine dehydrogenase gene as a major predictor of severe 5-fluorouracil toxicity.»։ Pharmacogenomics 12 (9): 1321–36։ PMID 21919607։ doi:10.2217/pgs.11.72 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]