Լուսափոր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Լուսացույց

Լուսազդանիշ, ճանապարհային երթևեկությունը կարգավորելու համար նախատեսված ազդանշանային օպտիկական սարք։ Լուսափորները կարգավորում են մարդկանց, ավտոմեքենաների, մոտոցիկլների, հեծանիվների, տրամվայների, տրոլեյբուսների, մետրոյի և երկաթգծի գնացքների, նավերի երթևեկությունը։ Օգտագործվում է նաև ձեռնարկություններում դիսպետչերական ազդանշման համար։ Լինում են 1-5-աչքանի։ Լուսազդանիշում օգտագործվում են կարմիր, կանաչ, դեղին, կաթնագույն, կապույտ ապակիներ։ Լուսազդանիշում ամրացնում են սյուներին, կայմերին, ազդանշանային կամրջակներին, ցածր պատվանդաններին, բարձակներին։ Երկաթուղային լուսազդանիշները լինում են ոսպնյակային և շողարձակային։ Ոսպնյակային լուսազդանիշները յուրաքանչյուր ազդանշանի համար ունի առանձին օպտիկական սարք՝ կազմված էլեկտրալամպից և մի քանի ոսպնյակից, շողարձակայինն ունի մեկ օպտիկական սարք, բայց ավելի բարդ կառուցվածքով։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լուսափոր

Առաջին անգամ լուսափորն օգտագործվել է 1868 թ-ի դեկտեմբերի 10-ին Լոնդոնում պառլամենտի շենքի մոտ։ Նրա գյուտարարը, Ջոն Փիք Նայթը, երկաթգծի սեմաֆորների մասնագետ էր։ Նրա ստեղծած լուսափորը մարդու միջոցով էր կառավարվում։ Այն ուներ հատուկ սլաքներ, որոնց համապատասխան դիրքը ծառայում էր որպես ազդանշան երթևեկողների համար։

Իսկ առաջին ավտոմատացված լուսափորների համակարգը1910 թ-ին ստեղծվել և արտոնագրվել է Չիկագոում Էրնսթ Սիրինի կողմից։ Այս անգամ սլաքների փոխարեն երթևեկությունը կարգավորվում էր «Stop» (կանգնել) և «Proceed» (անցնել) բառերի միջոցով։

Իսկ այսօրվա լուսափորներին շատ թե քիչ նման էլեկտրական սարքը ստեղծվել է 1912 թ-ին Սոլթ-Լեյք-Սիթիում՝ Լեսթեր Վայրի կողմից։ Այս լուսափորն ուներ կարմիր և կանաչ էլեկտրական լամպեր։

1920 թ-ից Դեթրոյթում և Նյու-Յորքում կիրառվում են եռագույն (կարմիր, դեղին, կանաչ) լուսափորները, որոնց գյուտարարներն են՝ Վիլյամ Փոթսը և Ջոն Հարիսը։ 1922 թ-ին նման լուսափորները հայտնվում են նաև Եվրոպայում (սկզբից՝ Փարիզում և Համբուրգում

Նախկին ԽՍՀՄ-ում առաջին լուսափորը տեղադրվել է 1930 թ-ի հունվարի 15-ին Լենինգրադում։

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 686 CC-BY-SA-icon-80x15.png