Լուսամփոփ
Պատմություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Լուսամփոփի պատմությունը սկսվում է հին ժամանակներից, երբ մարդիկ փորձում էին մեղմացնել մոմերի, ջահերի և ավելի ուշ՝ լամպերի պայծառ լույսը։ Այդ նպատակով օգտագործվում էին տարբեր ծածկեր՝ պատրաստված թղթից, կտորից, կավից կամ բարակ մետաղից։ Դրանք օգնում էին լույսը դարձնել ավելի մեղմ, ուղղորդել այն և ստեղծել ավելի հարմարավետ ու խաղաղ միջավայր։ Նման լուծումներ կիրառվել են դեռևս Հին Չինաստանում, Հունաստանում և Հռոմում։
Ավելի քան երկու հարյուր տարի առաջ լուսամփոփները լայն տարածում ստացան Ֆրանսիայում։ «Աբաժուր» բառը գալիս է ֆրանսերեն abat-jour բառից, որը նշանակում է «լույսը մեղմացնող»։ Ժամանակի ընթացքում այս գործնական առարկան վերածվեց նաև ինտերիերի նրբաճաշակ դեկորատիվ տարրի։ Վարպետներն ու դիզայներները սկսեցին ստեղծել տարբեր ձևերի և երանգների լուսամփոփներ՝ օգտագործելով բազմազան կտորներ, նուրբ նյութեր և զարդարման տարբեր տեխնիկաներ։
XVIII–XIX դարերում, երբ լայնորեն տարածվեցին յուղային և կերոսինային լամպերը, լուսամփոփների պատրաստման արվեստը զգալիորեն զարգացավ։ Մետաղական կամ փայտե շրջանակների վրա ձգված մետաքսը, կտորը կամ թուղթը ձևավորում էին նուրբ և էլեգանտ լուսամփոփներ, որոնք հաճախ զարդարվում էին ժանյակներով, ծոպերով և դեկորատիվ նախշերով։
19-րդ դարի վերջում՝ մոդեռնի (Art Nouveau) դարաշրջանում, լուսամփոփների դիզայնը ստացավ նոր գեղարվեստական արտահայտություն։ Դրանք հաճախ զարդարվում էին բնությունից ներշնչված տարրերով՝ ծաղիկներով, տերևներով, թիթեռներով և թռչուններով։ Սկզբում լուսամփոփները հիմնականում պատրաստվում էին կտորից, սակայն ժամանակի ընթացքում արվեստագետների և դիզայներների՝ մասնավորապես Louis Comfort Tiffany-ի և Antonin Daum-ի ստեղծագործական աշխատանքի շնորհիվ մեծ ճանաչում ձեռք բերեցին նաև ապակուց և հախճապակուց պատրաստված լուսամփոփները։
XX դարում, էլեկտրական լամպերի տարածմամբ, լուսամփոփների ձևերն ու նյութերը դարձան ավելի բազմազան։ Դրանք սկսեցին համադրվել տարբեր ինտերիերների հետ՝ դասականից մինչև ժամանակակից՝ դառնալով ոչ միայն լուսավորության գործնական տարր, այլ նաև տարածքի տրամադրությունը ձևավորող դիզայնի կարևոր մաս։
Այսօր լուսամփոփը շարունակում է մնալ արվեստի և վարպետության համադրություն։ Ժամանակակից վարպետները զբաղվում են ոչ միայն նոր և յուրահատուկ դիզայնով լուսամփոփների ստեղծմամբ, այլ նաև հին լուսամփոփների վերանորոգմամբ, վերականգնմամբ և նոր ոճով ձևափոխմամբ՝ պահպանելով դրանց պատմությունն ու փոխանցելով նոր կյանք։[1]։
Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ լուսամփոփի պատմությունը, լուսամփոփների ծագման պատմությունը
Գրականություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Արշավիր Թորամանյան, Ճարտարապետական պատկերազարդ բառարան, Երևան, 2007, ISBN 978-99930-63-27-8