Իմպուլսիվություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Իմպուլսիվություն (լատ.՝ Impulsus - հարված, դրդում), հակում իմպուլսիվ գործողությունների նկատմամբ, որոնք հաճախ ագրեսիվ բնույթ են ունենում։ Իմպուլսիվության որոշման համար օգտագործվում են հատուկ մասնագիտական հոգեբանական թեստեր և մեթոդ-հարցարաններ, ինչպես օրինակ՝ Ժերոմ Կագանի Matching Familiar Figure թեստը, Հանս Այզենկի իմպոլսիվության հարցարանը, Բարատտայի՝ իմպուլսիվության ինքնաշտորոշման թեստը (BIS-11): Բարատտի սանդղակի առաջին տարբերակը մշակվել է դեռևս 1959 թվականին, իսկ դրանից հետո այն անընդհատ ենթարկվել է փոփոխությունների: BIS-11-ը թեստի տասնմեկերորդ տարբերակն է և ամենատարածվածը, թեև գիտական աշխատանքներում և կլինիկական պրակտիկայում երբեմն կիրառվում են իմպուլսիվության սանդղակի փոփոխված տարատեսակներ: Այս մասնագիտացված հարցարանն ստեղծվել է հոգեբան Էռնեստ Բարրատի և Գալվեսթոնում Տեխասի համալսարանի իր գործընկերների կողմից [1]:

Իմպուլսիվությունը ինքնակառավարման գլխավոր խնդիրներից մեկն է[2]: Իմպուլսիվության ամենակարևոր վարքագծային առանձնահատկությունն այն է, որ կյանքի գրեթե բոլոր ոլորտներում գործնականում մեծացնում է ինքնակառավարման խնդիրների հավանականությունը[3]:

Լաբորատոր թեստավորումների ընթացքում առավել իմպուլսիվ կամավոր-փորձարկվողները հաճախ կատարում են այն գործողությունը, որն այդ պահին փոքրիկ մրցանակ է տալիս, բայց կարևորը առանց հետաձգելու և մերժում են այն առաջարկը, որն ապահովում է ավելի մեծ մրցանակ, բայց ապագայում[4]:

Իմպուլսիվության որոշում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իմպուլսիվության աստիճանը որոշելու համար գիտնականներն օգտագործում են մի քանի եղանակներ: Իմպուլսիվությունը կարելի է պայմանականորեն բաժանել հետևյալ 4 բաղկացուցիչների՝

  • շտապողականություն — հակվածություն գործել չափից դուրս արագ և անսպասելիորեն, հատկապես սթրեսի և գայթակղության ազդեցության տակ: Օրինակ՝ վատնել գումարը՝ ցուցափեղկի վրա գեղեցիկ հագուստ տեսնեիս:
  • սեփական գործողությունների մասին ոչ բավարար չափով մտածելու հակվածություն — մարդը որոշում է կայացնում որևէ քայլի համար՝ անտեսելով հնարավոր հետևանքները: Օրինակ՝ վերցնում է վարկ բարձր տոկոսադրոյքով, որովհետև հենց այդ պահին ցանկանում է մեքենա գնել:
  • հաստատակամության անբավարարություն — մարդն ի վիճակի չէ երկար մտածել որևէ խնդրի լուծման համար, նա հաճախ շեղվում է: Զբաղվում է տարատեսակ գործողություններով, միայն թե չաշխատի տվյալ նախագծի վրա:
  • սուր զգացողությունների մշտական փնտրտուք տարբեր ոլորտներում: Օրինակ՝ սպորտի էքստրեմալ տիպեր, պատահական կապեր, էկզոտիկ ուտեստների նկատմամբ սեր, դավաճանություններ, վտանգավոր մասնագիտություններ, թմրադեղերև ալկոհոլ[2]:

Իմպուլսիվ գործողություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մարդու այնպիսի գործողությունները, որոնք կատարվում են անսպասելի ու չգիտակցված մղումների կամ աֆեկտների ազդեցության տակ։

Պսիխոմոտորիկայի (հոգեշարժողության) տեսակներից մեկն է։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Patton J. H., Stanford M. S., Barratt E. S. Factor structure of the Barratt impulsiveness scale // Journal of Clinical Psychology. 1995 Nov; 51 (6):768–74.
  2. 2,0 2,1 Իմպուլսիվության թեստ և բնութագիր
  3. Moeller F. G., Barratt E. S., Dougherty D. M., Schmitz J. M., Swann A. C. Psychiatric aspects of impulsivity // The American Journal of Psychiatry. 2001 Nov; 158 (11): 1783–93.
  4. Chamorro J., Bernardi S., Potenza M. N., Grant J. E., Marsh R., Wang S., Blanco C. Impulsivity in the general population. a national study // Journal of Psychiatric Research. 2012 Aug; 46 (8): 994–1001.

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Նալչաջյան Ա. Ա. (1984 թ.)։ Հոգեբանական բառարան (Լույս ed.)։ Երևան։ էջ 240 էջ 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]