Էնլիլ

Էնլիլ;
Տեսակ	աստված
Դիցաբանություն	Շումերական կրոն
Սեռ	արական
Երևի համընկնում է	Մարդուկ
Հայր	Anu?
Քույր/Եղբայր	Էա (աստված)
Ամուսին	Ninhursag?, Ninlil?, Göttin Ereschkigal? և Damgalnuna?
Զավակներ	Ninurta?, Սին, Adad?, Pabilsaĝ?, Ներգալ, Nusku? և Namtar?
	Enlil Վիքիպահեստում

Էնլիլ, շումերա-աքքադական քամու, օդի, հողի, փոթորկի աստված^[1]; շումերական դիցարանի գլխավոր աստված^[2], բայց հետագայում նաև մեծարվել է աքքադացիների, բաբելոնացիների, ասորիների և հուրիների կողմից։ Էնլիլի պաշտամունքի կենտրոնը գտնվում էր Նիպուր քաղաքում^[3]։

Անուն

Էնլիլի անունը գալիս է շումերական էն (կոչումից (տեր) + Լիլ (քամի))^[4]^[5]։ Սա ցույց է տալիս, որ Էնլիլը ընկալվում է որպես քամու մարմնավորում, այլ ոչ թե դրա պատճառ^[6]։

Միջագետքի պատկերագրության մեջ Էնլիլը չի պատկերվել մարդակերպ ձևով, այլ խորհրդանշվել է եղջյուրավոր գլխարկով, որը բաղկացած էր ցուլի յոթ զույգ եղջյուրներից: Նման թագերը աստվածությունների կարևոր խորհրդանիշ են եղել, որոնք պատկերներում եղել են մոտավորապես մ.թ.ա. 3-րդ հազարամյակից: Եղջյուրավոր գլխարկը մնացել է անփոփոխ իր ձևով և իմաստով շումերական նախապատմության վաղ շրջանից մինչև պարսկական նվաճման ժամանակները և դրանից հետո:

Շումերները նումերոլոգիայի համակարգ են ունեցել, որտեղ որոշակի թվեր սրբազան իմաստ էին կրում^[7]։ Այս համակարգի համաձայն Էնլիլը համապատասխանում է 50 թվին^[8]^[9]^[10]^[11]^[12]։

Էնլիլը համարվում էր աստվածների եռյակի մաս՝ Անուի և Էնկիի հետ միասին: Այս երեք աստվածություններն էլ մարմնավորում էին գիշերային երկնքի անշարժ աստղերը. Անու նշանակել է Երկնային հասարակած, Էնլիլը՝ հյուսիսային երկինքը, իսկ Էնկին՝ հարավային երկինքը^[11]^[13]։ Էնլիլը ասոցացվում է Եզնարած համաստեղության հետ^[14]։

Դիցաբանություն

Էնլիլը երեք մեծ աստվածներից մեկն է (Անուի և Էայի հետ միասին): Նա Անուի (երկնքի) և Կի (երկիր) աստվածուհու որդին է, որոնք աքքադական դիցաբանության մեջ համապատասխանաբար անվանվել են Անշար և Կիշար:

Ըստ առասպելների՝ Էնլիլը երկինքն առանձնացրել է երկրից, ստեղծել գյուղատնտեսական գործիքներ, անասնապահության և հողագործության աստվածություններ, մարդկանց հաղորդակից դարձրել մշակույթին։ Ենթադրվում էր նաև, որ Էնլիլը տարերային աղետներ է ուղարկում։ «Գիլգամեշ» էպոսը Էնլիլին անվանել է մարդկության ոչնչացման համար համաշխարհային ջրհեղեղի նախաձեռնողներից մեկը։

Էնլիլը պատկերված էր նաև որպես նենգ և չար աստվածություն (ըստ երևույթին, որպես տարերքի մարմնավորում), ուղարկում էր բնական աղետներ, ձգտում էր ջրհեղեղով ոչնչացնել մարդկանց և այլն։ Կինը աստվածուհի Նինլիլն էր^[15]^[16]։ Երեխաներն էին` Լուսնի աստված Նաննա^[15], Նինուրտայի զինվոր, անդրաշխարհի տարերքի աստվածություն Ներգալ^[16]^[17]։

Պաշտամունք

Անու աստծո պաշտամունքի թուլացմամբ (մոտ մ.թ.ա. XXIV դ.) Էնլիլը դարձել է ազդեցիկ աստված^[12]^[18]։

Էնլիլի պաշտամունքային կենտրոնը Նիպուրի Էկուր տաճարն է (թարգմանվում է «Լեռնային տուն»)^[3], որը պաշտամունքի համաձայն կառուցել է Էնլիլը և հանդիսանում է երկնքի և երկրի միացման վայր։ Կրոնական հիմնը Ուր Նամիի (Ուրի երրորդ դինաստիա) կառավարման շրջանում, որը մանրամասնորեն նկարագրված է Թումալյան արձանագրությունում^[14]։

Մարդիկ պատվել են Էնլիլին՝ նրա արձանին զոհաբերություններ բերելով, որոնք ծեսից հետո հավաքում էին տաճարի քահանաները: Շումերները Էնլիլին մեծարում էին որպես հովանավոր, առանց որի քաղաքակրթությունը չէր կարող գոյություն ունենալ, հսկելով մարդկանց և նրանց բարեկեցությունը: Նրանք նրան անվանում էին «Մեծ լեռ» և «Օտար երկրների տիրակալ», «Կատաղի փոթորիկ», «Վայրի ցուլ» և «Վաճառական»: Միջագետքցիները Էնլիլին, որը հայտնի էր նաև որպես Նունամնիր, համարում էին հայրը և արարիչը, տիեզերքի տիրակալը, որը (առնվազն մեկ տեքստում) անվանում են «Արևելյան քամի և Հյուսիսային քամի»:

Կառավարիչները մեկնում էին Էկուր՝ իրենց իշխանությունը օրինականացնելու համար (նույնիսկ Բաբելոնյան ժամանակաշրջանում, երբ Մարդուկը համարվում էր գերագույն աստված), զոհաբերություններ անելով ռազմական արշավներից հետո։ Նիպուրը եղել է միակ քաղաքը, որտեղ պալատ չի կառուցվել, ինչը ցույց է տալիս, որ Էնլիլը քաղաքի միանձնյա կառավարիչն էր։

Ծանոթագրություններ

↑ Coleman, J. A.; Davidson, George The Dictionary of Mythology: An A-Z of Themes, Legends, and Heroes. — London: Arcturus Publishing Limited, 2015. — С. 108. — 373 с. — ISBN 978-1-78404-478-7
↑ Kramer, Samuel Noah The Sumerian Deluge Myth: Reviewed and Revised // Anatolian Studies / British Institute at Ankara. — 1983. — № 33. — С. 115–121. — doi:10.2307/3642699
↑ ^3,0 ^3,1 Hallo, William W. Review: Enki and the Theology of Eridu // Journal of the American Oriental Society. — 1996. — № 116 (2). — С. 231–234.
↑ «Sumerian Lexicon». sumerian.org. Վերցված է 2019 թ․ փետրվարի 8-ին.
↑ Glenn Stanfield Holland Gods in the Desert: Religions of the Ancient Near East. — Rowman & Littlefield, 2009. — С. 114. — 348 с. — ISBN 9780742562264
↑ Karel van der Toorn, Bob Becking, Pieter Willem van der Horst Dictionary of Deities and Demons in the Bible. — Wm. B. Eerdmans Publishing, 1999. — С. 356. — 1006 с. — ISBN 9780802824912
↑ Thomas McEvilley The Shape of Ancient Thought: Comparative Studies in Greek and Indian Philosophies. — Allworth Press, 2002. — С. 171–172. — 1122 с. — ISBN 9781581159332
↑ Röllig, Werner Götterzahlen // Reallexikon der Assyriologie und Vorderasiatischeen Archäologie / E. Ebeling; B. Miessner. — Berlin: Walther de Gruyter & Co., 1971. — № 3. — С. 499–500.
↑ David Toshio Tsumura Creation and Destruction: A Reappraisal of the Chaoskampf Theory in the Old Testament. — Eisenbrauns, 2005. — С. 134. — 234 с. — ISBN 9781575061061
↑ L. Delaporte Mesopotamia. — New York: Routledge, 1996 [1925]. — С. 137. — 392 с. — ISBN 0-415-15588-6
↑ ^11,0 ^11,1 Nemet-Nejat, Karen Rhea Daily Life in Ancient Mesopotamia. — Daily Life. — Greenwood, 1998. — С. 185—186, 203. — ISBN 978-0313294976
↑ ^12,0 ^12,1 Kramer, Samuel Noah The Sumerians: Their History, Culture, and Character. — Chicago, Illinois: University of Chicago Press, 1963. — С. 118—122. — ISBN 0-226-45238-7
↑ Rogers, John H. Origins of the Ancient Astronomical Constellations: I: The Mesopotamian Traditions // Journal of the British Astronomical Association. — London: The British Astronomical Association, 1998. — № 108 (1). — С. 9–28.
↑ ^14,0 ^14,1 Black, Jeremy; Green, Anthony Gods, Demons and Symbols of Ancient Mesopotamia: An Illustrated Dictionary. — London: The British Museum Press, 1992. — С. 74—76, 98-102. — 192 с. — ISBN 0-7141-1705-6
↑ ^15,0 ^15,1 Jacobsen, Thorkild Sumerian Mythology: A Review Article // Journal of Near Eastern Studies. — 1946. — № 5 (2). — С. 128–152. — doi:10.1086/370777
↑ ^16,0 ^16,1 Kramer, Samuel Noah Sumerian Mythology: A Study of Spiritual and Literary Achievement in the Third Millennium B.C.. — Revised Edition. — Philadelphia: University of Pennsylvania Press, 1961. — С. 43, 45. — ISBN 0-8122-1047-6
↑ Stephanie Dalley Myths from Mesopotamia: Creation, the Flood, Gilgamesh, and Others. — Oxford: Oxford University Press, 1998. — С. 115–116. — 373 с. — ISBN 9780192835895
↑ Tammi J. Schneider An Introduction to Ancient Mesopotamian Religion. — Wm. B. Eerdmans Publishing, 2011. — С. 58. — 157 с. — ISBN 9780802829597

Արտաքին հղումներ

Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Էնլիլ» հոդվածին։

[1] Coleman, J. A.; Davidson, George The Dictionary of Mythology: An A-Z of Themes, Legends, and Heroes. — London: Arcturus Publishing Limited, 2015. — С. 108. — 373 с. — ISBN 978-1-78404-478-7

[:2-2] Kramer, Samuel Noah The Sumerian Deluge Myth: Reviewed and Revised // Anatolian Studies / British Institute at Ankara. — 1983. — № 33. — С. 115–121. — doi:10.2307/3642699

[:3-3] 3,0 ^3,1 Hallo, William W. Review: Enki and the Theology of Eridu // Journal of the American Oriental Society. — 1996. — № 116 (2). — С. 231–234.

[:0-4] «Sumerian Lexicon». sumerian.org. Վերցված է 2019 թ․ փետրվարի 8-ին.

[:1-5] Glenn Stanfield Holland Gods in the Desert: Religions of the Ancient Near East. — Rowman & Littlefield, 2009. — С. 114. — 348 с. — ISBN 9780742562264

[6] Karel van der Toorn, Bob Becking, Pieter Willem van der Horst Dictionary of Deities and Demons in the Bible. — Wm. B. Eerdmans Publishing, 1999. — С. 356. — 1006 с. — ISBN 9780802824912

[7] Thomas McEvilley The Shape of Ancient Thought: Comparative Studies in Greek and Indian Philosophies. — Allworth Press, 2002. — С. 171–172. — 1122 с. — ISBN 9781581159332

[8] Röllig, Werner Götterzahlen // Reallexikon der Assyriologie und Vorderasiatischeen Archäologie / E. Ebeling; B. Miessner. — Berlin: Walther de Gruyter & Co., 1971. — № 3. — С. 499–500.

[9] David Toshio Tsumura Creation and Destruction: A Reappraisal of the Chaoskampf Theory in the Old Testament. — Eisenbrauns, 2005. — С. 134. — 234 с. — ISBN 9781575061061

[10] L. Delaporte Mesopotamia. — New York: Routledge, 1996 [1925]. — С. 137. — 392 с. — ISBN 0-415-15588-6

[:5-11] 11,0 ^11,1 Nemet-Nejat, Karen Rhea Daily Life in Ancient Mesopotamia. — Daily Life. — Greenwood, 1998. — С. 185—186, 203. — ISBN 978-0313294976

[:6-12] 12,0 ^12,1 Kramer, Samuel Noah The Sumerians: Their History, Culture, and Character. — Chicago, Illinois: University of Chicago Press, 1963. — С. 118—122. — ISBN 0-226-45238-7

[13] Rogers, John H. Origins of the Ancient Astronomical Constellations: I: The Mesopotamian Traditions // Journal of the British Astronomical Association. — London: The British Astronomical Association, 1998. — № 108 (1). — С. 9–28.

[:4-14] 14,0 ^14,1 Black, Jeremy; Green, Anthony Gods, Demons and Symbols of Ancient Mesopotamia: An Illustrated Dictionary. — London: The British Museum Press, 1992. — С. 74—76, 98-102. — 192 с. — ISBN 0-7141-1705-6

[:7-15] 15,0 ^15,1 Jacobsen, Thorkild Sumerian Mythology: A Review Article // Journal of Near Eastern Studies. — 1946. — № 5 (2). — С. 128–152. — doi:10.1086/370777

[:8-16] 16,0 ^16,1 Kramer, Samuel Noah Sumerian Mythology: A Study of Spiritual and Literary Achievement in the Third Millennium B.C.. — Revised Edition. — Philadelphia: University of Pennsylvania Press, 1961. — С. 43, 45. — ISBN 0-8122-1047-6

[17] Stephanie Dalley Myths from Mesopotamia: Creation, the Flood, Gilgamesh, and Others. — Oxford: Oxford University Press, 1998. — С. 115–116. — 373 с. — ISBN 9780192835895

[18] Tammi J. Schneider An Introduction to Ancient Mesopotamian Religion. — Wm. B. Eerdmans Publishing, 2011. — С. 58. — 157 с. — ISBN 9780802829597

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]