Երկաթե հեղեղ (պատմվածք)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Երկաթե հեղեղ
Տեսակգրական ստեղծագործություն
ՀեղինակԱլեքսանդր Սերաֆիմովիչ
Բնագիր լեզուռուսերեն
Գրվել է1924

Երկաթե հեղեղ (ռուս.՝ Железный поток), խորհրդային գրող, Ստալինի 1-ին աստիճանի մրցանակի դափնեկիր (1943) Ալեքսանդր Սերաֆիմովիչի պատմվածքը: Պատմվածքում ընդգրկված են քաղաքացիական պատերազմի իրական իրադարձություններ՝ 1918 թվականի ամռանը Թամանի բանակի արշավը Ե. Ի. Կովտյուխի հրամանատարության ներքո (Կոժուխի վեպում):

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ալեքսանդր Սերաֆիմովիչը «Երկաթե հեղեղ» պատմվածքի վրա 1921 թվականից աշխատել է երկու և կես տարի: Նա կարողացել է ուսումնասիրել թեման. Քաղաքացիական պատերազմի տարիներին աշխատել է որպես «Պրավդա» թերթի թղթակից, ղեկավարել կրթության ժողովրդական կոմիսարիատի գրական բաժինը, եղել ռամաճակատում, որտեղ հանդիպել է Կարմիր բանակի զինվորների հետ և ուսումնասիրել մարտերի մանրամասները: Ուղևորություններ է կատարել Կովկասի ափ և Նովոռոսիյսկ:

Պատմվածքում նկարագրվում են քաղաքացիական պատերազմի իրական իրադարձություններ: 1918 թվականի ամռան վերջին կամ վաղ աշնանը Թամանի բանակը արշավանք է կատարել Ռուսաստանի հարավ: Օգոստոսին Կուբանում սկսվեց ապստամբություն, Սպիտակ շարժման զորքերը գրավեցին Եկատերինոդարը, իսկ թամանները մնացին կտրված Հյուսիսային Կովկասի կարմիր ուժերից: Որոշվեց բանակը դուրս բերել շրջափակումից: Զինվորները շրջափակումից դուրս էին գալիս իրենց ընտանիքների հետ: Նրանք հաղթահարեցին հինգ հարյուր վերստ՝ մարտի բռնվելով սպիտակ-կազակական ջոկատների հետ: Արդյունքում, թամանցիները ճանապարհ հարթեցին դեպի իրենց զորքեր և մասնակցեցին Հարավային ճակատում հարձակմանը:

Սերաֆիմովիչը գիտեր Թամանի բանակի պատմությունը: 1921 թվականին թամանցիների հրամանատար Եպիֆան Կովտյուխի հետ ծանոթանալուց հետո հետաքրքրություն է առաջացրել արշավի հանդեպ: Գրողի պլանի համաձայն՝ «Երկաթե հեղեղ» պատմվածքը պետք է դառնար «Պայքար» դյուցազներգության մաս, սակայն, ըստ նրա խոստովանության, Սերաֆիմովիչը «չի սկսում կրկնօրինակել դաժանությունը»: «Երկաթե հեղեղ» պատմվածքն առաջին անգամ հրատարակվել է 1924 թվականին:

Սյուժե[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ստեղծագործության սյուժեն նկարագրում է Թամանի բանակի երթը Սև ծովի ափին՝ Արմավիր-Տուապսե երակթուղային ճանապարհի երկայնքով հիմնական ուժերի հետ կապելու և 1918 թվականին տեղի ունեցած փոփոխությունների կապակցությամբ: Կիսաքաղց, հոգնած մարդկանց շարասյունը, որոնք չէին հասկանում իրադարձությունների էությունը և ընկալում էին միայն անձնական արժեքներն ու անհանգստանում միայն իրենց փրկության համար, Կոժուխի հրամանատարի ղեկավարությամբ աստիճանաբար վերածվում են լիարժեք գիտակցված բանակի, «երկաթե հեղեղի», որը վախ էր առաջացնում ապստամբող կազակների և Սպիտակ գվարդիայի հանդեպ:

Հեղինակն առաջ է տանում մարդկային ուժերի համախմբման միջոցով փրկելու և հաղթելու գաղափարը: Չնայած հաղթանակի հեռանկարների ակնհայտ բացակայությանը, Կուժուխի արշավանքն ուղեկցվում էր բազմաթիվ արյունահեղություններով ու կորուստներով, մարդիկ ոչ միայն դեգրադացիայի չէին ենթարկվում, այլև նպատակ ու քաղաքացիական ուղեցույց էին գտնում:

Գործող անձինք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պատմության սյուժեն հիմնված է զանգվածների ճակատագրի վրա, այլ ոչ թե անհատական հերոսների ճակատագրի: Մարդկային «հոսքից» Սերաֆիմովիչն առանձնացնում է այնպիսի անձանց, ինչպիսիք են Գորպինը և նրա ամուսինը: Գորպինի ներսում աստիճանաբար զարթնում է դասական գիտակցության և կոլեկտիվիզմի զգացումը:

«Երկաթե հեղեղի» հրամանատարը՝ Կոժուխը, բնութագրվում է հեղինակի կողմից համընդհանուր պլանում դիմանկարային մանրամասների, կենսագրականի, խոսքի առանձնահատկությունների միջոցով:

Ադապտացիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1967 թվականին ռեժիսոր Եֆիմ Ձիգանը Ալեքսանդր Սերաֆիմովիչի նույնանման պատմության վրա գունավոր գեղարվեստական մեծ ֆորմատով նկարահանել է «Երկաթե հեղեղ» ֆիլմը: Ֆիլմի պրեմիերան տեղի է ունեցել 1967 թվականի նոյեմբերի 5-ին: Վարձույթով ֆիլմը դիտել է 22200000 հանդիսատես: Լենինգրադի համամիութենական կինոփառատոնում «Լավագույն պատմա-հեղափոխական ֆիլմի» համար արժանացել է առաջին մրցանակի, Պերուում Չիկլայո-70 միջազգային կինոփառատոնում՝ «Հին ինկերի ոսկե կուռք» գրանպրիի:

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • А. С. Серафивович. Полное собрание сочинений в 11 тт., ред., предисл. и комментарии Г. Нерадова. изд. «Федерация» — «Советская литература», М., 1931—1933.
  • Фатов Н. Н. А. С. Серафимович. Очерк жизни и творчества. Гиз, М. — Л., 1927.
  • Нерадов Г. Художественное мастерства Серафимовича. «Изв. ЦИК СССР и ВЦИК», 1933, 20 января.
  • Серафимович А. Как я писал «Железный поток». «На литературном посту», 1928, IV.
  • Серафимович А. Как я работал над «Железным потоком». Профиздат, М., 1934.

Արձագանքներ «Երկաթե հեղեղի» մասին[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Вешнев В. «Правда», 1924, № 57, 9 марта
  • Фурманов Д. «Октябрь», 1924, II. О «Железном потоке» А. Серафимовича.
  • Переверзев В. «Печать и революция», 1924, V
  • Саввин Н. «Родной язык в школе», 1927, II (опыт проработки для учащихся)
  • Полянский В. «Красная новь», 1925, III
  • Ковтюх Е. «Октябрь», 1633, IV
  • Кубиков И. Комментарии к повести А. Серафимовича «Железный поток». изд. «Мир», М., 1933
  • Линин А. М. Серафимович — детский писатель // Линин А. М. «Литературные очерки». Ростов н/Д., 1935
  • Писатели современной эпохи, т. I, ред. Б. П. Козьмина. М., 1928
  • Владиславлев И. В. Литература великого десятилетия (1917—1927), т. I. М. — Л., 1928.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]