Դեսմուրգիա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Դեսմուրգիա

Դեսմուրգիա (հուն․՝ δεσμός - «կապ, վիրակապ» և έργον — «գործ»), վիրաբուժության բաժին, որն ուսումնասիրում է կապերի և վիրակապերի տեսակները, դրանց դնելու եղանակներն ու նպատակները:

Վիրակապը համալիր միջոց է, որը կիրառվում է վերքն արտաքին միջավայրի ներգործությունից պաշտպանելու նպատակով: Վիրակապերը կազմված են երկու մասերից ՝ բուն վիրակապից (վիրակապական նյութը դրված վերքի վրա) և ամրացնող մասից (կապ), որը պահում է վիրակապական նյութը մարմնի մակերեսի վրա:

Վիրակապությունը բուժական պրոցեդուրա է, որի ընթացքում հեռացվում է հին վիրակապը, հարդարվում վերքի շրջապատը, մշակվում բուն վերքը, հեռացվում կարերը, մանրէազերծ վիրակապական նյութով ծածկվում վերքը, վիրակապական նյութով ամրացվում է վերքի մակերեսը:

Կապեր դնելու համար օգտագործվում են փափուկ և կոշտ կապեր, որոնք դրվում են ըստ կապեր դնելու համար կիրառվող նյութի տեսակի:

Կոշտ կապերը կիրառվում են կոտրվածքների դեպքում բուժական անշարժացման համար և դրվում են հիմնականում գիպսով:

Փափուկ կապեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս տեսակի կապերը դրվում են փափուկ վիրակապական նյութերի օգնությամբ: Կան փափուկ կապերի տեսակներ.

  • հասարակ ՝ պաշտպանող (պաշտպանում է վերքը և վնասվածքի վայրը արտաքին վնասակար ներգործությունից)
  • ճնշող (հատկապես արյունահոսությունը դադարեցնելու նպատակով) իմոբիլիզացնող
  • անշարժացնող (փոխադրամիջոցային, բուժական)
  • օկլյուզիոն (հերմետիկորեն փակում է հաղորդակցությունը մարմնի և արտաքին միջավայրի միջև)
  • շտկող (ուղղում է մարմնի որևէ մասի ոչ ճիշտ դիրքը)

Վիրակապական նյութը ամրացնելու եղանակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Recovery position maneuver.jpg

Վիրակապական նյութն ամրացնելու համար կիրառվում են բինտեր՝ թանձիվե, առանձգական ցանցախողողակաձև, առանձգական, գործվածքե խողովակաձև և սոսնձային կապեր՝ կլեոլային, սպեղանիային, կոլոդիումային և գլխաշորային կապերը:

Սոսնձային կապեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս տեսակի կապերը կիրառվում են ոչ մեծ վնասվածքների և վիրահատական վերքի շրջանում, անկախ նրանց տեղակայումից: Եթե տվյալ մասում կա մազածածկույթ, ապա այն նախապես սափրվում է: Սոսնձային կապերը դրվում են կապը սոսնձելով մաշկի վրա կլեոլի, կոլոդիումի կամ կպչուն սպեղանու օգնությամբ:

Կլեոլային կապ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սա դնելու համար վերքի վրա դրված վիրակապի շուրջը մաշկին քսվում է կլեոլ 3-4 սմ լայնքով, թողնում են, որ չորանա 1-2 րոպե: Ձգված թանզիվով ծածկվում է վիրակապը և մաշկի այն հատվածը, որտեղ քսված է կլեոլը: Թանզիվի եզրերն ամուր սեղմում են մաշկին: Այսպիսի կապը հեշտ և արագ է դրվում, սակայն թացանալու դեպքում այն պոկվում է:

Կոլոդիումային կապ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս կապը դնելու համար վերքի վրա դրվում է վիրակապական նյութը և ծածկվում թանզիֆե կտորով: Շատ հաճախ այսպիսի կապը ձգում և գրգռում է մաշկը:

Կպչուն սպեղանիային կապ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կպչուն սպեղանին գործվածքի շերտ է, որը մի կողմից ծածկված է սոսնձով: Այն լինում է կոճի ձևով: Սպեղանու սոսնձով պատված կողմը մանրէազերծ է և կարելի է անմիջապես դնել վերքի վրա: Կպչուն սպեղանու թերթիկները դրվում են վիրակապական նյութի վրայից և սոսնձում են երկու կողմից մաշկի հետ: Այս կապի երկար օգտագործումը կարող է առաջացնել մաշկի գրգռվածություն, բշտերի և թրման առաջացում:

Գլխաշորային կապեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս կապի համար կիրառվում է որևէ վիրակապական նյութի հավասարասրուն եռանկյունաձև կտորը: Գլխաշորը հաճախ կիրառվում է ձեռքը կախելու համար ՝ ձեռքի և անրակի վնասվածքների դեպքում: Գլխաշորային կապեր են դրվում նաև գլխի վիրավորման ժամանակ, ուսի շրջանում, ստինքի վրա, կոնքազդրային հոդի վրա, ոտնաթաթի, հետույքի, դաստակի և սրունքի վրա: Անհրաժեշտության դեպքում օգտագործվում է երկու գլխաշորային կապեր:

Գործվածքե խողովակաձև բինտերով կապեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս կապերը նախատեսված են վիրակապական նյութը ամրացնելու համար գլխի և վերջույթների վնասվածքների դեպքում:

Առաձգական ցանցախողովակաձև բինտերով կապեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նախատեսված են վիրակապական նյութը և դեղանյութը մարմնի ցանկացած մասին ամրացնելու համար: Այս բինտերը պատրաստվում են առաձգական թելերից, որոնք հյուսված են արհեստական և բամբակե թելերի հետ: Սրանց կիրառումը զգալիորեն տնտեսում է վիրակապական նյութը, հեշտացնում է կապի դնելը և խնայում է ժամանակը; Այս բինտերը կարելի է կիրառել մի քանի անգամ լվանալուց և մանրէազերծելուց հետո:

Բինտային կապեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բինտը նախատեսված է վիրակապական նյութի ամրացման համար և հնարավորություն է տալիս ստեղծելու անշարժացնող կապեր հենաշարժական ապարատի վնասվածքների և հիվանդությունների դեպքում, եթե այն ներծծվում է պնդացող նյութով (գիպս): Ճիշտ դրված կապը պետք է.

1.ծածկի մարմնի հիվանդ մասը,

2.չխանգարի ավշ և արյան շրջանառությունը,

3.չխանգարի հիվանդին,

4.ունենա հարդարուն տեսք,

5.լավ ամրացված լինի մաշկի վրա:

Գոյություն ունեն բինտե կապերի որոշ տեսակներ.

  • շրջանաձև կապ
  • պարուրաձև կապ
  • սողացող կապ
  • կրիանման կապ
  • ութաձև կամ խաչաձև կապ
  • հսկաձև կապ
  • հետադարձ կապ

Գլխի կապեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գլխի կապերը դրվում են 5 սմ լայնություն ունեցող բինտերով: Դրանք պետք է լինեն ճնշող: Գլխի վնասվածքները և վերքերն ուղեկցվում են ուժեղ արյունահոսությունով, որը դադարեցնել հնարավոր է միայն ճնշող կապով: Բացառություն են կազմում բորբոքական հիվանդությունները, կարբունկուլները և ֆուրունկուլները, երբ ճնշումը ցանկալի չէ:

Շրջանաձև կամ բոլորակ կապը կիրառվում է ճակատի, քունքայինև մասամբ ծոծրակի շրջանները ծածկելու համար:

Գոյություն ունեն գլխի կապերի մի քանի տիպեր.

  • հետադարձ կապ
  • հիպոկրատի գլխարկ
  • թասակաձև կապ
  • աչքի կապ (մոնոկուլյար)
  • աչքերի կապ (բինոկուլյար)
  • սանձիկաձև կապ
  • ականջի կամ նեապոլիտանական կապ
  • պարսատաձև կապ

Պարանոցի կապեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պարանոցի կապը պետք է լավ ամրացնի վիրակապական նյութը և միևնույն ժամանակ չդժվարացնի շնչառությունը և չճնշի արյան անոթները, հատկապես երակները: Այս պատճառով էլ պարանոցի վրա նպատակահարմար չէ շրջանաձև կապը, քանի որ, բինտի ձիգ պտույտ կիրառել չի կարելի, իսկ թույլ դրված պտույտների դեպքում կապը կսկսի պտտվել: Նման դեպքում կիրառվում է խաչաձև կապը, որը վիրակապական նյութը պարանոցի և ծոծրակի վրա ֆիկսելու համար հարմար է:

Կրծքավանդակի կապեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պարուրաձև կապը և Կրծքավանդակի խաչաձև կապը կիրառվում է կրծքավանդակի վնասվածքների և հիվանդությունների բուժման համար:

Դեզոյի կապը կիրառվում է վերին վերջույթը ֆիքսելու համար բազկոսկրի և անրակի կոտրվածքների և հոդախախտերի դեպքում:

Վելպոյի կապը կիրառվում է կրծքագեղձի հեռացման վիրահատումից, ուսահոդի հոդախախտի ուղղումից հետո, ինչպես նաև անրակի կոտրվածքը անշաչժացնելու համար:

Կրծքագեղձի (ստինքի) կապը կիրառվում է կրծքագեղձի բորբոքային հիվանդությունների դեպքում վիրակապական նյութը ամրացնելու, կրծքագեղձը պահպանելու, ինչպես նաև վիրահատումից հետո ճնշելու համար:

Որովայնի և կոնքազդրային շրջանի կապեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Որովայնի վերին շրջանի կապ դրվում է որովայնի առաջային մասի և գոտկային շրջանի վնասվածքների և հիվանդությունների դեպքում:

Որովայնի ստորին մասի և կոնքազդրային հոդի կապ դրվում է որովայնի ստորին մասի և կոնքազդրային հոդի վնասվածքների և հիվանդությունների դեպքում, և դրվում է հասկաձև կապ:

Աճուկային շրջանի կապ դրվում է աճուկային շրջանի վնասվածքների և հիվանդությունների դեպքում:

Վերին վերջույթի կապեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ուսագոտու հասկաձև կապ կիրառվում է ուսահոդի փակ վնասվածքների և վերքերի, ուսագոտու, անութափոսի և բազկի վերին երրորդականի թարախաբորբոքային հիվանդությունների դեպքում:

Անութափոսի կապ : Բինտի գալարներն ամրացվում են բազկի շուրջը և դրվում է հասկաձև կապ:

Արմնկային հոդի հեռացող կրիաձև կապը կիրառվում է հոդի վնասվածքների և հիվանդությունների դեպքում:

Նախաբազկի կապը դրվում է պարուրաձև կապի նման:

Դաաստակի մատի կապը կիրառվում է վիրակապական նյութը մատի վրա ամրացնելու համար, նրա վնասվածքների և հիվանդությունների դեպքում:

Ձեռնոցաձև կապը կիրառվում է մի քանի մատներ միաժամանակ կապելու անհրաժեշտության դեպքում, որը միավորում է յուրաքանչյուր մատի վրա դրված պարուրաձև կապերը: Կապը կիրառվում է դաստակի բոլոր մատների ջերմային վնասվածքների և վիրավորումների դեպքում:

Դաստակի առաջին մատի հասկաձև կապը կիրառվում է առաջին մատի վնասվածքների և հիվանդությունների դեպքում՝ վիրակապակն նյութը ամրացնելու համար:

Դաստակի հետադարձ/թաթմանաձև կապը կիրառվում է դաստակների այչվածքների և ցրտահարումների դեպքում:

Ստորին վերջույթի կապեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Immobilisations.jpg

Ազդիր կապ ՝ սովորաբար դրվում է պարուրաձև կապ:

Ծնկահոդի հեռացող կրիաձև կապը կիրառվում է հոդի վնասվածքների և հիվանդությունների դեպքում:

Սրունքի կապ՝ կիրառվում է բարձրացող պարուրաձև կապը:

Ոտնաթաթի առաջին մատի ութաձև կապը կիրառվում է առաջին մատի վնասվածքներ և հիվանդություններ դեպքում:

Սրունք-թաթային հոդի ութաձև կապը կիրառվում է սրունք-թաթային հոդի և վիրակապական նյութը ֆիքսելու համար:

Ծնկահոդի շրջանի ութաձև կապ : Ծալված ծնկահոդի վրա դրվում է կրիաձև կապ: Ուղղված ծնկահոդը կարելի է կապել սովորական պարուրաձև կամ ութաձև կապով:

Ամբողջ ոտնաթաթի կապը կիրառվում է մատների և ողջ ոտնաթաթի վնասվածքների և հիվանդությունների բուժման դեպքում:

Ոտնաթաթի կապն առանց մատներն ընդգրկելու կիրառվում է ոտնաթաթի վնասվածքների և հիվանդությունների բուժման համար, առանց մատների ախտահարման:

Կրունկի շրջանի կապը կիրառվում է կրունկի շրջանի վնասվածքների և հիվանդությունների դեպքում:

Ծայրատի կապը դրվում է վերջույթը անդամահատելուց հետո:

Ամրակապ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սա հատուկ հարմարանք է ՝ պատրաստված կտորից,կաշվից, մետաղից, և կիրառվում է որովայնի խոռոչի թույլ տեղամասերը ամրացնելու համար:Ամրակապը սովորաբար կիրառվում է որովայնի ճողվածքների դեպքում, երբ հիվանդին որևէ պատճառով վիրահատել չի կարելի:

Կոշտ կապեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս կապերը կիրառվում են որևէ մարմնամասին անհրաժեշտ դիրք տալու նպատակով (անշարժացնող կապեր) կամ նրա ոչ ճիշտ դիրքը ուղղելու նպատակով (շտկող կապեր): Բուժական նպատակով կոշտ կապեր դնելու ժամանակ հաճախ օգտագործվում են արագ պնդացող նյութեր՝ գիպս, օսլա, հեղուկ ապակի: Անշարժացնող կապերը դրվում են տուժածին բուժհիմնարկություն տեղափոխելուց առաջ, որոնք պատրաստվում են պինդ նյութերով՝ փայտ, մետաղ, պլաստմասսա:

Գիպսե կապեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գիպսն իրենից ներկայացնում է կալցիումի սուլֆատը, որը ստացվում է բնական գիպսե քարը 140 °C ջերմաստիճանում բովելուց հետո: Կան գիպսե բինտեր և գիպսե լոնգետներ: Դրանք պատրաստվում և պահպանվում են հատուկ գիպսի վիրակապարաններում:

Գիպսե կապերը լիում են ամբողջական և ոչ ամբողջական:

Լոնգետային կապը կիրառվում է այնտեղ, որտեղ անշարժացման համար լովին բավական է ամրացումը կատարել լոնգետով և շրջանաձև գիպսե կապի ամրացման համար, այս դեպքում սկզբում օգտագործվում են լոնգետները, որոնք ամրացվում են շրջանաձև գիպսե կապով: Գիպսե մահճակալիկներն օգտագործում են ողնաշարի տուբերկուլյոզի և նրա ձևախախտումները շտկելու համար: Գոյություն ունեն գիպսե կապերի որոշ տեսակներ.

  • կտրվածք ունեցող գիպսե կապ
  • պատուհանավոր գիպսե կապ
  • կամրջաձև գիպսե ապ
  • թորակոբրախիալ գիպսե կապ
  • կոկսիդային գիպսե կապ
  • հոնիտային գիպսե կապ

Գիպսե սեղմիրան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սա կիրառվում է ողնաշարի վնասվածքների և հիվանդությունների դեպքում:

Գիպսե կապերը կարող են լինել բամբակ-թանզիվային տակդիրով և առանց տակդիրի: Բամբակ-թանզիվային տակդիրով կապը հիմնականում կիրառվում է օրթոպեդիկ պրակտիկայում, իսկ առանց տակդիրովը ՝ կոտրվածքների բուժման դեպքում:

Գիպսե կապերի հեռացման համար կիրառվում են հատուկ գործիքներ՝ սղոցներ, մկրատներ: Կապը հեռացնելուց հետո մաշկը պետք է լվանալ ջրով և շփել վազելինային յուղով:

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Бобров А.А. Руководство к изучению хирургических повязок : Десмургия. — М.: Т-во «Печатня С.П. Яковлева», 1890. — 206 с.
  • Великорецкий А.Н. Десмургия. — М.-Л.: Медгиз, 1941. — 150 с.
  • Ռոստոմ Արևյան Քույրական գործը վիրաբուժությունում / մաս 2 /(Դեսմուրգիա). — Երևան: «Զանգակ-97», 2009. — 192 էջ с.