Դամասկոսի պողպատ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
18-րդ դարի Դամասկոսի պողպատից պատրաստված պարսկական թրերի խոշորացված պատկերը:

Դամասկոսի պողպատ, պողպատի տեսակ, որը օգտագործվել է Մերձավոր Արևելքում թրերի պատրաստման մեջ[1]։ Այս թրերը բնորոշվել են մակերեսին առկա հետքերի առկայությամբ, որը հիշեցնում է հոսող ջրի։ Դամասկոսի պողպատե թրերը բնութագրվել են որպես ամուր, դիմացկուն, շատ սուր եզրերով[2]։

Պողպատն անվանվել է Դամասկոսի՝ Սիրիայի ներկա մայրաքաղաքի պատվին։ Սա կամ այն պատճառով է, որ թրերը պատրաստվել են հենց Դամասկոսում կամ էլ որ թրերի վրայի հետքերը նմանեցրել են դամասկոսյան կտորներին[3][4]։

Դամասկոսի թրերի պատրաստման եղանակը հայտնի չէ։ Մետաղի կրկնօրինակման ժամանակակից փորձերը ամբողջությամբ հաջողությամբ չեն հասել՝ արտադրական տեխնոլոգիայի և հում նյութերի տարբերության պատճառով։ Ներկայումս որոշ անհատներ պնդում են, որ կարողացել են վերահայտնագործել Դամասկոսի պողպատի պատրաստման տեխնոլոգիան[5][6]։

Դամասկոսի պողպատի փառքն ու պատմությունը պատճառ է դարձել բազմաթիվ լեգենդների առաջացման, որոնցից է օրինակ, որ այս թուրը կարող է կտրել հրաձգի փողը կամ եզրին ընկնող մազը[7]։ 2006 թվականին գերմանացի հետազոտողները տպագրել են մի հետազոտություն, որտեղ Դամասկոսի պողպատում ցույց են տվել նանոթելերի և նանոխողովակների առկայությունը[8][9][10]։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թրեր պատրաստողը՝ Դամասկոսից, մոտ 1900 թվական:

Դամասկոսի պողպատը պատրաստվել է Մերձավոր Արևելքում՝ Հնդկաստանից[1] և Շրի Լանկայից[11] ներկրված պողպատի հիման վրա։ Հնէաբանական հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ պողպատի արտադրությունը սկսել է այժմյան Թամիլ Նադուում մինչև մեր թվարկությունը։ Դամասկոսում արաբները առաջինն էին, որ ներմուծեցին հնդկական պողպատը և թրերի արտադրությունը սկսեց ծաղկել[12]։ 3-17-րդ դարերում, Հնդկաստանը պողպատի ձուլակտորներ էր առաքում Միջին Արևելք[13]։

Թրերի պատրաստումը հետզհետե դանդաղում է և դադարում՝ մոտ1750 թվականին։ Թրերի արտադրության դադարի հետ մոռացվում է նաև արտադրության տեխնոլոգիան։ Տարբեր ժամանակակից տեսություններ կան, որոնք փորձում են բացատրել արտադրության դադարը, որոնցից է տեխնոլոգիայի կորուստը, պողպատի արտադրության ճնշումը Հնդկաստանում բրիտանացի Ռաջի կողմից[14] կամ բոլորը միասին[5][6][15]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Pacey, Arnold (1991). Technology in World Civilization: A Thousand-year History. MIT Press. p. 80. ISBN 978-0-262-66072-3.
  2. Figiel, Leo S. (1991). On Damascus Steel. Atlantis Arts Press. pp. 10–11. ISBN 978-0-9628711-0-8.
  3. Goddard, Wayne (2000). The Wonder of Knifemaking. Iola, WI: Krause Publications. pp. 137–145. ISBN 978-0-87341-798-3.(չաշխատող հղում)
  4. Williams, Alan R. (2003). The knight and the blast furnace: a history of the metallurgy of armour in the Middle Ages & the early modern period Volume 12 of History of warfare. Leiden: BRILL. pp. 11–15. ISBN 978-90-04-12498-1.
  5. 5,0 5,1 J. D. Verhoeven, A. H. Pendray, and W. E. Dauksch; Pendray; Dauksch (1998). "The key role of impurities in ancient damascus steel blades". Journal of Metallurgy. 50 (9): 58. Bibcode:1998JOM....50i..58V. doi:10.1007/s11837-998-0419-y. Արխիվացված է the original 2019 թ․ օգոստոսի 29-ին. Retrieved 2016 թ․ օգոստոսի 21.{{cite journal}}: CS1 սպաս․ բազմաթիվ անուններ: authors list (link)
  6. 6,0 6,1 Jeffrey Wadsworth; Oleg D. Sherby (1980). "On the Bulat – Damascus Steel Revisited". Prog. Mater. Sci. 25 (1): 35–68. doi:10.1016/0079-6425(80)90014-6.
  7. Becker, Otto Matthew (1910). High-speed steel: the development, nature, treatment, and use of high-speed steels, together with some suggestions as to the problems involved in their use. New York: McGraw-Hill book company. pp. 10–14.
  8. Reibold, M.; Paufler, P.; Levin, A. A.; Kochmann, W.; Pätzke, N.; Meyer, D. C. (2006). "Materials: Carbon nanotubes in an ancient Damascus sabre". Nature. 444 (7117): 286. Bibcode:2006Natur.444..286R. doi:10.1038/444286a. PMID 17108950.
  9. Legendary Swords' Sharpness, Strength From Nanotubes, Study Says. National Geographic (2010-10-28). Retrieved on 2011-11-13.
  10. Fountain, Henry (2006 թ․ նոյեմբերի 28). "Antique Nanotubes". New York Times. Retrieved 2011 թ․ նոյեմբերի 13.
  11. G. Juleff (1996). "An ancient wind powered iron smelting technology in Sri Lanka". Nature. 379 (6560): 60. Bibcode:1996Natur.379...60J. doi:10.1038/379060a0.
  12. Sharada Srinivasan; Srinivasa Ranganathan (2004). India's Legendary Wootz Steel: An Advanced Material of the Ancient World. National Institute of Advanced Studies. OCLC 82439861. Արխիվացված է the original 2019 թ․ փետրվարի 11-ին. Retrieved 2016 թ․ օգոստոսի 21.
  13. Sinopoli, Carla M. (2003). The Political Economy of Craft Production: Crafting Empire in South India, c. 1350–1650. Cambridge University Press. p. 192. ISBN 0-521-82613-6.
  14. Burton, Sir Richard Francis (1884). "The Book of the Sword". Internet archive: Chatto and Windus. p. 111. ISBN 1605204366. {{cite web}}: Missing or empty |url= (help)
  15. Lionel Milgrom (2009). "Carbon nanotubes: Saladin's secret weapon".