Դամասկոսի պողպատ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
18-րդ դարի Դամասկոսի պողպատից պատրաստված պարսկական թրերի խոշորացված պատկերը:

Դամասկոսի պողպատ, պողպատի տեսակ, որը օգտագործվել է Մերձավոր Արևելքում թրերի պատրաստման մեջ[1]: Այս թրերը բնորոշվել են մակերեսին առկա հետքերի առկայությամբ, որը հիշեցնում է հոսող ջրի: Դամասկոսի պողպատե թրերը բնութագրվել են որպես ամուր, դիմացկուն, շատ սուր եզրերով[2]:

Պողպատն անվանվել է Դամասկոսի՝ Սիրիայի նախկին մայրաքաղաքի պատվին: Սա կամ այն պատճառով է, որ թրերը պատրաստվել են հենց Դամասկոսում կամ էլ որ թրերի վրայի հետքերը նմանեցրել են դամասկոսյան կտորներին[3][4]:

Դամասկոսի թրերի պատրաստման եղանակը հայտնի չէ: Մետաղի կրկնօրինակման ժամանակակից փորձերը ամբողջությամբ հաջողությամբ չեն հասել՝ արտադրական տեխնոլոգիայի և հում նյութերի տարբերության պատճառով: Ներկայումս որոշ անհատներ պնդում են, որ կարողացել են վերահայտնագործել Դամասկոսի պողպատի պատրաստման տեխնոլոգիան[5][6]:

Դամասկոսի պողպատի փառքն ու պատմությունը պատճառ է դարձել բազմաթիվ լեգենդների առաջացման, որոնցից է օրինակ, որ այս թուրը կարող է կտրել հրաձգի փողը կամ եզրին ընկնող մազը[7]: 2006 թվականին գերմանացի հետազոտողները տպագրել են մի հետազոտություն, որտեղ Դամասկոսի պողպատում ցույց են տվել նանոթելերի և նանոխողովակների առկայությունը[8][9][10]:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թրեր պատրաստողը՝ Դամասկոսից, մոտ 1900 թվական:

Դամասկոսի պողպատը պատրաստվել է Մերձավոր Արևելքում՝ Հնդկաստանից[1] և Շրի Լանկայից[11] ներկրված պողպատի հիման վրա: Հնէաբանական հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ պողպատի արտադրությունը սկսել է այժմյան Թամիլ Նադուում մինչև մեր թվարկությունը: Դամասկոսում արաբները առաջինն էին, որ ներմուծեցին հնդկական պողպատը և թրերի արտադրությունը սկսեց ծաղկել[12]: 3-17-րդ դարերում, Հնդկաստանը պողպատի ձուլակտորներ էր առաքում Միջին Արևելք[13]:

Թրերի պատրաստումը հետզհետե դանդաղում է և դադարում՝ մոտ1750 թվականին: Թրերի արտադրության դադարի հետ մոռացվում է նաև արտադրության տեխնոլոգիան: Տարբեր ժամանակակից տեսություններ կան, որոնք փորձում են բացատրել արտադրության դադարը, որոնցից է տեխնոլոգիայի կորուստը, պողպատի արտադրության ճնշումը Հնդկաստանում բրիտանացի Ռաջի կողմից[14] կամ բոլորը միասին[5][6][15]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Pacey Arnold (1991)։ Technology in World Civilization: A Thousand-year History։ MIT Press։ էջ 80։ ISBN 978-0-262-66072-3 
  2. Figiel Leo S. (1991)։ On Damascus Steel։ Atlantis Arts Press։ էջեր 10–11։ ISBN 978-0-9628711-0-8 
  3. Goddard Wayne (2000)։ The Wonder of Knifemaking։ Iola, WI: Krause Publications։ էջեր 137–145։ ISBN 978-0-87341-798-3 
  4. Williams Alan R. (2003)։ The knight and the blast furnace: a history of the metallurgy of armour in the Middle Ages & the early modern period Volume 12 of History of warfare։ Leiden: BRILL։ էջեր 11–15։ ISBN 978-90-04-12498-1 
  5. 5,0 5,1 J. D. Verhoeven, A. H. Pendray, and W. E. Dauksch, Pendray, Dauksch (1998)։ «The key role of impurities in ancient damascus steel blades»։ Journal of Metallurgy 50 (9): 58։ Bibcode:1998JOM....50i..58V։ doi:10.1007/s11837-998-0419-y 
  6. 6,0 6,1 Jeffrey Wadsworth, Oleg D. Sherby (1980)։ «On the Bulat – Damascus Steel Revisited»։ Prog. Mater. Sci. 25 (1): 35–68։ doi:10.1016/0079-6425(80)90014-6 
  7. Becker Otto Matthew (1910)։ High-speed steel: the development, nature, treatment, and use of high-speed steels, together with some suggestions as to the problems involved in their use։ New York: McGraw-Hill book company։ էջեր 10–14 
  8. Reibold M., Paufler P., Levin A. A., Kochmann W., Pätzke N., Meyer D. C. (2006)։ «Materials: Carbon nanotubes in an ancient Damascus sabre»։ Nature 444 (7117): 286։ Bibcode:2006Natur.444..286R։ PMID 17108950։ doi:10.1038/444286a 
  9. Legendary Swords' Sharpness, Strength From Nanotubes, Study Says. National Geographic (2010-10-28). Retrieved on 2011-11-13.
  10. Fountain Henry (2006-11-28)։ «Antique Nanotubes»։ New York Times։ Վերցված է 2011-11-13 
  11. G. Juleff (1996)։ «An ancient wind powered iron smelting technology in Sri Lanka»։ Nature 379 (6560): 60։ Bibcode:1996Natur.379...60J։ doi:10.1038/379060a0 
  12. Sharada Srinivasan, Srinivasa Ranganathan (2004)։ India's Legendary Wootz Steel: An Advanced Material of the Ancient World։ National Institute of Advanced Studies։ OCLC 82439861 
  13. Sinopoli Carla M. (2003)։ The Political Economy of Craft Production: Crafting Empire in South India, c. 1350–1650։ Cambridge University Press։ էջ 192։ ISBN 0-521-82613-6 
  14. Burton Sir Richard Francis (1884)։ «The Book of the Sword»։ Internet archive: Chatto and Windus։ էջ 111։ ISBN 1605204366 
  15. Lionel Milgrom (2009)։ «Carbon nanotubes: Saladin's secret weapon»