Դալտոնի օրենք

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Դալթոնի օրենք

Դալթոնի օրենքներ, ֆիզիկական օրինաչափություններ, որոնք ենթարկվում են քիմիապես իրար հետ չփոխազդող գազերի խառնուրդի հատկությունները։ Օրենքների ձևակերպումը Դալտոնը սկսել է 19-րդ դար[1] սկզբին:

  1. Գազերի խառնուրդի լրիվ ճնշումը հավասար է բաղադրիչևերի պարցիալ ճնշումների գումարին (սահմանել է Զ. Դալթոնը, 1801 թվականին)։
  2. Հաստատուն ջերմաստիճանում գազային խառնուրդի յուրաքանչյուր բաղադրիչի լուծելիությունը հեղուկում համեմատական է հեղուկի վրա այդ բաղադրիչի պարցիալ ճնշմանը (սահմանել է Զ․ Դալթոնը, 1803 թվականին)։ Վերջինս Հենրիի օրենքի մասնավոր դեպքն է։ Դալթոնի օրենները մեկնաբանվում են իդեալական գազերի կինետիկ տեսությամբ։ Կրիտիկականից հեռու ջերմաստիճանների և ճնշումների դեպքում Դալթոնի օրենքները որոշ մոտավորությամբ կիրառելի են նան իրական գազերի համար։

Օրենքների ձևակերպում[խմբագրել]

Իզոթերմ պայմաններում բոլոր գազերի ծավալները իրար հավասար են, հետևաբար, ըստ Բոյլ-Մարիոտի օրենքի յուրաքանչյուր գազի ճնշումը պետք է փոխվի այնպես, որ տեղի ունենա հետևյալը.

P = \sum_{i=1} ^ n {p_i} = p_1 +p_2 + \cdots + p_n
N=N1+N2+$

որտեղ Ni-ն i–երորդ տեսակի գազի մոլեկուլների թիվն է ։ Համաձայն իդեալական գազի վիճակի հավասարման՝

pV=NkBT= N1kBT+N2kBT+$

Եթե V ծավալը զբաղեցրած լիներ միայն i-երորդ տեսակի գազը, ապա նրա գործադրած ճնշումը կորոշվեր

p1V=N1kBT

բանաձևով, որի համաձայն՝

pi=Ni/VkB T

pi–ն անվանում են i-երորդ տեսակի գազի մասնական ճնշում։Բանաձևերից հետևում է, որ


p=p1+p2+$

այսինքն՝ իդեալական գազերի խառնուրդում ճնշումը հավասար է խառնուրդի գազերի մասնական ճնշումների համար։

Չոր, այսինքն՝ ջրի գոլորշիներ չպարունակող օդի բաղադրության 78%–ը (ըստ ծավալի)ազոտն է, 21%–ը՝ թթվածինը, մնացածը՝ արգոնը և այլ գազեր։ Եթե օդի ճնշումը 1 մթն է, ապա ազոտի մասնական ճնշումը 0,78 մթն է, իսկ թթվածինը՝ 0,21 մթն։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

Գրականություն[խմբագրել]

  • Ֆիզիկա 11–րդ դասարանի դասագիրք
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png