Գրիգոր Եղիկյան (հասարակական գործիչ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Գրիգոր Եղիկյան (այլ կիրառումներ)
Գրիգոր Եղիկյան
Ծնվել է1880
ԾննդավայրԿերասուն, Թուրքիա
Մահացել է1951
Մասնագիտությունհասարակական գործիչ, քաղաքական գործիչ, դրամատուրգ, լրագրող և մանկավարժ

Գրիգոր Եղիկյան (1880, Կերասուն, Թուրքիա - 1951), հայ հրապարակագիր, լրագրող, դրամատուրգ, հասարակական, քաղաքական գործիչ, նախկին Հնչակյան գործիչ։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրիգոր Եղիկյանը ծնվել է 1880 թվականին Սեբաստիայի նահանգի Կերասուն քաղաքում։ Նախնական կրթությունը ստացել է հայտնի Հնչակյան ուսուցիչ Անտոնի հսկողութության ներքո։ 1809 թվականին տեղափոխվել է հոր մոտ՝ Կոստանդնուպոլիս, որտեղ ականատես է եղել Պոլսի ցույցերին, Գում Գափուի դեպքերին, հեղափոխական ելույթներին և դրանց հաջորդող համիդիական ջարդերին։ 1896 թվականին անցել է Կովկաս։ 1897 թվականին Թիֆլիսի «Տարազ» հանդեսում լույս է տեսել նրա առաջին հոդվածը։ 1898 թվականին Եղիկյանը հաստատվել է Բաքվում։ Գրիգոր Եղիկյանի վրա խորը ազդեցություն է ունենում 1902 թվականի մայիսի 26-ին Բաքվի Պարապետ հրապարակում կայացած բանվորական ցույցը, որը կազմակերպվել էր ՍԴՀԿ-ի և Բաքվի Սոցիալ դեմոկրատական բանվորական կուսակցության կողմից։ Նույն տարում նա մեկնել է Պարսկաստան և մտել Հնչակյան կուսակցության շարքերը։ 1904 թվականին հիմնել է ՍԴՀԿ Ռաշթի մասնաճյուղը, որի հետ մեկտեղ աշխատացրել է «Նոր Դար», «Մշակ», «Տարազ» և «Երիտասարդ Հայաստան» թերթերը, Ռաշթի հայկական դպրոցում աշխատել է որպես ուսուցիչ։ Ռաշթում լույս է տեսել Եղիկյանի առաջին գիրքը՝ «Ինչ են ասում սոցիալ-դեմոկրատները և Իրանի վիճակի մասին սոցիալ-դեմոկրատների ժամանակակից հայացքներով» վերնագրով։

Նույն տարում կուսակցական աշխատանքների համար մեկնել է Բաթում, մեկ տարի մնացել այնտեղ, ապա կրկին վերադարձել Պարսկաստան։ 1906 թվականին Գրիգոր Եղիկյանին հրավիրել են ԱՄՆ` որպես «Երիտասարդ Հայաստան» թերթի գլխավոր խմբագիր և շուրջ մեկ տարի աշխատել է այնտեղ։ 1905-1906 թվականներին գրել է «Արեան ճանապարհով, Ի՛նչ ժառանգեցին որդիները իրենց հայրերէն» երեք գործողութեամբ դրաման։ 1907 թվականին մեկնել է Փարիզ, ապա՝ Պարսկաստան, որտեղ կարճ ժամանակ մնալուց հետո մեկնել է Բաքու և նշանակվել ՍԴՀԿ Ռուսաստանի և Անդրկովկասի Գործադիր հանձնախմբի նախագահ։

1908 թվականին Երևանում ամուսնացել է Աստղիկ Սարգյանի հետ։

Օսմանյան Սահմանադրությունից հետո Եղիկյանը մեկնել է Բրուսա, Մարզվան և Փոքր Հայքի շրջաններ, Հ. Արամյանցի հետ հիմնադրել «Կոհակ» շաբաթաթերթը։

1910 թվականին, որպես ՍԴՀԿ Կենտրոնական վարչության լիազոր-ներկայացուցիչ, Եղիկյանը վերադարձել է Պարսկաստան` Բանդարե Անզալի, պարսկական միջնակարգ դպրոցում շուրջ 5 տարի եղել է տեսուչ։ Այդ շրջանում գրել է «Պարսկաստանի յեղափոխական շարժուսները» պատմությունը։

Եղիկյանը աչքի է ընկել պարտիզանական շարժման մեջ։ Նրա նախաձեռնությամբ բոլշևիկները հրաժարվել են մտնել Ռաշթ։

Եղիկյանը բազմաթիվ անգամներ եղել է Միրզա Քուչեք խանի թարգմանիչը՝ Ռուսաստանի հետ բանակցություններում։ Պարտիզանական շարժման պարտությունից և 1928 թվականին պետական ուժերի կողմից Գիլանի գրավումից հետո, Ռաշթում տպագրել է «Իրանե քաբիր» (Մեծ Իրան) թերթը։ Երբ արգելվում է թերթի տպագրությունը, Եղիկյանը մեկնել է Թեհրան, 1934 թվականին ձեռք բերել «Իրանի քոնունի» (Ժամանակակից Իրան) թերթի կոնցեսիան, որը ղեկավարել է մինչև 1948 թվականը[1]։

Գրական գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բացի լրագրությունն ու քաղաքականությունը, զբաղվել է նաև թատերական գործունեությամբ, համագործակցել է տարբեր թատերախմբերի հետ, հեղինակել է մի քանի պիեսներ՝ «Արդարադատ Անուշիրվան և Մազդակը», «Դարեհ 3-ը», «Արևելքի և Արևմուտքի պատերազմ»[2][3]։ Նա ինքը բեմադրել և կնոջ հետ խաղացել է այդ ներկայացումներում։

Գրել է մի քանի պատմվածքներ պատմական իրադարձությունների մասին՝

  • «Շապուհ Զոլաքթափը և նրա կռիվները Ժուլիենի հետ»
  • «Գեղեցիկ աղջիկ»
  • «Սաբիռեն»
  • «Գիլանցի աղջիկը»

Եղիկյանի ուշագրավ ստեղծագործություններից է Միրզա Քուչեք խան Ջանգյալիի ղեկավարած շարժման մասին նրա հուշերը, որոնք տպագրվել են Թեհրանում «Խորհրդային միությունը և Ջանգյալիի շարժումը» վերնագրով։

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Berberian Houri (2008-01-01)։ «History, Memory and Iranian-Armenian Memoirs of the Iranian Constitutional Revolution»։ Critique: Critical Middle Eastern Studies 17 (3): 261–292։ ISSN 1066-9922։ doi:10.1080/10669920802405456 
  2. Brisbane Katherine, Chaturvedi Ravi, Majumdar Ramendu, Pong Chua Soo, Tanokura Minoru (2005-08-16)։ The World Encyclopedia of Contemporary Theatre: Volume 5: Asia/Pacific (անգլերեն)։ Routledge։ ISBN 9781134929771 
  3. Rubin Don, Pong Chua Soo, Chaturvedi Ravi, Majundar Ramendu, Tanokura Minoru (2001)։ The World Encyclopedia of Contemporary Theatre: Asia/Pacific (անգլերեն)։ Taylor & Francis։ ISBN 9780415260879 

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1939, Պուքրէշ, Հատոր Դ., էջ 675։