Գետահովիտ

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Գետահովիտ (այլ կիրառումներ)

Գետահովիտ, հարթավայր, Երկրի մակերևույթի երկայնաձիգ գոգավորություն, որի հատակով հոսում է առնվազն մեկ գետ։ Գետահովտով կարող են հոսել ժամանակավոր կամ մշտական հոսք ունեցող գետեր։ Հովիտը գետի հոսանքի ուղղությամբ ունենում է միակողմանի թեքություն։ Գետի վարարման շրջանում գետահովիտն ամբողջովին կամ մասամբ ողողվում է գետաջրով^[1]։

Ծագման տեսակետից լինում են տեկտոնական, էրոզիոն, նախկին սառացադշտային և այլն։ Հովտի հողային կազմը բաղկացած է կավից, ավազից, խճից, որոնք ի հայտ են եկել հեղեղումների հետևանքով^[2]։

Գետահովիտների ձևաբանությամբ զբաղվում է երկրաձևագիտությունը։

Գետահովտի մասեր

Հատակ, հովտի ամենացածր մաս՝ հունի հետ միասին։
Հուն, հովտի հատակի ամենացածր մաս, որը լցված է ջրով՝ գետի ջրով թրջված մասը։ Լեռնային գետերի հունը անփոփոխ է մնում․ գետը հոսում է միշտ նույն հունով։ Հարթավայրային գետերի հունը՝ գետաբերուկների կուտակման հետևանքով, ամեն տարի կարող է տարբեր լինել։
Լանջ, գետահովտի լայնակի կտրվածքում հովտի ամենաթեք մաս։ Լեռնային գետահովիտներում մեծ թեքությամբ են լինում, հոսող ջրերով ողողվելով՝ արագ մաշվում են։ Հարթավայրային գետահովիտներում լանջերը փոքր թեքություն են ունենում, երբեմն՝ աննկատ են լինում։
Լանջի ստորոտ, գետահովտի լանջի և հատակի անցման տեղ, որտեղ կուտակվում են լանջից իջած նստվածքները, սովորաբար կազմված է փխրուն նստվածքներից։
Ողողատ կամ պոյմա, գետահովտի հատակի մաս, որը հորդացումների ժամանակ է ծածկվում ջրով։
Հովտի եզր, լանջի ամենաբարձր մաս։ Խոր գետահովիտներում, օրինակ, կանիոններում, եզրը շատ հստակ և ցայտուն է արտահայտված, զառիթափ քարափներով իջնում է ցած։
Դարավանդներ, գետահովիտների լանջերի երկայնակի մեղմաթեք հարթակներ, որոնք գետի նախկին հունի կամ հովտի հատակի մնացորդներից են կազմված։

Ծանոթագրություններ

↑ Goudie, A. S., 2004, Encyclopedia of Geomorphology, vol. 1. Routledge, New York. 0-415-32737-7
↑ Kovács, János (2013). «Flood Deposits». Encyclopedia of Natural Hazards. Encyclopedia of Earth Sciences Series: 325. doi:10.1007/978-1-4020-4399-4_137. ISBN 978-90-481-8699-0.

Գրականություն

Соболев С. С. Учение о пойме как основа изучения морфологии речных долин и стратиграфии речных террас // Почвоведение, 1935, № 5—6, с. 815—826.
Еленевский Р. А. Вопросы изучения и освоения пойм. М., Изд. ВАСХНИЛ, 1936, 100 с.
Чалов Р. С. К типологии пойм равнинных рек // Известия ВГО. Том 98. 1966. № 1. с. 54—57.
Попов И. В. Типы речных пойм и их связи с типами руслового процесса // Труды ГГИ, вып. 155, 1968, с. 39—55.
Петров И. Б. Обь-Иртышская пойма. Типизация и качественная оценка земель. Новосибирск, Наука, 1979, 136 с.
Барышников Н. Б. Речные поймы (морфология и гидравлика). Л., Гидрометеоиздат, 1978, 152 с.
Чернов А. В. Геоморфология пойм равнинных рек / Под ред. д.г.н. Чалова Р. С. М., Изд-во МГУ, 1983. 198 с.

Սա աշխարհագրության մասին անավարտ հոդված է։ Դուք կարող եք օգնել Վիքիպեդիային՝ ուղղելով և լրացնելով այն։

Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Գետահովիտ» հոդվածին։

[Goudie2004-1] Goudie, A. S., 2004, Encyclopedia of Geomorphology, vol. 1. Routledge, New York. 0-415-32737-7

[kovacs-2013-2] Kovács, János (2013). «Flood Deposits». Encyclopedia of Natural Hazards. Encyclopedia of Earth Sciences Series: 325. doi:10.1007/978-1-4020-4399-4_137. ISBN 978-90-481-8699-0.

[1]

[2]