Արքայաջուր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Արքայաջուր
Քիմիական բանաձև HCl+H₂NO₃
Մոլային զանգված 98,972321 զանգվածի ատոմական միավոր[1] գ/մոլ
Խտություն 1,01 գ/սմ³ գ/սմ³
Հալման ջերմաստիճան -42 °C °C
Եռման ջերմաստիճան 108 °C °C
Քիմիական հատկություններ
Դասակարգում
CAS համար 8007-56-5
PubChem 62687
SMILES [N+](=O)(O)[O-].Cl
ChEBI 56437
Եթե հատուկ նշված չէ, ապա բոլոր արժեքները բերված են ստանդարտ պայմանների համար (25 °C, 100 կՊա)

Արքայաջուր - ազոտական թթվի և աղաթթվի խառնուրդ։ Արքայաջուր անվանումը տվել են ալքիմիկոսները, քանի որ նրա մեջ լուծվում է «մետաղների արքան»՝ ոսկին։ Սովորաբար օգտագործվող խիտ ազոտական թթվի և աղաթթվի ծավալային հարաբերությունը արքայաջրում 1։3,6 է։ Կարելի է նաև թթուներից մեկը կամ մյուսը վերցնել ավելցուկով (հաճախ վերցնում են 1։3 հարաբերությունը)։ Արքայաջուրն անգույն, քլորի հոտով, արագ դեղնող հեղուկ է։ Խիստ օքսիդիչ է։ Արքայաջրում լուծվում են բոլոր մետաղները (բացառությամբ ռութենիումի, ռադիումի, օսմիումի և իրիդիումի)։ Արքայաջրի հատկությունները պայմանավորված են հետևյալով, ազոտական թթուն օքսիդացնում է աղաթթուն, առաջացնելով նիտրոզիլ քլորիդ՝ NOC1 և ատոմական քլոր, որոնց ներգործության շնորհիվ մետաղները օքսիդանում են և լուծվում։ Արքայաջուր պատրաստում են օգտագործելուց անմիջապես առաջ։ Օգտագործվում է վերլուծական քիմիայում, ոսկերչության և ատամնաբուժության մեջ՝ ոսկին, պլատինը և թթուներում չլուծվող մյուս մետաղները լուծելու համար։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 nitric acid hydrochloride