Արքայադուստր գորտը

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Արքայադուստր գորտը
Contes de l'isba (1931) - La Grenouille enchantee 2.jpg
Տեսակfolktale type? և Ռուսական ժողովրդական հեքիաթներ
Ժանրժողովրդական հեքիաթ
Հեղինակֆոլկլոր
Բնագիր լեզուռուսերեն
The Frog Princess

Արքայադուստր գորտը (ռուս.՝ Царе́вна-лягу́шка), ռուսական ժողովրդական հեքիաթ: Նմանատիպ սյուժեով հեքիաթներ հայտնի են մի շարք եվրոպական երկրներում, ինչպես, օրինակ, Իտալիայում, Հունաստանում, ինչպես նաև հանդիպում է բուրիաթների, բաշկիրների, թաթարների մոտ: Ա. Ն. Աֆանեսևի «Ռուսական ժողովրդական հեքիաթներ» ժողովածուի մեջ ներառված է 104 համարի տակ: Հեքիաթի մեջ գործող կերպարը գեղեցիկ աղջիկ է, ով սովորաբար տիրապետում է կախարդանքի հմտություններին և ստիպված էր ժամանակավոր ապրել գորտի կերպարանքով:

Սյուժե[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թագավորն ուներ երեք որդի: Փոքրի անունն էր Իվան արքայազն: Գալիս է արքայի որդիների ամուսնանալու ժամանակը: Իվան արքայազն ստիպված էր ամուսնանալ գորտի հետ, որովհետև նրա գտել էր ծիսական արարողության ժամանակ (արքայազններն առանց նշան բռնելու կրակում էին նետով, որտեղ ընկնում է նետը, այնտեղ էլ փնտրում էին հարսնացուին): Գորտը, ի տարբերություն Իվան արքայազնի եղբայրների կանանց, գերազանց կատարում է իր սկեսրայրի` արքայի տված առաջադրանքները կախարդանքի (ըստ հեքիաթի մի տարբերակի) կամ «մայրիկ-դայակների» (ըստ մյուս տարբերակի) օգնությամբ: Երբ արքան Իվանին իր կնոջ հետ հրավիրում է խնջույքի, նա գալիս է չքնաղ աղջկա կերպարանքով: Իվանը գաղտնի այրում է կնոջ կաշին, ինչն ստիպում է նրան հեռանալ: Արքայազնը գնում է նրան փնտրելու, գտնում է նրան Կոշչեյի տանը և ազատում կնոջը:

Ըստ Աառնե-Թոմպսոնի դասակարգման սյուժեն կրում է 402 համարը:

Այլ ժողովուրդների մոտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արքայադուստ գորտի մասին սյուժեն ռուսական հեքիաթներից որոշ փոփոխություններով անցել է Ռուսաստանի մի շարք ազգերի, օրինակ, բաշկիրների և թաթարների ժողովրդական հեքիաթների մեջ: Առաջին անգամ 1903 թվականին հրապարակված բույրաթական «Ուտա-Սագան-բատոր» հեքիաթի բազմաշերտ սյուժեի վերջնական տարբերակում ներկայացված է նաև նմանատիպ սյուժե: Միևնույն ժամանակ առաջադրանքներ կատարելիս գորտի օգնականը դառնում են սև շունը և սպիտակ կովը, որը թիակին սև նշան ունի[1]:

Հետաքրքիր փաստեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2017 թվականի հոկտեմբերի 3-ին քաղաք Կուրգանսկի մարզի Շադրինսկ քաղաքն ըստ Ռուսաստանի հեքիաթային քարտեզի ճանաչվել է Արքայադուստր գորտիԵլենա հրաշալիի ծննդավայր[2]: Դա տեղի է ունեցել շնորհիվ 19-րդ դարի գավառագետ և լուսավորիչ Ա. Ն. Զիրյանովայի[3]:

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արվեստում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • 1939 - «Գեղեցկուհի Վասիլիսան» ֆիլմ
  • 1954 - «Արքայադուստր գորտը» մուլտֆիլմ
  • 1971 - տիկնիկային մուլտֆիլմ-ներկայացում ըստ «Արքայադուստր գորտը» հեքիաթի մոտիվների
  • 1977 - «Գեղեցկուհի Վասիլիսան» մուլտֆիլմ
  • 2009 - «Արքայադուստրը և գորտը» մուլտֆիլմ
  • 2015 - Մ. Լոմոնոսվի անվան Արխանգելսկի դրամատիկական թատրոնի «Արքայադուստր գորտը» ներկայացումը

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Бурятские народные сказки. Ута-Саган-батор. М. Современник, 1990.
  2. Царевну-лягушку прописали в Шадринске
  3. Шадринская Царевна-лягушка.