Արագոնի խաչակրաց արշավանք

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Արագոնի Խաչակրաց արշավանք
Խաչակրաց արշավանքներ
Թվական 1284-1285
Վայր Կատալոնիա, Իսպանիա, Ժիրոն
Արդյունք Արագոնի հաղթանակը
Հակառակորդներ
Ֆրանսիա ֆրանսիայի թագավորություն
Հրամանատարներ
Ֆիլիպ Խիզախ Պեդրո III Կարլ Վալուա
Կողմերի ուժեր
16000 հեծյալ 100000 հետիոտն 100 նավ
Ռազմական կորուստներ
ֆրանսիական նավատորմի ջախջախում


Արագոնի խաչակրաց արշավանք, Արագոնի խաչակրաց արշավանք կամ Խաչակրաց արշավանք ընդդեմ Արագոնի: Մաս է կազմում Սիցիլիականի, որը հայտարարվել է Մարտին IV պապի կողմից ընդդեմ Արագոնի թագավոր Պեդրո III Մեծի 1284 թվականին, շարունակվել է մինչև 1285 թվականը։ Պեդրոյի՝ Սիցիլիայում տարած նախորդ պատերազմի հաղթանակի արդյունքում պապը խաչակրաց արշավանք է հայտարարել նրա դեմ և պաշտոնապես մերժել է նրան՝ որպես թագավորի այն պնդումով, որ Սիցիլիան եղել է պապերի իշխանության տակ։ Պեդրո II-ը թագավորությունը հանձնել է Սրբազան Աթոռի տնօրինությանը, Մարտինը նվիրել է այն Կարլին, կոմս դե Վալուային, ֆրանսիական թագավորի որդուն, Ֆիլիպ III Խիզախին և ազգակից Պեդրո III-ին։ Հակասությունը արագորեն վերաճել է քաղաքացիական պատերազմի, Պեդրոյի եղբայր Հայմե II-ը միացել է ֆրանսիացիների հետ։ Հայմեն նույնպես ժառանգել է Ռուսսիլյոն կոմսությունը, և այսպես սկսել է թագավորել երկու տերությունների Ֆրանսիայի և Արագոնի վրա։ Պեդրոն փոքր որդին էր, չէր ժառանգել աթոռը, և դա էր հաշվի առել Հայմեի վրա ձեռնարկած Խաչակրաց արշավանքի ժամանակ։ 1284 թվականին ֆրանսիական առաջին բանակները Ֆիլիպի և Կարլի ղեկավարության ներքո ներխուժում են Ռուսսիլյոն. դրանցից 16000-ը այրուձին էր, 17 հազարը՝ նետաձիգներ և 100 հազարը՝ հետևակ, նաև ֆրանսիական նավահանգիստների 100 նավեր։ Թեև նրանք ունեին Հայմեի աջակցությունը, բայց տեղական բնակչությունը ոտքի է կանգնում նրանց դեմ։ Քաղաք Էնդոբլեստնոն պաշտպանում է ռուսիլյոնյան Բաստարդը-Նունո Սանչեսը՝ Ռուսսինլյոնի 1212-1242 թվականների կոմսի(վերջին կոմս) ապօրինի որդին։ Վերջիվերջո նա հաղթում է, և Մայր տաճարը այրվում է, չնայած լեգատի ներկայությանը։ Սպանված մարդկանց մեջ նա կենդանի էր մնացել։ Նա արագորեն բանակցում է կապիտուլյացիայի մասին և որպես գերիների ուղեկցում թագավորական բանակը։ 1285 թվականին Ֆիլիպ III Խիզախը ցանկանում է ամրացնել իր դիրքերը Ժիրոնում` պաշարելով այն։ Դիմադրությունը ուժեղ էր, բայց քաղաքը գրավվում է։ Կարլը թագադրվում է այնտեղ, բայց առանց թագի։ Ապրիլի 28-ին Կարդինալ Ժան Շոլեն իր գլխարկը դնում է թագավորի գլխին։ Դրանում Կարլը ծիծաղելի էր, դրա համար նրան կոչում «թագավոր գլխարկով»։ Ֆրանսիացիները շուտով ձախողվում են ծովակալ Պեդրո III-ի ձեռքով։ Ֆրանսիական նավատորմը ջախջախվում է Լես-Ֆորմիգես թերակղզու մոտ։ Ֆրանսիական բանակը վարակվում է դիզենտերիայով։ Ֆիլիպը նույնպես վարակվում է։ Ֆրանսիական գահի ժառանգորդը՝ Ֆիլիպը, բանակցություն է վարում Պեդրոյի հետ այն բանի համար, որ թագավորական ընտանիքը կարողանա ազատ անցնել Պիրենեյը: Բայց առաջարկությունը մերժվում է, և նրանք կոտորվում են մարտում Պանիսսարի կիրճում։ Ֆրանսիայի թագավորը մահանում է իր բնական մահով Պերպինյանում և թաղվում է Նարբոնիում:Պատմաբան Հ.Ջ. Չեյտորի կարծիքով Արագոնի խաչակրաց արշավանքը ամենից անարդարացի, ոչ կարևոր և կործանարար ձեռնարկումն էր երբևէ Կապետինգների կողմից նախաձեռնված։ Ու.Կ.Ջորդանը դատապարտում է Ֆիլիպի՝ պապին ֆրանսիայի ներքին քաղաքականությանը միջամտել թույլատրելու դիրքորոշումը։ Խաչակրաց արշավանքը Ֆրանսիա եղել է ոչ նշանակալի, բայց Մայորկան, որպես անկախ պետություն, վերանում է։ Հետագայում Ալֆոնսոն՝ Պեդրոյի որդին, միավորում է Մայորկան, Իվիսին և Մինորկան: 1292 թվականին Անանի պայմանագրով կղզիները վերադարձվում է Հայմեին, 1291 թվականի Տարասկոնի պայմանագրով Արագոնը պաշտոնապես վերադարձվում է Ալֆոնսին։

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Чейтор, Х. Дж. История Каталонии и Арагона. Лондон: Месун, 1933. Уильям Честер Джордан. Европа в Средние Века. Лондон: Викинг, 2003.

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]