Ավազե մանդալա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Ավազե մանդալա (տիբեթերեն དཀྱིལ་འཁོར།՝կիլխոր), գունավոր ավազից մանդալաներ ստեղծելու և ոչնչացնելու տիբեթյան բուդդայականության ավանդույթ: Ավարտելուց անմիջապես հետո ավազե մանդալան արարող վանականները ծիսականորեն ոչնչանում են այն: Ողջ արարողակարգը խորհրդանշում է նյութական կյանքի անցողիկության մասին բուդդայականության դավանաբանական համոզմունքը:

Ավազե մանդալա

Նյութը և կառուցումը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պատմականորեն մանդալան չի ստեղծվել բնական գունավոր ավազից, այլ՝ փշրված գունավոր քարի մանր բեկորներից: Ժամանակակից աշխարհում նույն էֆեկտը ստանալու համար գետնին են փռում հարթ սպիտակ քար և ներկում անթափանթ թանաքով: Ավազը փռելուց առաջ արարողությանը մասնակից վանականները նկարում են մանդալայի երկրաչափական պատկերը: Այնուհետև ավազի հատիկները տարածում են հատուկ նախատեսված փոքր խողովակների և ձողիկների օգնությամբ, մինչև ստացվում է ցանկալի պատկերը: Ավազե մանդալայի պատրաստումը սովորաբար մի քանի շաբաթ է տևում, քանի որ հսկայական աշխատանք է պահանջվում ավազը նման մանրամասնությամբ փռելու համար: Վանականների խումբը միասին է աշխատում ստեղծագործության վրա՝ ստեղծելով պատկերի որևէ հատվածը և շարժվելով կենտրոնից ծայրամասեր:

Թեմաները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կալաչակրայի մանդալան, օրինակ, պարունակում է 722 աստվածություններ, որոնք պատկերված են բարդ կառուցվածք և երկրաչփություն ունեցող մանդալայում: Յամանտակայի մանդալան ավելի քիչ աստվածություններ և երկրաչափական պատկերներ ունի, սակայն մի քանի օր է տևել պատրաստումը: Բոլոր մանդալաների նման դրանք երկչափ են: Հայտնի է եռաչափ մանդալա պատրաստելու դեպք Բորոբուդուրում (վանական համալիր Ջավայում):

Ավազե մանդալաներից շատերն ունեն հատուկ արտաքին եզրագիծ, որը խորհրդանշում է շմաշանան (վայր, որտեղ վառվում են հուղարկավորության խարույկները):

Օգտագործվող գույները սովորաբար բնական գունավոր ավազի գույներն են. մանրացված գիպս (սպիտակ), դեղին օխրա, կարմիր ավազաքար, փայտածուխ, փայտածուխի և գիպսի խառնուրդ (կապույտ): Կարմիրը և սևը խառնելով՝ կարելի է ստանալ շագանակագույն, կարմիրի և սպիտակի միջոցով ստացվում է վարդագույնը: Մյուս գույները ստացվում են եգիպտացորենի ալյուրի, ծաղկափոշու, փոշիացրած արմատների և ծառակեղևի միջոցով:

Ծիսական ոչնչացումը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ավազե մանդալան ոչնչացվում է մեծ հանդիսավորությամբ: Նույնիսկ աստվածության մասերը հեռացվում են հատուկ կարգով, երկրաչափական պատկերների հետ միասին, մինչև վերանում է ամբողջ մանդալան: Ավազը հավաքում են անոթներում, ապա փաթաթում մետաքսի մեջ և դնում գետի (կամ հոսող ջրի) մեջ, որտեղ այն վերադառնում է բնությանը: Սա խորհրդանշում է կյանքի և աշխարհի անհաստատությունը:

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]