Անկաշի կեչուա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Infoboxforlang.png
Անկաշի կեչուա
ԵրկրներՊերու
ՇրջաններԱնկաշ, Ուանուկո
Լեզվակիրների թիվը1 միլիոն

Անկաշի կեչուա (իսպ.՝ quechua ancashino ), այս լեզուն, համարվում է կեչուական լեզվաընտանիքի հիմնական լեզուն։ Ըստ որոշ տարաձայնությունների փոխադարձաբար հասկանալի են այդ բարբառները։ Խոսացողների ընդհանուր թիվը, մոտ 1 միլիոն։

Տարածվածություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անկաշի կեչուան տարածված է Անկաշ դեպարտամենտի մեծ շրջանում, գլխավորապես բարձրալեռ շրջաններում, նույնպես այնպիսի նահանգներում, ինչպիսիք են՝ Մարանյոն, Ուանկայբամբան, Ուամալիեսը, և նաև դեպարտամենտ Ուանուկոյում։ Մեկ անգամ շատ իզոգլոսսներ անկաշի կետչուան համեմատեցին կեչուական բարբառների հետ, Ուանուկոյում, հարավային Ակաշայում և Կաղատամբոյում նահանգում։

Ֆոնոլոգիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վոկալիզմ Անկաշի կեչուան լինում է երեք ձայնավոր, կարճ հնչյուններ և երեք ձայնավոր, երկար հնչյուններ։

Ձայնավորներ
ճակատային միջին հետային
բարձր ՄՀԱ՝ [i]ː ՄՀԱ՝ [u]ː
հանգիստ բարձր ՄՀԱ՝ [ɪ] ՄՀԱ՝ [ʊ]
հանգիստ ցածր ՄՀԱ՝ [ɐ]
ցածր ՄՀԱ՝ [a]ː

Ալոֆոններ /ե/ և /օ/ (համապատասխանաբար /ɪ/ и /ʊ/ պատկերներով), արտահայտվում է с /q/ ձևերով։ Կալյեխոն դե Ուայլասում, այդպես է և որոշ շրջակա շրջաններում հանդիպում են վառ մոնոֆտոնգիզացիաներ։ Բացի դրանից, այս տարածքում երկար ձայնավորները կարող են ծագել երկարացման արդյունքում։

Սեգմենտ Մոնոֆտոնգիզացիա Պրիմեր Թարգմանություն
ɐ /ɐj/ [eː] /ɐjwɐj/ [w] գնալ
/ɐw/ [oː] /jɐw/ [j] եյ
ɪ /ɪj/ [iː] *(բոլոր բարբառներով) /pʊrɪj/ [pʊɾ] գնալ
/ɪː/ [eː] /pʊr/ [pʊɾ] [ես] գնում եմ
ʊ /ʊj/ [iː] /tiːpʊj/ [tiːp] կռվել (սրտում)
/ʊː/ [oː] /ʊɾkʊː/ [ʊɾk] իմ լոբը

Կոնսոնանտիզմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

փափուկ ալվեոլային Պոստալվեոլյարական Ռետրոֆլեքսային քիմքային ետնաքիմքային ետնալեզվային Ուվուլյար Գլոտալ
կոշտ ՄՀԱ՝ [p] ՄՀԱ՝ [t] ՄՀԱ՝ [k] ՄՀԱ՝ [q]
Աֆֆրիկատներ ՄՀԱ՝ [ʦ] ՄՀԱ՝ [t͡ʃ] ՄՀԱ՝ [ʈʂ]
Ֆրիկատիվ խուլ ՄՀԱ՝ [s] ՄՀԱ՝ [ʃ] ՄՀԱ՝ [χ] ՄՀԱ՝ [h]
հնչեղ ՄՀԱ՝ [ʁ]
քթային ՄՀԱ՝ [m] ՄՀԱ՝ [n] ՄՀԱ՝ [ɲ]
Կենտրոնական ապպռոքսիմանտներ ՄՀԱ՝ [w] ՄՀԱ՝ [ɾ] ՄՀԱ՝ [j]
կողային ապռոքսիմանտներ ՄՀԱ՝ [l] ՄՀԱ՝ [ʎ]