Ադավիե Էֆենդիևա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ադավիե Էֆենդիևա
Адавие Эфендиева.jpg
Ծնվել է1879
ԾննդավայրԵվպատորիա (քաղաք, Ուկրաինա), Տավրիկյան նահանգ, Ռուսական կայսրություն
Մահացել է1944
Մահվան վայրՍամարղանդ, ԽՍՀՄ
Մասնագիտություննկարչուհի և embroiderer
Adaviye Efendiyeva Վիքիպահեստում
Ադավիե Էֆենդիևայի նկարներից (1920)

Ադավիե Էֆենդիևա (1879, Եվպատորիա1944, Սամարղանդի մոտ, Ուզբեկստան), ղրիմցի նկարչուհի, դրվագազարդող[1][2]:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ադավիե Էֆենդիևան ծնվել է 1879 թվականին Ղրիմի Եվպատորիա քաղաքում: Վաղ տարիներից նրան ասեղնագործություն ու ջուլհակություն է սովորեցրել տատը[2]: Ասեղնագործության դազգահի (կերգեֆ) առաջ առաջին անգամ նստել է 12 տարեկան հասակում, իսկ չորս տարի անց հայրը նրա համար գնել է ջուլհակի դազգահ (տոկումա տեզյախ, токъума тезьях): Դստերը սովորեցնելու համար նա վարձել է վարպետ ջուլհակի[3]: 1928 թվականին Ադավիե Էֆենդիևան եղել է Եվպատորիայի թանգարանի ազգային ասեղնագործության խմբակի ղեկավար[1], սովորեցրել է ասեղնագործություն: 1930 թվականին նա սկսել է աշխատել արտելում, ապա ասեղնագործություն է սովորեցրել «Էսկի Օրնեկ» արտելում[1] («Հին նախշ»): Մինչև 1937 թվականը Ադավիե Էֆենդիևան ստեղծել է ավելի քան 500 զարդանկար[2]: Ադավիե Էֆենդիևան մահացել է 1944 թվականին, երբ ղրիմի թաթարներին բռնի տեղափոխել են Սամարղանդից ոչ հեռու[1][3]: Հետագայում արդարացվել է[1]:

Արվեստ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1935 թվականից Ադավիե Էֆենդիևան մասնակցել է գեղանկարչական ցուցահանդեսների: Նրա նկարներն առաջին անգամ ներկայացվել են Մոսկվայում տեղի ունեցած Ղրիմի թաթարների ու կարաիմների ազգային արվեստի վարպետների աշխատանքների ցուցահանդեսում, ինչպես նաև Կերպարվեստում ինքնագործունեության I համառուսաստանյան ցուցահանդեսում[2]: Նրա զարդանկարներով իրերը ցուցադրվել են Եվրոպայում ու ԱՄՆ-ում: Ադավիե Էֆենդիևան հեղինակել է ավելի քան 200 զարդանկարային կոմպոզիցիա[1]: Նրա ստեղծագործությունների թվում կան սփռոցներ, հարսանեկան սրբիչներ, նախշազարդ գոտիներ[4]: Ըստ արվեստագետ Իսմետ Զաատովի՝ նրա արվեստին հատուկ են «նկարի հստակությունը, ինքնատիպ կոմպոզիցիան»: Ադավիե Էֆենդիևան իր աշխատանքների կոմպոզիցիաների մասին ասել է. «Իմ զարդանկարներն իմ մտքերն են»[3]: Եվպատորիայի «Промшвей» արտելում Ադավիե Էֆենդիևայի աշակերտների թվում են եղել ասեղնագործողներ Ալիևան, Զուլեյխա Բեկիրովան և այլք[5]: Ադավիե Էֆենդիևայի էսքիզներն ու նկարները պահպանվում են Տավրիդայի կենտրոնական թանգարանում (Սիմֆերոպոլ):

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 В. М. Басиров։ «ЕФЕНДІ́ЄВА Адавіє» (ուկրաիներեն)։ Енциклопедія сучасної України 
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Катерина Качур։ ««Мої орнаменти — мої думки» — Адавіє Ефендієва (Крим)» (ուկրաիներեն)։ rukotvory.com.ua 
  3. 3,0 3,1 3,2 Заатов И.։ «НАРОДНОЕ И ДЕКОРАТИВНО-ПРИКЛАДНОЕ ИСКУССТВО КРЫМСКИХ ТАТАР» 
  4. Деятели крымскотатарской культуры (1921-1944 гг.) : Биобиблиографический словарь // Українська біографістика. - 1999. - Вип. 2.
  5. «Адавие Эфендиева»։ medeniye.org։ 2 апреля 2009 

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Исмет Заатов. Крымскотатарское декоративно-прикладное и изобразительное искусство. — Симферополь : ТАРПАН, 2003. — 336 с.
  • П. Я. Чепурина. Орнаментальное шитьё Крыма. — Москва; Ленинград : Всесоюзное кооперативное объединенное издательство, 1938. — 63 с.
  • Творчество крымских вышивальщиц // Красный Крым. - 1936. - 15 нояб.; 1937. - 29 сент.
  • Иоффе М. Вышивальщицы // Красный Крым. - 1940. - 8 марта
  • П. Чепурина. Творцы орнамента // Красный Крым. — 1940. — 14 марта.
  • Крымскотатарские художники : биобиблиограф. словарь / сост. Э. Я. Черкезова. — Симферополь : Доля, 1999