Հունական այբուբեն

Ժամանակակից հունարեն այբուբենը

Հունական այբուբեն, մ․թ․ա․ մոտ IX դարում փյունիկյան բաղաձայնական գրի հիման վրա ձևավորված առաջին հնչյունական գիրը, որ ներառում է նաև ձայնավորների համակարգը։ Նախնական աջից ձախ գրությանը հաջորդել է պարուրաձև (բուստրոֆեդոն, հուն. «եզան շրջադարձ»), ապա` մ․թ․ա․ 4 դարում հաստատվել է ձախից աջ գրությունը։ Հունական հնագույն գրավոր հուշարձանները (մ․թ․ա․ 8-9 դդ․) գտնվել են Եգեյան ծովի հարավային կղզիներում։ Հնագույն հունական գրի արևելյան տարբերակի վրա Հոնիայում ձևավորվել է դասական հունական գիրը, որը մ․թ․ա․ 403-ին պաշտոնականացվել և աստիճանաբար դարձել է միակ գրային համակարգը ամբողջ Հունաստանի համար։ Հունական դասական այբուբենն ունի 24 տառ (17 բաղաձայն, 7 ձայնավոր)։

Հայկական այբուբենն ստեղծելիս Մեսրոպ Մաշտոցն այլ այբուբենների հետ միաժամանակ ուսումնասիրել է հունական այբուբենը, ղեկավարվել նրա սկզբունքներով․ դրանցից են հայկական այբուբենի անջատ․ բնույթը, աջընթաց գրությունը, տառերի դասավորությունը։ Դրա ապացույցն է նաև մի քանի տառերի ակնհայտ նմանությունը հունական տառերին, ւ-ի և ու երկնիշ տառի առկայությունը հունարենի նմանողությամբ և այլն։ Հունական գիրը հիմք է ծառայել նաև այլ այբուբենների ստեղծման համար։

Գրականություն

• Լոուկոտկա Չ․, Գրի զարգացումը, Երևան, 1955
• Истрин В.А., Возникновение и развитие письма, Москва, 1965 (Ռուսերեն)

Մեդիա ֆայլեր

Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել Հունական այբուբեն կատեգորիայում։

Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է Հայկական համառոտ հանրագիտարանի ց, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։