Արջտակ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Արջտակ
IMG 0486-Cyclamen coum.jpg
Արջտակ գարնանային
Գիտական դասակարգում
Թագավորություն Բույսեր
Բաժին Ծածկասերմեր
Դաս Երկշաքիլավորներ
Կարգ Հավամրգածաղկավորներ
Ընտանիք Գնարբուկազգիներ
Ցեղ Արջտակ
Լատիներեն անվանում
Cyclamen
Հայերեն տարանուններ

Ալպիական մանուշակ

Ենթացեղեր
  • Corticata
  • Cyclamen
  • Gyrophoebe
  • Psilanthum
Տեսակների տարածման քարտեզը:
պատկեր
1. Cyclamen balearicum,
2. Cyclamen repandum,
3. Cyclamen purpurascens,
4. Cyclamen hederifolium,
5. Cyclamen peloponnesiacum,
6. Cyclamen creticum,
7. Cyclamen graecum,
8. Cyclamen coum,
9. Cyclamen colchicum,
10. Cyclamen parviflorum, Cyclamen coum,
11. Cyclamen elegans,
12. Cyclamen alpinum, Cyclamen intaminatum,
Cyclamen cilicium, Cyclamen mirabile,
Cyclamen pseudibericum,
13. Cyclamen cyprium,
14. Cyclamen libanoticum,
15. Cyclamen persicum,
16. Cyclamen rohlfsianum,
17. Cyclamen africanum.

Wikispecies-logo.svg
Դասակարգումը
Վիքիցեղերում

Commons-logo.svg
Պատկերներ
Վիքիպահեստում

ITIS 500649
NCBI 59973


Արջտակ (լատ.՝ Cyclamen), ալպիական մանուշակ, գնարբուկազգիների ընտանիքի բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է 55, ՀՀ-ում՝ 1 տեսակ՝ արջտակ գարնանային (C. vernum

Ձևբանություն[խմբագրել]

Տերևներն արմատամերձ են, երկար կոթուններով, ձվաձև, սրտաձև հիմքով, ամբողջաեզր, վերևի մասում՝ նրբագեղ նախշերով ծածկված։ Ծաղկակիր ցողունը տերևազուրկ է, երկարությունը՝ 3-18 սմ, կրում է մեկ ծաղիկ։ Ծաղկում է մարտ-ապրիլին։ Պտուղը գնդաձև տուփիկ է, սերմերը՝ գորշ, անկյունավոր։

Տարածվածությունը Հայաստանում[խմբագրել]

Հանդիպում է միայն Տավուշի մարզի ստորին լեռնային գոտում։ Աճում է անտառներում, թփուտներում, լեռնալանջերին. գրանցված է ՀՀ Կարմիր գրքում։ Արմատները մսոտ են, պալարանման հաստացած։ Փակ գրունտում մշակվում են արջտակ պարսկականը (C. persicum) և նրա սորտերը (շքեղ, հսկայական, փայլուն, ռոկոկո և այլն)՝ որպես գեղազարդիչ և թաղարային բույս, նաև կտրած ծաղիկ ստանալու համար (ծաղիկները բազմերանգ են, երբեմն՝ բուրավետ)։ Ծաղկում է հոկտեմբեր-ապրիլին։ Որոշ տեսակներ (պալարները) օգտագործվում են որպես դեղաբույս, պարունակում են սապոնիններ։ Պատրաստուկներն օգտագործվում են ճակատային և վերին ծնոտային ծոցերի բորբոքման ժամանակ, օժտված են նաև սիրտանոթային ազդեցությամբ։

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png