Արկտիկական աղվես

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Արկտիկական աղվես
Արկտիկական աղվես
Գիտական դասակարգում
Թագավորություն Կենդանիներ
Տիպ Քորդավորներ
Ենթատիպ Ողնաշարավորներ
Դաս Կաթնասուններ
Կարգ Գիշատիչներ
Ընտանիք Շնազգիներ
Ցեղ Աղվեսներ
Տեսակ Իրական աղվեսներ
Ենթատեսակ Արկտիկական աղվես
Լատիներեն անվանում
Vulpes lagopus
Արեալ
պատկեր

Wikispecies-logo.svg
Դասակարգումը
Վիքիցեղերում

Commons-logo.svg
Պատկերներ
Վիքիպահեստում





Արկտիկական աղվեսը (լատիներեն՝ Vulpes lagopus) աղվեսի տեսակ է, որը ապրում է հյուսիսային կիսագնդի հյուսիսում: Նրան անվանում են նաև բևեռային աղվես, սպիտակ աղվես, ձնային աղվես և այլն: Կենդանին կարող է ապրել չափազանց ցուրտ կլիմայական պայմաններում իր հաստ մորթու շնորհիվ, որը նա ամեն տարի փոխում է:

Դասակարգում[խմբագրել]

Արկտիկական աղվեսի տարածվածությունը բևեռային հատվածում

Արկտիկական աղվեսը պատկանում է Vulpes կոչվող "իրական աղվեսների" խմբին: Խումբը մտնում է շնազգիների ընտանիքի մեջ: Վերջին հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ այս կենդանին կարող է նաև դասվել որպես առանձին տեսակ՝ Alopex անվանմամբ:

Տարատեսակները

  • Բերինգյան կղզիների արկտիկական աղվես
  • Իսլանդիայի արկտիկական աղվես
  • Պրիբիլոֆ կղզիների արկտիկական աղվես
  • Գրենլանդիայի արկտիկական աղվես

Ապրելավայրը[խմբագրել]

Արկտիկական աղվեսը փոչով տաքացնում է իր քիթը
Արկտիկական աղվես մորթու խառը գունավորմամբ

Արկտիկական աղվեսը կարող է ապրել երկրագնդի ծայրահեղ հյուսիսում: Չափազանց ցուրտ կլիմայական պայմաններին նա կարող է դիմանալ իր հաստ մորթու և մարմնի ճարպերի շնորհիվ: Թաթերը պարուրված են հաստ մորթիով, որը նրան օգնում է քայլել սառցապատ տարածությունների վրա: Քնելուց արկտիկական աղվեսները ընդունում են մարմնի կլորացված դիրք՝ այդպիսով նրանք պոչով ծածկում են իրենց քիտը՝ այն տաքացնելու նպատակով: Արկտիկական աղվեսը ունի չափազանց սուր լսողություն, որը նրան օգնում է հեշտությամբ որսալ: Նա կարող է լսողությամբ գուշակել որսի տեղը: Եթե որսը գտնվում է ձյան տակ, նրանք առաջին երկու թաթերով հարվածում են ձյանը՝ այն փորելով, և արագ շարժումով հանում են բռնված կենդանուն: Մորթին տարին երկու անգամ փոխվում է: Ձմեռը այն ամբողջովին սպիտակ է, իսկ ամառը՝ դարչնագույն:

Չափսերը[խմբագրել]

Մարմինը ունի 80-110 սմ երկարություն: Միջինը համարվում է 85 սմը: Արուները մոտ 10 սմ-ով երկար են էգերից: Պոչը ունի 30 սմ երկարություն: Մարմնի բարձրությունը 25-30 սմ է: Արուները կշռում են մոտ 3,5 կգ, իսկ էգերը 2,9:

Բազմացումը[խմբագրել]

Արկտիկական աղվեսի ձագուկներ

Արկտիկական աղվեսների ձագերը ծնվում են ամռանը: Երկու ծնողներն էլ հոգ են տանում ձագերի մասին: 52 օր տևող հղիությունից հետո էգ աղվեսը ծնում է հինգից ութ ձագ: Արկտիկական աղվեսները համարվում են գիշատիչների դասի ամենաշատ ձագեր ունեցող կենդանիները՝ նրանց թիվը կարող է հասնել 25-ի: Ձագերը ծնվում են շագանակագույն գունավորմամբ: Մորթին սպիտակում է տարիքի հետ միասին: Ձագերին մեծացնելուց հետո էգերը լքում են ընտանիքը, իսկ արուները մնում են:

Սնունդը[խմբագրել]

Alopex lagopus coiled up in snow.jpg

Արկտիկական աղվեսները սնվում են փոքր կենդանիներով՝ փոքր կրծողներ, թռչուններ, ձվեր և այլ կենդանիների բռնած որսի մնացորդներ: Լեմմինգները (կրծողներին պատկանող փոքր կենդանի) նրանց սննդի մեծ մասն են կազմում և յուրաքնաչյուր աղվես օրական կարող է ուտել մեծ թվով լեմմինգներ: Ապրիլ և մայիս ամիսներին նրանք որսում են նաև փոկերի ձագերին: Արկտիկական աղվեսները կարող են ուտել նաև ձկներին եթե բռնելը նրանց հաջողվում է: Տարվա որոշ ամիսներին նրանք ուտում են նաև տարբեր հատապտուղներ` այդպիսով համարվելով ամենակեր: Նրանք գողանում են մեծ քանակությամբ թռչնի ձվեր: Եթե գոյություն ունեն սննդի լուրջ խնդիրներ, արկտիկական աղվեսները ստիպված ուտում են մեծ կենդանիների թողած կեղտները:

Տարածվածությունը[խմբագրել]

Արկտիկական աղվեսի մորթու տարբերությունը ըստ սեզոնի՝ վերևում՝ ամառ, մեջտեղում՝ այսպես կոչված "կապույտ" գունավորում, ներքևում՝ ձմեռ

Արկտիկական աղվեսը ապրում է գրեթե ողջ արտիկական հատվածում՝ Ալյասկա, Կանադա, Գրենլանդիա, Իսլանդիա, Նորվեգիայի հյուսիսային Սվելբարդ կղզի, Սկանդինավիայի հյուսիսային հատվածներ, Ռուսաստանի հյուսիս: Բացի Սկանդինավիայի երկրներից մյուս երկրներում այս աղվեսի պահպանումը լուրջ հսկողության տակ է: Իսկ Շվեդիայում Ֆինլանդիայում և Նորվեգիայում միասին մնացել են ընդամենը 120 հասուն արկտիկական աղվեսներ:

Արկտիկական աղվեսը Իսլանդիայի միակ բնիկ կենդանին է: Առաջին անգամ նա Իսլանդիա է ժամանել վերջին սառցե դարաշրջանի վերջում՝ հատելով սառցակալած օվկիանոսը: Իսլանդիայի Սուդավիկ քաղաքում "Արկտիկական աղվեսների գիտահետազոտական կենտրոնում" գոյություն ունի հատուկ այս աղվեսին նվիրված ցուցահանդես:

Սպառնացող վտանգներ[խմբագրել]

Արտկիկական աղվեսների թիվը պակասում է անօրեն որսորդների և թակարդների պատճառով: Նախորդ դարի քսանական թվականներին նրանց թիվը կտրում նվազել է բավականին թանկ գնահատվող մորթու պատճառով: Այսօրվա դրությամբ բազմաթիվ ծրագրեր կանխում են այս աղվեսների որսը մորթու համար:

Արկտիկական աղվեսի հիմնական թշնամիները համարվում են կարմիր (սովորական) աղվեսները, որոնք նրանց սպանում են իրենց թիվը պահպանելու համար: Ժամանակին կարմիր աղվեսներին իրենց հերթին սպանում էին գայլերը, բայց քանի որ այս վերջինների թիվը կտրուկ նվազել է ապօրինի որսորդության պատճառով, կարմիր աղվեսների թիվը շատացել է:

Արկտիկական աղվեսների թիվը հստակ հայտնի չէ, քանի որ թիվը տատանվում է՝ երբեմն նրանք շատ են, իսկ երբեմն՝ քիչ: Ամբողջ աշխարհում կան մոտավորապես որոշ հարյուր հազար արկտիկական աղվեսներ:

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]