NGC 5128

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
NGC 5128

ESO Centaurus A LABOCA.jpg
Դիտարկումների տվյալներ
Տեսակ ռադիոգալակտիկա, starburst galaxy և peculiar galaxy
Մասն է Centaurus A/M83 Group
Համաստեղություն Կենտավրոս[1]
Կարմիր շեղում 547±5
Հեռավորություն 10 000 000 լուսային տարի[2]
Տիպային դասակարգում E[3]
Տեսանելի մեծություն 6,6
Հետազոտության պատմություն
Հայտնաբերող James Dunlop
Հայտնաբերման թվական ապրիլի 29, 1826
Նշանակումներ
NGC 5128[3], IRAS 13225-4245[3], IRAS F13225-4245[3], PGC 46957[3], 2MASX J13252775-4301073[3], MCG-07-28-001[3], ESO 270-9[3] և 1ES 1322-42.7[3]

Ալֆա Կենտավրոս կամ NGC 5128, հայտնի գալակտիկա Կենտավրոսի համաստեղությունում։ Այն հայտնաբերվել է 1826 թվականին շոտլանդացի աստղագետ Ջեյմս Դանլոփի կողմից Նոր Հարավային Ուլելսի, որ գտնվում է Ավստրալիա մայրցմաքում, Պարամատա շրջանում գտնվող իր տնից։

Աստղագիտական գրականության մեջ բազմաթիվ բանավեճեր են եղել գալակտիկայի հիմնական հատկությունների շուրջ, ինչպիսիք են Հաբլի հերթականությունն (ոսպնյակաձև գալակտիկա կամ հսկա էլիպսաձև գալակտիկա) և հեռավորությունը (10-16 միլիոն լույս տարի)։ NGC 5128 Երկրին ամենամոտ գտնվող ռադիոգալակտիկաներից է, ուստի նրա ակտիվ գալակտիկական միջուկը ուսումնասիրվել է պրոֆեսիոնալ աստղագետների կողմից[4]։ Գալակտիկան պայծառությամբ 5-րդն է, իրեն դարձնելով սիրողական աստղագիտական ուսումնասիրության հիանալի թիրախ, [5] թեև գալակտիկան միայն տեսանելի է հյուսասին ցածրադիր լայնություններում և հարավային կիսագնդում։

Գալակտիկայի կենտրոնում գտնվում է հսկայական սև անցք, որի զանգվածը հավասար է 55 արևային զանգվածների[6]։ Այն արտամղում է աստղաֆիզիկական ռեակտիվ, որն էլ պատասխանաու է արտանետված ռենտգենյան ճառագայթների և ռադիոալիքների երկարության համար։ Մեկ տասնամյակ առաջ անջատված ռեակտիվի ռադիոհետազոտություններ կատարելով՝ աստղագեները պարզել են, որ ռեակտիվի ներքին մասի շարժման արագությունը կազմում է լույսի արագության կեսը։ Ալֆա Կենտավրոսի Ռենտգենյան ճառագայթման ռեակտիվները ունեն հազարավոր լույս տարի երկարություն, մինչդեռ ռադիո ռեակտիվներն ունեն միլիոնավոր լույս տարի երկարություն։[7] Աստղածին գալակտիկաները ենթադրում են բախումից առաջացած պայթյուն, որպեսզի աստղ ձևավորվի։ Օրինակները ցույց են տալիս, որ Ալֆա Կենտավրոսը եղել է մեծ Էլիպսաձև գալակտիկա, որը բախվել է միաձուլվել է մի ավելի փոքր պարուրաձև գալակտիկայի.[8]։

Կազմաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Centaurus A.jpg

Ալֆա Կենտավոսը ունի յուրահատուկ գալակտիկական կազմաբանություն։ Ինչպես երևում է երկրից, այն նման է ոսպնյակաձև գալակտիկայի կամ էլիպսաձև գալակտիկայի՝ ծածկված փոշու հաստ շերտով[9]։ Այս գալակտիկայի յուրահատկությունն առաջին անգամ բացահայտվել է 1847 թվականին Ջոն Հերշելի կողմից, և այն ընդգրկվել է Հալթոն Արփի Յուրահատուկ գալակտիկաների ատլասում (հրատարակվել է 1966-ին), որպես փոշով կլանված գալակտիկայի օրինակ[10]։ Գալակտիկայի տարօրինակ ձևաբանությունը ընդհանուր առմամբ բացատրվում է երկու ավելի ավելի փոքր գալակտիկաների փոխազդեցությամբ[11]։

Schematic diagram of the components of the Centaurus A galaxy

Գալակտիկայի փորային հատվածը մեծամասամբ բաղկացած է կարմիր զարգացած աստղերից։ The bulge of this galaxy is composed mainly of evolved red stars.[9] Փոշոտ սկավառակն, այնուամենայնիվ, ավելի ուշ ձևավորված աստղերի հատված է[4]։ Աստղերի ձևավերման ավելի քան 100 տարածք է հայտնաբերվել սկավառակի վրա[12]։

Կաղապար:Wide image

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. VizieR
  2. http://nedwww.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nDistance?name=NGC+5128
  3. 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 3,12 3,13 3,14 3,15 3,16 SIMBAD Astronomical Database
  4. 4,0 4,1 F. P. Israel (1998)։ «Centaurus A – NGC 5128»։ Astronomy and Astrophysics Review 8 (4): 237–278։ Bibcode:1998A&ARv...8..237I։ arXiv:astro-ph/9811051։ doi:10.1007/s001590050011 
  5. D. J. Eicher (1988)։ The Universe from Your Backyard։ Cambridge: Cambridge University Press։ ISBN 0-521-36299-7 
  6. «Radio Telescopes Capture Best-Ever Snapshot of Black Hole Jets»։ NASA։ Վերցված է 2012-10-02 
  7. «Astronomy Picture of the Day – Centaurus Radio Jets Rising»։ NASA։ 2011-04-13։ Վերցված է 2011-04-16 
  8. Quillen A. C., Brookes M. H., Keene J., Stern D., Lawrence C. R., Werner M. W. (2006)։ «Spitzer Observations of the Dusty Warped Disk of Centaurus A»։ The Astrophysical Journal 645 (2): 1092։ Bibcode:2006ApJ...645.1092Q։ arXiv:astro-ph/0601135։ doi:10.1086/504418 
  9. 9,0 9,1 A. Sandage, J. Bedke (1994)։ Carnegie Atlas of Galaxies։ Washington, D.C.: Carnegie Institution of Washington։ ISBN 0-87279-667-1 
  10. H. Arp (1966)։ «Atlas of Peculiar Galaxies»։ Astrophysical Journal Supplement 14: 1–20։ Bibcode:1966ApJS...14....1A։ doi:10.1086/190147 
  11. W. Baade, R. Minkowski (1954)։ «On the Identification of Radio Sources»։ Astrophysical Journal 119: 215–231։ Bibcode:1954ApJ...119..215B։ doi:10.1086/145813 
  12. P. W. Hodge, R. C. Kennicutt Jr. (1982)։ «An atlas of H II regions in 125 galaxies»։ Astrophysical Journal 88: 296–328։ Bibcode:1983AJ.....88..296H։ doi:10.1086/113318 
NGC 5124 | NGC 5125 | NGC 5126 | NGC 5127 | NGC 5128 | NGC 5129 | NGC 5130 | NGC 5131 | NGC 5132