Փանքսաթոնիի Ֆիլ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Փանքսաթոնիի Ֆիլ
Տեսակառանձնյակ
Երկիր ԱՄՆ
groundhog.org(անգլ.)
 Punxsutawney Phil Վիքիպահեստում

Փանքսաթոնիի Ֆիլ (անգլ.՝ Punxsutawney Phil), անտառային արջամուկ (լատին․՝ Marmota monax) ԱՄՆ Փենսիլվանիա նահանգի Փանքսաթոնի քաղաքից, իբր, կարողացել է կանխատեսել եղանակը[1][2][3]։ Ավանդույթի համաձայն ՝ «Արջամկան օր» տոնի ժամանակ մարդիկ փորձում են կանխատեսել գարնան սկիզբը տնակից նրա դուրս գալուն պես։ Եթե նա տեսնի ստվերը և անմիջապես վերադառնա տուն, ապա ձմեռը դեռ երկար կլինի, Բայց եթե չտեսնի և մնա, ապա գարունը վաղ կսկսի[4]։ Այս ավանդույթը Գերմանիայից ներխուժել է ԱՄՆ և Կանադա՝ վերաբնակիչների, այսպես կոչված «փենսիլվանիայի գերմանացիների»[5] հետ (որին պատկանում են նաև հայտնի ամիշները)։ Ամերիկացի կլիմայագետների հաշվարկներով Ֆիլի կանխագուշակումների ճշգրտությունը կազմում է 39 %[6]։ Դրա հետ մեկտեղ, նրա հետևորդները համոզված են, որ տոնի ճշգրտությունը հավասար է 75 %֊ից մինչև֊ 90 %[7]։

Տեղեկություններ Ֆիլի մասին[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կենդանաբանները կարծում են, որարջամկները գերության մեջ ապրում են մինչև 10 տարի (վայրի բնության մեջ մինչև 6 տարի), արջամկների կյանքի ամենաերկար գրանցված կյանքի տևողությունը 14 տարի է[8]։ Փանքսաթունի քաղաքի բնակիչները պնդում են, որ Ֆիլը միշտ նույն արջամուկն է, և որ եղանակը կանխագուշակող մյուս արջամկները խաբեբաներ են։ Ֆիլի երկարակեցությունը բացատրվում է նրանով, որ խմբի անդամները իբրև նրան տալիս են հատուկ էլիքսիր, որն ամեն անգամ երկարացնում է նրա կյանքը 7 տարով[9]։ Ըստ այս լեգենդի, Ֆիլը դարձել է 170 տարեկան 2011 թվականին, քանի որ մարտի 5-ին առաջին անգամ հիշատակվում էր «Փենսիլվանիայի գրունտային արջամուկը, որը, ըստ տեղացի գերմանացիների, կարող է կանխատեսել եղանակը» (սահմանումը Բերկս շրջանից խանութպան Ջեյմս Մորիսի կողմից), 1841 (կամ 125 տարի՝ ըստ Ֆիլ անունով արջամկան առաջին պաշտոնական հիշատակման)[10]։

Ամերիկյան «արջամկան օր» ավանդույթը բխում է հեթանոսական գերմանական հավատքից. եթե արջամուկը տեսնի իր ստվերը փետրվարի երկուսին, ապա ձմեռը կտևի ևս 6 շաբաթ, եթե ոչ, ապա գարունը շուտ կգա[11]։ Կելտերի համար չորս ամենակարևոր տոներից մեկն ընկնում է նախորդ օրը՝ գարնանային Իմբոլկի օրը, որում ընդունված էր նաև կանխատեսել եղանակը[12][13]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Punxsutawney Phil: Groundhog Predicts World Peace, Spring (Exclusive Interview)»։ CBS News։ www.cbsnews.com։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հուլիսի 15-ին։ Վերցված է 2011 թ․ փետրվարի 2 
  2. Clinton Lexie։ «Groundhog Punxsutawney Phil defies his odds, proclaims early spring»։ American Morning - CNN.com Blogs։ CNN.com։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հուլիսի 15-ին։ Վերցված է 2011 թ․ փետրվարի 2 
  3. «Punxsatawney Phil predicts early spring»։ The Telegraph։ London: Telegraph Media Group։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հուլիսի 15-ին։ Վերցված է 2011 թ․ փետրվարի 2 
  4. «Groundhog.org FAQ»։ Groundhog.org։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հուլիսի 15-ին։ Վերցված է 2009 թ․ փետրվարի 2 
  5. Yoder, p. i.
  6. Groundhog Day History. Archived 2014-11-29 at the Wayback Machine. Stormfax Weather Almanac.
  7. Phillips David։ «Groundhog Day»։ The Canadian Encyclopedia։ Historica Foundation of Canada։ Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ փետրվարի 4-ին։ Վերցված է 2023 թ․ հոկտեմբերի 6 
  8. Light, Jessica E. Marmota monax, woodchuck. Archived 2011-05-18 at the Wayback Machine. Animal Diversity Web.
  9. «FAQ — Groundhog Day»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ փետրվարի 25-ին։ Վերցված է 2011 թ․ փետրվարի 16 
  10. History Society of Berks County, Reading, Pennsylvania.
  11. «Punxsutawney Phil predicts an early spring — Yahoo! News»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ փետրվարի 5-ին։ Վերցված է 2011 թ․ փետրվարի 5 
  12. Danaher, Kevin (1972) The Year in Ireland: Irish Calendar Customs Dublin, Mercier. ISBN 1-85635-093-2 pp. 38
  13. McNeill, F. Marian (1959) The Silver Bough, Vol. 1,2,4. William MacLellan, Glasgow

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]