Վառելանյութային արդյունաբերություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Վառելանյութային արդյունաբերություն, արդյունաբերության ճյուղերի համախումբ, որոնք արդյունահանում և վերամշակում են վառելանյութի տարբեր տեսակներ։ Ծանր արդյունաբերության կարևորագույն ճյուղերից է ներառնում է նավթարդյունաբերությունը, գազի արդյունաբերությունը, ածխարդյունաբերությունը, տորֆի արդյունաբերությունը, թերթաքարի արդյունաբերությունը ԽՍՀՄ-ում առաջին հնգամյակների (1929-1940 թվականներ) կատարման շնորհիվ վառելանյութերի (պայմանական) ընդհանուր տարեկան արդյունահանությունը կազմեց 238 միլիոն առաջացավ նոր ճյուղ՛ գազի արդյունաբերությունը։ Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին վառելիքային արդյունաբերությունը խոոշոր վնասներ կրեց, բայց արդեն 4-րդ հնգամյակի (1946-1950 թվականներ) տարիներին ճյուղի ձեռնարկությունները վերականգնվեցին, իսկ 1950 թվականին վառելանյութի արդյունահանության մակարդակը գերազանցեց 31%-ով։ Հետագա տարիներին առաջանցիկ տեմպերով զարգացան առաջատար ճյուղերը՝ նավթարդյունահանող և գազի։ Արդյունահանության խոշոր կենտրոններ դարձան Արևմտյան Աիբիրը, Ուկրաինան, Ղազախստանը, Պովոլժիեն, երկրի հյուսիսային շրջանները, Մերձբալթիկան և այլն։ 1982 թվականին, 1940 թվականի համեմատությամբ վառելանյութերի (պայմանական) արդյունահանությունն ավելացել է ավելի քան 8 անգամ և կազմել 1990,2 միլիոն տ (աշխարհում երկրորդ ցուցանիշը ԱՄՆ-ից հետո)։ Միաժամանակ արդյունահանության պրոցեսներն անընդհատ կատարելագործվում են․ կիրառվում են նոր մեթոդներ, ներդրվում առաջավոր տեխնիկա ու տեխնոլոգիա, արտադրությունը համալիր մեքենայացվում ու ավտոմատացվում է։ Աոցիալիստական մյուս երկրներից վառելիքային արդյունաբերությունը զարգացած է Լեհաստանում 1982 թվականին արդյունահանվել է 227 միլիոն տ ապրանքային ածուխ, 5,5 միլիարդ մ3 բնական գազ, 0,2 միլիոն տ նավթ), ԳԴՀ-ում (276 միլիոն տ ապրանքային ածուխ), Ռումինիայում (12 միլիոն տ նավթ, 38 միլիարդ մ3 բնական գազ, 37,9 միլիոն տ ապրանքային ածուխ)։ Վառելանյութի արդյունահանմամբ կապիտալիստական երկրների մեջ առաջատարը ԱՄՆ է 1982 թվականին՝ 425 միլիոն տ նավթ, 540 միլիարդ մ3 բնական գազ, 720 միլիոն տ ապրանքային ածուխ:

Առանջնացվում է վառելիքաէներգետիկ արդյունաբերության զարգացման երկու փուլ՝ ածխային և նավթագազային:

Ածխային փուլը սկսվել է 18 դարի կեսերից և շարունակվել մինչև 20 դարի կեսերը: Վառելիքաէներգետիկ հաշվեկշռի գլխավոր վառելիքը եղել է ածուխը՝ 80-90 տոկոս:

20-րդ դարի երկրորդ կեսից սկսվել է երկրորդ՝ նավթագազային փուլը: Այս փուլում նվազել է ածխի ու պինդ վառելիքի մյուս տեսակների բաժինը, ավելացել է նավթի և գազի բաժինը:

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 286 CC-BY-SA-icon-80x15.png