Սուրճի էքսպերիմենտ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Սուրճի էքսպերիմենտ Գուստավ III -ի կողմից ստեղծված, երկակի փորձարարություն, որի իսկությունը դրվեց կասկածի տակ[1]։ Փորձը կատարվել է Շվեդիայի թագավորի պատվերով, XVIII-րդ դարի երկրորդ կեսին՝ նպատակ ունենալով պարզել սուրճի ազդեցությունը մարդու առողջության վրա։ Ուսումնասիրությունը չհաստատեց ենթադրյալ սուրճի վնասի առկայությունը։

Գուստավ III (1746—1792) Շվեդ թագավոր, որը փորձել էր ապացուցել սուրճի բացասական ազդեցությունը մարդու վրա

Նախապատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սուրճն առաջին անգամ Շվեդիայում հայտնվեց 1674 թվականին[1], բայց լայն տարածում չունեցավ մինչև XVIII-ը դարը․ այս ըմպելիքը նորաձև դարձավ հարուստների շրջանում[2]։ 1746 թվականին թագավորական հրաման արձակվեց՝ ընդդեմ սուրճի և թեյի, որով արգելվում էր դրանց չարաշահումը[2]։ Օգտագործման համար պետք էր վճարել հարկեր, իսկ հարկերից հրաժարվելու դեպքում սահմանվում էր տուգանք և առգրավում էին բաժակները և ափսեները[2]։ Հետագայում սուրճն արգելվեց ընդհանրապես, չնայած դրա օգտագործումը շարունակվում էր[2]։ Գուստավ III- ը սուրճը դիտում էր որպես հանրային առողջության սպառնալիք և վճռական էր տրամադրված ապացուցել այդ փաստը ՝ կատարելով գիտական փորձ[3]։

Փորձ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թագավորը պատվիրեց փորձարկել ՝ օգտագործելով երկու երկվորյակների։ Երկուսն էլ դատապարտվել էին մահվան ՝ իրենց հանցագործությունների համար։ Նրանց պատիժը փոխարինվեց ցմահ բանտարկությամբ՝ այն պայմանով, որ երկվորյակներից մեկը ամեն օր խմում էր երեք բաժակ սուրճ, իսկ մյուսը ` նույն քանակությամբ թեյ, ամեն օր` իրենց կյանքի մնացած ժամանակահատվածում[4]։ Երկու բժիշկ նշանակվեց ՝ փորձը ղեկավարելու և արդյունքը թագավորին հաղորդելու համար։ Երկու բժիշկներն էլ մահացան մինչ փորձարկման ավարտը[4]։ Գուստավ III-ը սպանվեց 1792 թվականին և չհասցրեց տեսնել փորձի ավարտը։ Երկվորյակներից առաջինը ՝ թեյ խմողը , մահացավ 83 տարեկանում։ Երկրորդի մահվան ստույգ տարեթիվն անհայտ է[5]։

Հետևանքները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1974 թվականին կառավարությունը ևս մեկ անգամ փորձեց արգելել սուրճի օգտագործումը։ Օրենքը գործեց մինչև 1820-ական թվականները, բայց չկարողացան արգելել սուրճի օգտագործումը[2]։ Արգելանքի ավարտից հետո , սուրճը դարձավ Շվեդիայում ամենատարածված ըմպելիքը, և Շվեդիան մտավ 10 այն երկրների շարքը, որտեղ ամենաշատն էին օգտագործում սուրճը[4]։ Այս փորձը երբեմն կատակով անվանում են Շվեդիայի առաջին կլինիկական փորձարկում[1]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 «Coffee – rat poison or miracle medicine?» (անգլերեն)։ Уппсальский университет։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-03-22-ին։ Վերցված է 2012-03-20 
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Bennett Alan Weinberg, Bonnie K. Bealer. The world of caffeine: the science and culture of the world's most popular drug. — Psychology Press, 2001. — P. 92-93. — 394 p. — ISBN 978-0-415-92722-2
  3. Kaianders Sempler (2006-03-15)։ «Gustav IIIs odödliga kaffeexperiment» (շվեդերեն)։ NyTeknik։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-03-23-ին։ Վերցված է 2012-03-20 
  4. 4,0 4,1 4,2 Alan Crozier, Hiroshi Ashihara, Francisco Tomás-Barbéran Teas, Cocoa and Coffee: Plant Secondary Metabolites and Health. — John Wiley & Sons, 2011. — P. 21. — 264 p. — ISBN 978-1-4443-4706-7
  5. Von Sebastian Herrmann (2006-03-11)։ «Die Wunderbohne» (գերմաներեն)։ Spiegel Online։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-09-16-ին։ Վերցված է 2012-03-20