Հերպետոֆոբիա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Հերպետոֆոբիան (հին հուն․՝ ἑρπετόν - «սողուններ», φόβος - «վախ»), համարվում է զոոֆոբիայի տարատեսակներից, վախն է սողուններից (բացառապես օձերից և խոշոր տեսակի մողեսներից): Նման տեսակ ֆոբիայի դեպքեր բավականին հաճախ են հանդիպում:

Հերպետոֆոբիայով տառապող մարդկանց մոտ վախի զգացումը կարող է էապես տարբերվել: Ոմանց մոտ օձ տեսնելիս կարող է թեթև անհարմարավետության զգացում ապրել: Հայտնվելով նմանատիպ իրավիճակում՝ մեկ ուրիշի մոտ կարող է սաստիկ վախ սկսվել, որն էլ նրան սաստիկ նեղություն կպատժառի: Հատկանշական է, որ որոշ դեպքերում օձի կամ մողեսի ֆոտոնկարը կարող է ավելի ուժեղ վախ առաջացնել, քան իրականում ֆիզիկական կոնտակտ ունենալը:

Պատճառներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Շատերը հերպետոֆոբիան դասում են այսպես կոչված էվոլյուցիոն ֆոբիաների տարատեսակների շարքին[1]: Մեր նախնիները միշտ էլ խուսափել են թունավոր օձերից: Ժամանակի ընթացքում նման զգուշությունը կարող է այլ տեսք ստանալ. դա վախն էր՝ օձին հանդիպելուց (կամ օձի մարմին հիշեցնող ինչ-որ առարկա հանդիպելուց, մողեսի մարմնի շարժում հիշեցնող երևույթից):

Մանուկ հասակում երեխայի համար ամենամեծ հեղինակությունները նրա ծնողներն են: Երբ ծնողը, օձին հանդիպելիս, ուժգին կամ պանիկական վախ է ապրում, երեխան կարող է մտապահել այդ վերաբերմունքը և, մեծանալով, օձի կամ մողեսի նկատմամբ ձեռք բերել ճիշտ նույն զգացումը, ինչպես այդ անում էին նրա ծնողները:

Ավաղ, տվյալ ֆոբիայի զարգացման մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում սողունների բնույթը: Բոլոր օձերն ու մողեսները ունակ են հիանալի քողարկվել, անձայն ու աննկատ տեղաշարժվել, ներթափանցել ամենադժվարամատչելի տեղերը: Իսկ օձերը միաժամանակ նաև լավ լողորդներ են: Հիմնականում մարդն օձին նկատում է, երբ վերջինս գտնվում է մոտ տարածության վրա: Նման հանկարծակիությունը սովորաբար սկսվում է ուժեղ վախով: Նման իրավիճակում դժվար է առանց համապատասխան ռեակցիայի արագ գնահատական տալ՝ արդյոք օձը թունավոր է, թե ուշ: Ժամանակի ընթացքում դա կարող է սովորություն դառնալ[2]:

Որոշ մշակույթների համար հերպետոֆոբիան տրադիցիոն բնույթ է կրում և անհավասար վերագրում է ստանում: Այսպես, Միջին Ասիայի բնակիչները ավանտաբար բոլոր օձերին համարում են թունավոր և շատ վախում են դրանցից[3]:

Բուժում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երբեմն ոչ թունավոր օձերի ու մողեսների հետ բազում հանդիպումները թույլ են տալիս արագ և էֆեկտիվ պրծնել տվյալ վախից: Հերպետոֆոբիայով տառապող մարդը պետք է օձի կամ մողեսի հետ  «շփման» պոլիտիվ փորձ ունենա:

Կոգնիտիվ թերապիա, պահվածքային հոգեբուժություն ֆոբիաների բուժման ամենագործուն ձևերի մեկն է: Հաճախ օգտագործվում է սխեմատիկ դեսենսիբիլիզացում եղանակը, որն էլ թույլ է տալիս հաճախ պայքար մղել վախի զգացման դեմ: Վերոնշյալ գործընթացի ընթացքում հիվանդը սովորում է մաքսիմալ լիցքաթափվել ինչպես նաև տվյալ մեթոդը օգտագործել կյանքում:

Օձերի և մողեսների իրական վտանգ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռուսաստանի տարածքում գոյություն ունեն մարդու կյանքին լուրջ վտանգ սպառնող թունավոր օձերի ամենամեծ տարատեսակները: Հատկանշական է նաև, որ օձերն առանց պատճառի մարդկանց վրա չեն հարձակվում: Օձը կարող է խայթել մարդուն միայն այն դեպքում, երբ լուրջ և իրական վտանգ զգա իր կամ իր ձագերի նկատմամբ: Այդ իսկ պատճառով մեծամասամբ օձերի նման ագրեսիան արդարացվում է: Մողեսների դեպքում ամեն ինչ ավելի հեշտ է. դրանց հետ վարվեցողության փորձը մարդկային օրգանիզմի համար ավելի հազվադեպ կարող է վնաս պատճառել:

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Герпетофобия (боязнь пресмыкающихся) - лечение, симптомы» (ռուսերեն)։ fobiya.info։ Վերցված է 2017-07-29 
  2. «Герпетофобия — боязнь рептилий, пресмыкающихся, змей | Фобии |»։ www.psyportal.net։ Վերցված է 2017-07-29 
  3. Ильинский Ю. Б. За ядовитыми змеями. — М.: Армада, 1997. — С. 74—76.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]