Խիժ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Մարդու խիժը և կաթը։

Խիժ, դալ, մարդու և կաթնասուն կենդանիների կաթնագեղձերի արտազատուկ, որն արտադրվում է հղիության վերջին և ծննդաբերությունից հետո առաջին օրերին։ Խիժը դեղնավուն, թանձր, կպչուն, աղի և բնորոշ հոտով հեղուկ է։ Կաթից տարբերվում է բարձր թթվայնությամբ, չոր նյութերի, հատկապես սպիտակուցների (ալբումին, գլոբուլին), հանքային նյութերի և վիտամինների առավել քանակով, ճարպերի և շաքարի ցածր տոկոսով[1] ։ Խիժը անփոխարինելի սնունդ է նորածինների և գյուղատնտեսական կենդանիների մատղաշի համար։ Պարունակում է իմուն մարմիններ և հակաթույներ, որոնք նորածնի օրգանիզմը պաշտպանում են ախտածին մանրէներից, խթանում է մարսողական ուղիների բնականոն գործունեությունը։ Արդյունաբերական մշակման համար պիտանի չէ։

Հայտնի է, որ դալը պարունակում է իմունային բջիջներ՝ լիմֆոցիտներ[2], շատ հակամարմիններ՝ IgA, IgG և IgM։ Դալի մյուս իմունային բաղադրիչներն են բնածին իմունիտետի տարրերը, ինչպիսին օրինակ լակտոֆերինն է[3], լիզոցիմը[4], լակտոպերօքսիդազ[5], կոմպլեմենտի համակարգը[6] և պրոլինով հարուստ պեպտիդները[7]։ Խիժում հայտնաբերված են նաև մի շարք ցիտոկիններ[8], այդ թվում՝ ինտերլեյկիններ[8], ուռուցքի նեկրոզի գործոն[9], քեմոկիններ[10] և այլն։ Խեժում կան նաև մի շարք աճի գործոններ՝ ինսուլինանման աճի գործոն I (IGF-1),[11] և II[12], ձևափոխման ալֆա աճի գործոն[13] բետա 1 և բետա 2[14][15] ֆիբրոբլաստի աճի գործոններ[16] էպիդերմալ աճի գործոններ[17] գրանուլոցիտ մակրոֆագ խթանող աճի գործոն[18] թրոմբոցիտային աճի գործոն[18] անոթաէնդոթելային աճի գործոն[19] և գաղութ խթանող գործոն-1[20]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. L. Saint, Margret Smith, P. E. Hartmann, Smith, Hartmann (1984)։ «The yield and nutrient content of colostrum and milk of women from giving birth to 1 month post-partum»։ British Journal of Nutrition 52: 91։ doi:10.1079/bjn19840074 
  2. ncbi.nlm.nih.gov, ed. (նոյեմբերի 1, 1990)։ «Lymphocytes bearing the T cell receptor gamma delta in human breast milk»։ PMC 1792611 
  3. Groves, ML (1960)։ «The isolation of a red protein from milk»։ Journal of the American Chemical Society 82 (13): 3345–3360։ doi:10.1021/ja01498a029 
  4. Paulík S, Slanina L, Polácek M, Slanina, Polácek (January 1985)։ «[Lysozyme in the colostrum and blood of calves and dairy cows]»։ Vet Med (Praha) 30 (1): 21–8։ PMID 3918380 
  5. Reiter B (1978)։ «The lactoperoxidase-thiocyanate-hydrogen peroxide antibacterium system»։ Ciba Found. Symp. (65): 285–94։ PMID 225143 
  6. Brock, JH և այլք: (1975)։ «Bactericidal and hemolytic activity of complement in bovine colostrum and serum: effect of proteolytic enzymes and ethylene glycol tetraacetic acid (EGTA)»։ Annales d'Immunologie 126C (4): 439–451 
  7. Zabłocka A, Janusz M, Rybka K, Wirkus-Romanowska I, Kupryszewski G, Lisowski J, Janusz, Rybka, Wirkus-Romanowska, Kupryszewski, Lisowski (2001)։ «Cytokine-inducing activity of a proline-rich polypeptide complex (PRP) from ovine colostrum and its active nonapeptide fragment analogs»։ Eur. Cytokine Netw. 12 (3): 462–7։ PMID 11566627 
  8. 8,0 8,1 Hagiwara K, Kataoka S, Yamanaka H, Kirisawa R, Iwai H, Kataoka, Yamanaka, Kirisawa, Iwai (October 2000)։ «Detection of cytokines in bovine colostrum»։ Vet. Immunol. Immunopathol. 76 (3–4): 183–90։ PMID 11044552։ doi:10.1016/S0165-2427(00)00213-0 
  9. Rudloff HE, Schmalstieg FC, Mushtaha AA, Palkowetz KH, Liu SK, Goldman AS, Schmalstieg Jr, Mushtaha, Palkowetz, Liu, Goldman (January 1992)։ «Tumor necrosis factor-alpha in human milk»։ Pediatr. Res. 31 (1): 29–33։ PMID 1375729։ doi:10.1203/00006450-199201000-00005 
  10. Maheshwari A, Christensen RD, Calhoun DA, Christensen, Calhoun (November 2003)։ «ELR+ CXC chemokines in human milk»։ Cytokine 24 (3): 91–102։ PMID 14581003։ doi:10.1016/j.cyto.2003.07.002 
  11. Xu RJ (1996)։ «Development of the newborn GI tract and its relation to colostrum/milk intake: a review»։ Reprod. Fertil. Dev. 8 (1): 35–48։ PMID 8713721։ doi:10.1071/RD9960035 
  12. O'Dell SD, Day IN, Day (July 1998)։ «Insulin-like growth factor II (IGF-II)»։ Int. J. Biochem. Cell Biol. 30 (7): 767–71։ PMID 9722981։ doi:10.1016/S1357-2725(98)00048-X 
  13. Okada M, Ohmura E, Kamiya Y և այլք: (1991)։ «Transforming growth factor (TGF)-alpha in human milk»։ Life Sci. 48 (12): 1151–6։ PMID 2002746։ doi:10.1016/0024-3205(91)90452-H 
  14. Saito S, Yoshida M, Ichijo M, Ishizaka S, Tsujii T, Yoshida, Ichijo, Ishizaka, Tsujii (October 1993)։ «Transforming growth factor-beta (TGF-beta) in human milk»։ Clin. Exp. Immunol. 94 (1): 220–4։ PMC 1534356։ PMID 8403511։ doi:10.1111/j.1365-2249.1993.tb06004.x 
  15. Tokuyama Y, Tokuyama H, Tokuyama (February 1993)։ «Purification and identification of TGF-beta 2-related growth factor from bovine colostrum»։ J. Dairy Res. 60 (1): 99–109։ PMID 8436667։ doi:10.1017/S0022029900027382 
  16. Hironaka, T, et al. Identification and partial purification of a basic fibroblast growth factor-like growth factor derived from bovine colostrum. Journal of Dairy Science 80(3):488-495 (1997)
  17. Xiao X, Xiong A, Chen X, Mao X, Zhou X, Xiong, Chen, Mao, Zhou (March 2002)։ «Epidermal growth factor concentrations in human milk, cow's milk and cow's milk-based infant formulas»։ Chin. Med. J. 115 (3): 451–4։ PMID 11940387 
  18. 18,0 18,1 Playford RJ, Macdonald CE, Johnson WS, MacDonald, Johnson (July 2000)։ «Colostrum and milk-derived peptide growth factors for the treatment of gastrointestinal disorders»։ Am. J. Clin. Nutr. 72 (1): 5–14։ PMID 10871554 
  19. Vuorela P, Andersson S, Carpén O, Ylikorkala O, Halmesmäki E, Andersson, Carpén, Ylikorkala, Halmesmäki (November 2000)։ «Unbound vascular endothelial growth factor and its receptors in breast, human milk, and newborn intestine»։ Am. J. Clin. Nutr. 72 (5): 1196–201։ PMID 11063449 
  20. Flidel-Rimon O, Roth P, Roth (November 1997)։ «Effects of milk-borne colony stimulating factor-1 on circulating growth factor levels in the newborn infant»։ J. Pediatr. 131 (5): 748–50։ PMID 9403658։ doi:10.1016/S0022-3476(97)70105-7 
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png