Խալիբներ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Խալիբներ, խալյուբներ (հուն․՝ Χάλυβες, հուն․՝ Χάλυβοι), հին ժողովուրդ վկայված հիմնականում հունական աղբյուրներում, որը բնակվել է Պոնտոսում և Փոքր Ասիայում[1]։ Նրանք ապրել են տիբարենների (ժամանակակից Սինոպի մոտ) և մոսսինոյկների արանքում։ Խալիբների անունը ծագում է հունարեն երկաթ կամ պողպատ բառից (հուն․՝ χᾰ́λῠψ), քանի որ հին հունական հեղինակները ավանդաբար խալիբներին համարում են առաջին մետաղագործները, նրանց վերագրում պողպատի գյուտը (հին հունարենում «պողպատը» կոչվել է «խալյուֆ»)[2]։

Ծագումը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խալիբները լեզվի ու ծագման մասին հստակ տվյալներ չկան։ Ըստ որոշ հունական աղբյուրների նրանք ունեցել են սկյութական ծագում[3]։ Կարծիք կա, որ խալիբների անունը կապված է Հայասայի հետ, քանի որ երկուսն էլ մետաղ են նշանակել, ու վկայված են նույն վայրում[4]։

Արմենոխալիբներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հին աղբյուրներում նաև վկայված է արմենոխալիբներ ձևը, որը վերաբերվում է հայախոս երկաթագործ խալիբներին[5]։

Կապը խալդերի հետ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ըստ Ստրաբոնի խալիբները ու խալդերը նույն ժողովուրդն էին, այն տարբերությամբ որ խալդեր անունը ավելի նոր էր։ Այս պնդումը թերևս չի համապատասխանում իրականությանը քանի որ խալդերի անունը վկայված է շատ հնուց, ուրարտական շրջանից։ Նաև Քսենոփոնի մոտ խալդերը ու խալիբները հիշատակվում են իրարից տարբեր ցեղեր։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Herodotus (1858)։ The History of Herodotus: A New English Version (անգլերեն)։ John Murray 
  2. «Dictionary of Greek and Roman Geography (1854), CHA´LYBES»։ www.perseus.tufts.edu։ Վերցված է 2021-11-24 
  3. Apollonius Rhodius (2005)։ "The Argonautica" of Apollonius Rhodius. Tr. into English prose from the text of R. Merkel, by Edward P. Coleridge... 
  4. «All About the Armenian Language»։ ASPIRANTUM (անգլերեն)։ Վերցված է 2021-11-02 
  5. Pliny the Elder, The Natural History John Bostock, M.D., F.R.S., H.T. Riley, Esq., B.A., Ed.