Լոգարիթմական քանոն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Լոգարիթմական քանոն, հաշվիչ քանոն, սարք ոչ բարդ հաշվարկների համար, որի օգնությամբ թվերի նկատմամբ գործողությունները (բազմապատկում, բաժանում, աստիճան բարձրացնել) փոխարինվում են այդ թվերի լոգարիթմների նկատմամբ գործողություններով։ Լոգարիթմի քանոնը բաղկացած է երեք մասից՝ իրան, շարժակ (շարժական քանոն) և վազկան, որի վրա նշված է դիտագիծ։ Իրանի և շարժակի վրա տեղադրվում են C և D հիմնական սանդղակները, որոնք նշագծվում են այնպես, որ 1-ից 10 յուրաքանչյուր թվի դիրքը որոշվում է երկարության հատվածով՝ տեղադրված սանդղակի սկզբից (բ-ն մասշտաբային գործակիցն է, այսպես կոչված, սանդղակի մոդուլը)։ Հատվածները գումարվում (հանվում) են երկրաչափորեն, որը կատարվում է իրանի նկատմամբ շարժակի շարժումով։ C, D-ից բացի լոգարիթմական քանոն ունենում է նաև եռանկյունաչափական ֆունկցիաների արժեքների և այլ սանդղակներ։ Լոգարիթմական քանոնի նախատիպը, այսպես կոչված, գանտերյան քանոնը [առաջարկել է անգլիացի մաթեմատիկոս Գանտերը (E. Gunter), 1623], մի լոգարիթմական սանդղակ էր, որով բազմապատկումը կատարվում էր կարկինի օգնությամբ։ 1630-ին անգլիացի մաթեմատիկոս Ու. Օթրեդը (W. Oughtred) կարկինը փոխարինեց շարժակով։ 1850-ին ավելացվեց վազկանը։ Լոգարիթմական քանոնը բավականին պարզ և հարմար հաշվիչ սարք է, օգտագործվում է ինժեներական և այլ հաշվարկների համար։ Լոգարիթմական քանոնը պատրաստվում է նաև շրջանաձև։

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 650 CC-BY-SA-icon-80x15.png