Jump to content

Լեդրա փողոց

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Լեդրա փողոց
Երկիր Կիպրոս
Գտնվում էՆիկոսիա
Անվանվել էLedra?
Փոստային ինդեքսCYP-1011

Լեդրա փողոց, Կիպրոսի Նիկոսիայի կենտրոնում գտնվող գլխավոր առևտրային մայրուղին է։ Լեդրա փողոցը միացնում է Հյուսիսային Նիկոսիա քաղաքի մի մասը, որը գտնվում է Հյուսիսային Կիպրոսի փաստացի վերահսկողության տակ և Հարավային Նիկոսիան[1]։

Սա նախկին բարիկադի վայրն է Լեդրա փողոցում, որը գտնվում է Միավորված ազգերի կազմակերպության բուֆերային գոտու դիմաց։ Բարիկադը խորհրդանշում էր Նիկոսիայի բաժանումը հունական հարավ և թուրքական Հյուսիս։ 2008 թվականի ապրիլին այն հանվեց, և Լեդրա փողոցը դարձավ Կիպրոսի Հարավային և հյուսիսային մասերի վեցերորդ խաչմերուկը։ Լեդրա փողոցը անցնում է Օնասագորու փողոցին զուգահեռ։

Փողոցի անունը կապված է հնագույն քաղաք-Լեդրա թագավորության հետ, որը հիմնադրվել է մթա 1050 թվականին և գտնվում է կղզու կենտրոնում, որտեղ այսօր գտնվում է մայրաքաղաքը։

Գտնվելու վայրը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կիպրոսի Լեդրա փողոց
Pedestrians in a narrow city street
Լեդրա փողոցը մոտավորապես 1958 թվականին, երբ այն հայտնի էր որպես Սպանության Մղոն:

Փողոցը սկսվում է էլեֆթերիայի հրապարակից, անցնում է հարավից հյուսիս ուղղությամբ և ունի մոտ 1 կմ երկարություն։ Փողոցի մեծ մասը գտնվում է Կիպրոսի Հանրապետության կողմից իրականում վերահսկվող տարածքում, մինչդեռ հյուսիսային մասում գտնվող մի փոքր հատված՝ ՄԱԿ-ի բուֆերային գոտու և Արաստա և Գիրնե Կադեսի փողոցների խաչմերուկը գտնվում է Նիկոսիայի թուրքական մասում։

Ավանդաբար, Լեդրա փողոցը մայրաքաղաքի գլխավոր առևտրային փողոցն էր, չնայած վերջին տարիներին այն փոխարինվել է ավելի մատչելի փողոցներով, որոնք գտնվում են կենտրոնից ավելի հեռու։ Այս փողոցի հատկությունները հիմնականում նախատեսված են առևտրային օգտագործման համար, և դրանց գները կղզու ամենաբարձր մասերից են[2]։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1955-1959 թվականներին,ԷՕԿ-ի հարձակումների ժամանակ, փողոցը ստացել է Սպանության Մղոն ոչ պաշտոնական մականունը՝ իր ողջ ընթացքում ազգայնական զինյալների կողմից բրիտանացի զինվորականների վրա հաճախակի հարձակումների պատճառով[3][4]։

Լեդրա փողոցի փակումը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լեդրա փողոցը 1969 թվականին
Լեդրա փողոցը 1969 թվականին

1963 թ.-ին Կիպրոսի հույների և թուրքերի համայնքների միջև ռազմական գործողությունների մեկնարկի ժամանակ, որոնք հաջորդեցին Կիպրոսի սահմանադրության միակողմանի փոփոխությունների հայտարարությանը, Կիպրոսի թուրքերը գնացին հյուսիսային Նիկոսիա, որը դարձավ Կիպրոսի թուրքերի բազմաթիվ անկլավներից մեկը, որոնք գոյություն ունեին ամբողջ կղզում։ Տարբեր փողոցներ, որոնք անցնում էին քաղաքի հյուսիսային և հարավային մասերի միջև, ներառյալ Լեդրա փողոցը, արգելափակվել են։ 1963-ի վերջին կնքվեց հրադադարի պայմանագիր, և Նիկոսիայի հյուսիսի և հարավի միջև կանաչ գծի երկայնքով ստեղծվեց Չեզոք գոտի, որը պարեկում էին բրիտանացի զինվորականները։ ՄԱԿ - ի կազմավորմամբ «կանաչ գծի» պարեկության և թուրք կիպրոսցիների անկլավների պաշտպանության խնդիրը դրվեց ՄԱԿ-ի զորքերի վրա[5]։

1974 թվականին թուրքական բանակի Կիպրոս ներխուժման ժամանակ թուրքական զորքերը գրավեցին Հյուսիսային Նիկոսիան (ինչպես նաև Կիպրոսի հյուսիսային մասը)։  Կղզու ողջ երկայնքով հրադադարի գծի երկայնքով ստեղծվել է բուֆերային գոտի, որը բաժանում է կղզու հյուսիսային մասը, որը վերահսկվում է Թուրքիայի կողմից, և հարավային մասը, որը վերահսկվում է Հունաստանի կառավարության կողմից։ Բուֆերային գոտին անցնում է Նիկոսիայի միջով, որտեղ դրա լայնությունը երբեմն ընդամենը մի քանի մետր է, և այդ տարածքով անցնող բոլոր ճանապարհներն իրականում արգելափակված են։

1998 թվականին շրջափակումից հարավ գտնվող փողոցը հիմնականում հետիոտնային էր[6]։

Ավելի վաղ վերաբացման փորձերը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ժամանակակից Լեդրա փողոցը հետիոտն է դարձել 1998 թվականին ։
Պարտադիր պայմաներ Նիկոսիայի քաղաքապետարանը 2012 թվականից Ծաղիկներ տեղադրում խանութների և սրճարանների միջև

2005 թվականի դեկտեմբերին, երբ շարունակվում էին բանակցությունները Հյուսիսի եւ Հարավի միջեւ Լեդրա փողոցով երթեւեկությունը վերսկսելու մասին, կիպրոսա-թուրքական կողմը քանդեց Հյուսիսի եւ ՄԱԿ-ի բուֆերային գոտու միջեւ պատը եւ սկսեց հետիոտնային կամրջի կառուցումը ՄԱԿ-ի բուֆերային գոտուց հյուսիս[7]։ Այդ քայլը բողոքի ալիք է բարձրացրել ինչպես հույն կիպրոսցիների, այնպես էլ ՄԱԿ-ի կողմից[8]։ Նրանցից առաջինը մտահոգություն է հայտնել անվտանգության վերաբերյալ ՝ ասելով, որ կամուրջը թուրքական զինված անձնակազմի համար հեշտ մուտք է ապահովում բուֆերային գոտի, իսկ երկրորդը հայտարարել է, որ չնայած բուֆերային գոտու որևէ խախտում չի եղել, այն չի կարող աջակցել այդ ժամանակ Լեդրա փողոցի վերաբացման որոշմանը, քանի որ այդ գործողությունները համաձայնեցված չէին երկու կողմերի միջև։ Կիպրոսա-թուրքական կողմը 2007թ. հունվարի 9-ին հեռացրել է հետիոտնային կամուրջը, իսկ ՀԱՄԿ-ն ողջունել է այդ քայլը[9]։

Իրադարձություններ, որոնք տանում են դեպի հնարավոր հայտնագործություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լեդրա փողոցի անցակետը 1997 թվականին
Աշխույժ Լեդրա փողոցը Սուրբ Ծննդյան ժամանակ

2007 թվականի մարտի 8-ին Կիպրոսի հույների կառավարությունը քանդեց Լեդրա փողոցի հարավային մասի և ՄԱԿ-ի բուֆերային գոտու միջև ընկած պատը և այն փոխարինեց 2 մետր բարձրությամբ էկրաններով։  Կիպրոսի հույների այն ժամանակվա նախագահ Տասոս Պապադոպուլոսը հայտարարել է, որ Կիպրոսի կառավարությունը միակողմանիորեն ծրագրել է ապամոնտաժել Լեդրա փողոցի պատը։ Նա հավելել է, որ պատի քանդումից հետո իր կառավարությունը կհամաձայնի բացել անցուղին, եթե տարածքում ներկա թուրքական զորքերը դուրս բերվեն, Լեդրա փողոցի երկու կողմերում գտնվող լքված շենքերը ամրացվեն, իսկ թուրքական զորքերը թույլ կտան ստուգել դրանք ականների առկայության համար։ Նա կրկնել է, որ բացման խոչընդոտը թուրքական զորքերի ներկայությունն էր, ոչ թե բարիկադը[10]։ Այս քայլը անմիջապես հաստատվեց ՄԱԿ-ի և մի քանի համաշխարհային առաջնորդների կողմից[11]։

Դիմիտրիս Խրիստոֆիասը Կիպրոսի նախագահ է ընտրվել 2008 թվականի փետրվարի 24-ին՝ Կիպրոսի խնդրի լուծման հարթակում։ 2008 թվականի մարտի 21-ին Կիպրոսի թուրքերի նախագահ Մեհմեդ Ալի Թալաթի հետ իր առաջին հանդիպման ժամանակ երկու ղեկավարները պայմանավորվել են վերաբացել Լեդրա փողոցը «տեխնիկապես որքան հնարավոր է շուտ»[12][13]։ 2008թ.մարտի 26 - ին ՄԱԿ-ի Զարգացման ծրագրի«Գործընկերություն հանուն ապագայի-ականազերծման գործողություն» կենտրոնը սկսեց ականազերծել տարածքը, և սկսվեցին փողոցի երկու կողմերում գտնվող շենքերի ամրացման աշխատանքները, որպեսզի դրանք ոչ մի վտանգ չներկայացնեն հետիոտնային անցումից օգտվողների համար։

Անցակետը վերաբացվել է 34 տարի անց[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լեդրա փողոցը
Լեդրա փողոցի բացումը տեղի է ունեցել 2008 թվականի ապրիլին

2008 թվականի ապրիլի 3-ին, տեղական ժամանակով առավոտյան ժամը 9-ին, 34 տարի անց, ՄԱԿ-ի բուֆերային գոտին հատող Լեդրա փողոցի անցակետը վերաբացվել է՝ Կիպրոսի հույն և թուրք պաշտոնյաների ներկայությամբ, ովքեր կտրել են ժապավենը Կիկկու փողոցում (Լեդրա փողոցի միջև ընկած ճանապարհի և այն վայրի միջև, որը հայտնի է որպես Լոքմաչի կետ Թուրքիայի կողմից վերահսկվող Նիկոսիայի հատվածում)։ Այդ արարողությանը ելույթ ունենալով, նախագահի հանձնակատար Ջորջ Յակովուն ասել է. «այս օրը բարենպաստ իրադարձություն է տեղի ունենում»,այսպիսով նշանավորում է Կիպրոսում հինգերորդ անցակետի բացումը։ Միջազգային Հերալդ  Տրիբունը հայտնել է, որ պաշտոնյաները փուչիկներ բաց են թողել այդ իրադարձության բացման արարողության ավարտին[14]։ Դրանից անմիջապես հետո երկու կողմերի քաղաքացիները սկսեցին օգտվել անցումից։

Սակայն նույն օրը ավելի ուշ, տեղական ժամանակով երեկոյան ժամը 9-ին, Կիպրոսի ոստիկանությունը փակել է նոր անցակետը Լեդրա փողոցում թուրքական զորքերի կողմից համաձայնագրի խախտման պատճառով, երբ թիկնապահները ներխուժել են ՄԱԿ-ի կողմից վերահսկվող բուֆերային գոտու խորքերը։ Կիպրոսի ոստիկանության աղբյուրը հայտնել է, որ երկու թուրք անվտանգության աշխատակիցներ հրաժարվել են լքել բուֆերային գոտին, որը, ինչպես որոշվել է, պետք է մնա ՄԱԿ-ի լիակատար վերահսկողության տակ։ Կիպրոսի իշխանություններն այս քայլը համարել են Կիպրոս-Հունաստան-Կիպրոս-Թուրքիա-Թուրքիա համաձայնագրի խախտում և այդ պատճառով արագ փակել են անցակետը[15]։ ՄԱԿ-ի պաշտոնյաների ժամանումից և միջնորդությունից հետո թուրք կիպրոսցիների ուժերը հետ են քաշվել հրադադարի իրենց դիրքեր, իսկ անցակետը վերաբացվել է Կիպրոսի ոստիկանության կողմից[16]։

Թուրքիան Հյուսիսային Կիպրոսի խաչմերուկի իր կողմում ունի ներգաղթի անցակետ, և Հյուսիս մուտք գործող և դուրս եկող բոլոր հետիոտները պետք է անցնեն ներգաղթի հսկողություն։ Հյուսիսային Կիպրոսի Թուրքական Հանրապետությունը գտնվում է Հյուսիսային Կիպրոսի հյուսիսային մասում։ Ինչպես «կանաչ գծի» բոլոր անցակետերում, Հյուսիսային Կիպրոսի Թուրքական Հանրապետության ներգաղթի ծառայությունը մուտքի և ելքի կնիքները դնում է ոչ թե անձնագրերում, այլ նրանց կողմից տրված առանձին վիզայի ձևաթղթերի վրա։ Կիպրոսի Հանրապետությունը չունի ներգաղթային անցակետեր Լեդրա փողոցում կամ կանաչ գծի ցանկացած այլ խաչմերուկում։ այս անցակետերը կարող են տեղակայվել ցանկացած վայրում, որտեղ գտնվում են։ Այնուամենայնիվ, ստուգվում է հյուսիսից հարավ մուտք գործող մարդկանց ինքնությունը։

Փղեր հանուն խաղաղության[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Փղերը հանուն խաղաղության»[17] փղերի հետ կապված շուրջ 600 իրերի օգնությամբ, ինչպիսիք են պատկերները կամ քանդակները, հաջողվել է երկու օր՝ 2009 թվականի մայիսի 9-ին և 10-ին, Լեդրա փողոցում գտնվող սահմանային գիծը վերածել տոնակատարությունների վայրի[18][19]։ Հազվադեպ տոնակատարությունը ավելի լավ բացատրվում էր Նիկոսիայի քաղաքապետ Էլենի Մավրույի նամակում։ «Նիկոսիայի քաղաքապետարանը անկեղծորեն աջակցում և ջերմորեն ողջունում է այս ստեղծագործական ներդրումը երկխոսության մեջ ամբողջ աշխարհի բաժանարար գծերի միջոցով։ Արվեստի միջոցով համագործակցելու և հաղորդակցվելու ցանկություն հայտնելու գաղափարը և նորարարական է, և գրավիչ։ Բացի այդ, այս գեղարվեստական նախաձեռնության համար Փղի ընտրությունը որպես թեմա ոչ միայն տեղին է, այլև խորաթափանց։ Մենք հավատում ենք, որ դա կարձագանքի բոլոր տարիքի, տարբեր մակարդակների քաղաքացիների մոտ» (Էլենի Մավրու, Նիկոսիայի քաղաքապետ, 26 մարտի, 2010 թ)։

Ակտիվություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրավիր բուֆերային գոտի ճամբարը Նիկոսիայի Լեդրա փողոցների խաչմերուկում
Կիպրոսի անցակետ Լեդրա փողոցում
Գինեկոբազարո - ն բացառապես կանանց համար նախատեսված շուկա է, որը տեղի է ունենում ամեն շաբաթ օր:

Լեդրա փողոցը բաժանող անցակետերի միջև բուֆերային գոտին օգտագործվել է որպես ակտիվ տարածք 2011 թվականի հոկտեմբերի 15-ից մինչև 2012 թվականի հունիսը «Գրավիր բուֆերային գոտի» շարժման կողմից[20]։

2014 թվականի սեպտեմբերի 2-ին Նիկոսիայի հույների և թուրք կիպրացիների քաղաքացիները, ի նշան խաղաղության և միավորման, կենդանի շղթա կազմեցին, որը ձգվում էր Լեդրա փողոցի հարավային մասից մինչև Լեդրա փողոցի հյուսիսային մասը և անցնում ՄԱԿ-ի անցակետով[21]։

2011 թվականի ապրիլի 26-ին միջուկային զենքի դեմ բողոքողները երկու համայնքներից կենդանի շղթա կազմեցին ՝ արտահայտելու իրենց մտահոգություններն ու մտահոգությունները Թուրքիայի Աքքույու քաղաքում նախատեսվող ատոմակայանից ճառագայթման արտահոսքի վերաբերյալ։ Ցուցարարները նաև նշում էին Չեռնոբիլի միջուկային ռեակտորի վթարի տարելիցը։ «Կենդանի շղթային» միացել են աշխատավորների Առաջադիմական կուսակցությունը, «Նոր Կիպրոս» կուսակցությունը, «Միացյալ Կիպրոս» կուսակցությունը, Կիպրոսի Կանաչների կուսակցությունը, Կիպրոսի թուրքական ժողովրդավարության ասոցիացիան, ինչպես նաև էլեկտրական ինժեներների պալատը, արդյունաբերական ինժեներների պալատը, մեխանիկական ինժեներների պալատը, բնապահպանական ինժեներների պալատը, «բնության ընկերներ» և «կանաչ գործողությունների խումբ»ը(Եսիլ Բարիս Հարեքեթի)[22][23]։

Տնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լեդրա փողոցում կան բազմաթիվ խանութներ՝ սկսած հանրախանութներից, որոնք վաճառում են շքեղ իրեր, մինչև փոքր մասնագիտացված խանութներ, որոնք վաճառում են արվեստի և արհեստների իրեր։ Լեդրա փողոցում է գտնվում Նիկոսիայի նախկին ամենաբարձր շենքը՝ Շակոլաս աշտարակը, և այն միացված է երեք պատկերասրահներով, որոնք պարունակում են խանութներ և սրճարաններ։ Լեդրա փողոցում տեղակայված են միջազգային շուկան ներկայացնող տասնյակ ընկերություններ։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. "President with Eleni Mavrou. Mayor of Nicosia, visits the recently reopened crossing point on Ledra Street, which links North and South Nicosia", Regions & Cities of Europe: Newsletter of the Committee of the Regions, Issues 60-67, Division for Press and Communication of the Committee of the Regions, 2008, p. 10.
  2. «Ledra Street property prices go through the roof on Cyprus peace hopes». Financial Mirror. 2008 թ․ մարտի 26. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ ապրիլի 8-ին. Վերցված է 2008 թ․ մարտի 30-ին.
  3. «The First Move». Time Magazine. 1956 թ․ օգոստոսի 27. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ ապրիլի 7-ին. Վերցված է 2008 թ․ մարտի 20-ին.
  4. «War and Politics-Cyprus». Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ դեկտեմբերի 16-ին.
  5. «UNFICYP History». UN. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ հուլիսի 21-ին. Վերցված է 2009 թ․ ապրիլի 25-ին.
  6. «Tourist train barred from Ledra Street at weekends». Cyprus Mail. 2008 թ․ ապրիլի 23. Վերցված է 2008 թ․ ապրիլի 26-ին. (չաշխատող հղում)
  7. Demetriou, Olga (2007). «Freedom Square: The unspoken of a divided city». Hagar. 7 (1). Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ ապրիլի 7-ին. Վերցված է 2008 թ․ մարտի 22-ին.
  8. «Ledra street crossing». UN. 2005 թ․ դեկտեմբերի 8. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ հուլիսի 21-ին. Վերցված է 2009 թ․ մայիսի 4-ին.
  9. «Ledra street crossing». UN. 2006 թ․ դեկտեմբերի 28. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ հուլիսի 21-ին. Վերցված է 2009 թ․ մայիսի 4-ին.
  10. «Dismantling of Ledra Street barrier». Cyprus News Agency. 2007 թ․ մարտի 9. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ մարտի 25-ին. Վերցված է 2009 թ․ մայիսի 4-ին.
  11. «UN Security Council welcomes demolition of Ledra Street wall». Embassy of Cyprus in Sweden. 2007 թ․ մարտի 28. Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ օգոստոսի 13-ին. Վերցված է 2009 թ․ մայիսի 4-ին.
  12. «Statement of two leaders». UNFICYP. 2008 թ․ մարտի 21. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ հուլիսի 21-ին. Վերցված է 2009 թ․ մայիսի 4-ին.
  13. «Breaking barriers: Cyprus street-opening would shatter old symbol of division». Charleston Daily Mail. Associated Press. 2008 թ․ մարտի 20. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ ապրիլի 8-ին. Վերցված է 2008 թ․ մարտի 20-ին.
  14. Ledra Street crossing opens in Cyprus, Associated Press article on IHT website, 3 April 2008
  15. Ledra closed after just 12 hours Արխիվացված 2008-04-07 Wayback Machine, Famagusta Gazette, April 3, 2008.
  16. «Symbolic Cyprus crossing reopens». BBC News. 2008 թ․ ապրիլի 3. Վերցված է 2008 թ․ հոկտեմբերի 26-ին.
  17. «Elephants for Peace». Elephants for Peace. Վերցված է 2014 թ․ հունվարի 20-ին.
  18. «Property in Cyprus since 1945, by Calogirou Real Estate Agents». www.bestcyprusproperties.com.
  19. «Home | Famagusta Gazette Online | Breaking News, Cyprus Issues, Weather». Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ փետրվարի 2-ին. Վերցված է 2014 թ․ հունվարի 23-ին.
  20. «Cypriots #OccupyBufferZone | the Stream - al Jazeera English». Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ ապրիլի 8-ին. Վերցված է 2012 թ․ հուլիսի 4-ին.
  21. «Human chain of activists through a checkpoint in Nicosia, Ledra Street». Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ հոկտեմբերի 6-ին. Վերցված է 2014 թ․ հոկտեմբերի 2-ին.
  22. «Radiation knows no borders, Greens warn». Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ հոկտեմբերի 6-ին. Վերցված է 2014 թ․ հոկտեմբերի 2-ին.
  23. «CyprusNewsReport.com | Cyprus News and Blogs».

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]