Գաղտնագիր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Գավազանագիր կամ հին Սպարտայի գաղտնագիր

Գաղտնագիրը կամ կրիպտոգրամման (հունարեն κρυπτός- գաղտնի և γράμμα- գիր բառերից) գրության ձև է, որը նպատակ ունի գրվածը հասկանալի դարձնել միայն որոշակի անձնավորությունների։

Պատմություն[խմբագրել]

Գաղտնագիրն օգտագործվել է հին և միջին դարերից՝ քաղաքական, ռազմական, առևտրական, արհեստակցական և այլ տեղեկություններ հաղորդելու համար։ Առաջին գաղտնագրերից մեկը գավազանագիրն է (Հուն. σκυτάλη- գավազան), որն օգտագործել են հին Սպարտայում հիմնականում ռազմական գործողությունների ժամանակ։ Դա պարզագույն փոխարինագիր է։ Մագաղաթի ժապավենը փաթաթում էին որոշակի հաստության ձողի վրա և երկարությամբ գրում։ Հետո գրվածը կարդալու համար, հարկավոր էր ժապավենը փաթաթել նույն հաստության ձողի վրա։

______________________________________
| | | | | | |
| | Ս | Ա | Հ | Ի | Ն | 
|__| Ս | Պ | Ա | Ր | Տ |__ 
| Ա | Յ | Ի | Գ | Ա | |
| Ղ | Տ | Ն | Ա | Գ | |
| Ի | Ր | Ն | Է | | |
_______________________________________

Այսպիսով, «սա հին Սպարտայի գաղտնագիրն է» բառերը ժապավենը բացելուց հետո կկարդացվեն «սսադիապյտրհաիննիրքաէնտագ»

Փոխարինագիր է օգտագործել նաև Հուլիոս Կեսարը։ Բնագրի յուրաքանչյուր տառ փոխարինվել է այբուբենում որոշակի թվով ետևում գտնվող տառով։ Հուլիոս Կեսարն օգտագործում էր երեք տառի տարբերությամբ գաղտնագիր։

Հին Հնդկական Կամասուտրա գրքում սիրահարներին խորհուրդ է տրվում գաղտնագիր օգտագործել։

Հին Հայաստանի գաղտնագրեր[խմբագրել]

Հայկական գաղտնագրերի մի մասը պարունակում է քաղաքական տեղեկություններ, ծածկագրեր, մյուսը՝ հիշատակարաններ, որտեղ գրիչները տեղեկություններ են հաղորդում իրենց մասին։ Դրանք բաժանվում են մի քանի խմբերի՝

  • Սյունակետագիր
  • Կետագիր
  • Օղակետագիր
  • Գավազանագիր
  • Փոխարինագիր
  • Եղբայրագիր
  • Աղավնագիր
  • Գումարագիր
  • Թվանշագիր և այլն


Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Commons-logo.svg