Բորդեր Կոլի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Բորդեր Կոլի
Border Collie 600.jpg
Տեսակշան ցեղատեսակ
ԲնաշխարհFlag of the United Kingdom.svg Միացյալ Թագավորություն
Առանձնահատկություններ
Դասակարգում և տեսականմուշ
Շուն (Canis lupus familiaris)

Բորդեր Կոլի (անգլ.՝ border collie), շների ցեղատեսակ։ Բուծում են Շոտլանդիայի և Անգլիայի սահմանին: Այստեղից էլ border անվանումն է (անգլերենից թարգմանաբար՝ սահման)։ Պատկանում է հովվական ցեղատեսակներին, այն ի սկզբանե բուծվել է ոչխարների հետ աշխատելու համար, բայց հետագայում անասունների ցեղատեսակները հատկացվել են խոշոր եղջերավոր անասունների արածեցման համար: Համաձայն Բրիտանական Կոլումբիայի համալսարանի գիտնականների կողմից Ստենլի Կորենի ղեկավարության իրականացված հետազոտության՝ բորդեր կոլին բոլոր ցեղատեսակների ամենախելացի շունն է[1][2]։

Ցեղատեսակի պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1881 թվականին մշակվել է ցեղատեսակի ստանդարտ և այդ շների աշխատանքի գնահատման համակարգ: «Բորդեր կոլի» անվամբ առաջին հվվաշանը գրանցել է Ջեյմս Ռեյդը 1915 թվականին:

Բորդեր կոլին բավականին հին ցեղատեսակ է, որը գոյություն է ունեցել 1570 թվականներին: Այս շներին ի սկզբանե կոչել են աշխատանքային կոլի, ավանդական կոլի, անգլիական կոլի, ֆերմերական կոլի:

Արտաքին տեսք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բորդեր Կոլին նրբագեղ, համաչափ մարմնակազմ ունի, կայուն և ուժեղ շուն է: Գլուխը գանգի մեջ չափավոր լայն է, առանց ակնառու ծոծրակային մազածածկույթի, դունչը կպչում է քթի մազարմատներին։ Քիթը սև է, թույլատրվում են շագանակագույն և կապույտ պիգմենտները բաց գունավորումներով շներին։ Քթանցքները բաց են: Այտոսկրերը հարթ են։ Ճակատի և մկանի երկարությունը միևնույնն է, ինչը ցեղատեսակի առանձնահատկությունն է[3]։

Բերդեր կոլի շուն բլու-մերլ գունավորումով

Մորթին կարող է լինել երկու տեսակի՝ միջին և կարճ երկարության։ Ամեն դեպքում, լավ զարգացած խիտ բրդատակի աղվամազ ունի, որը շատ լավ է պաշտպանում վատ եղանակից։ Գույնը կարող է տարբեր լինել, բայց սպիտակը չպետք է գերակշռի: Պոչը միջին երկարության է, ցածր է, ծայրը փոքր ինչ բարձրացված: Թաթերը օվալաձև են, մատները չափավոր կամարակապ:

Շարժումները թեթև և հեշտ են։ Գրեթե առանց թաթերը գետնից կտրելու, բորդեր կոլին, կարծես, գողություն է անում՝ միաժամանակ զարգացնելով մեծ արագություն:

Բրդե ծածկույթը երկու տեսակ է լինում՝ երկար և կարճ մազերով։ Երկու դեպքում էլ վերին մազածածկույթը հաստ է, միջին կոպիտ վիճակում, բրդատակի աղվամազը՝ փափուկ և խիտ: Բրդե ծածկույթի այսպիսի տեսակը պաշտպանում է շանը յուրաքանչյուր վատ եղանակից։ Շների բաշը կիսամերկ մորթիով է, «տաբատ» և «աղվեսի պոչ»: Մորթի քիչ է խունանում և գրեթե հոտ չի գալիս։

Մազերը պետք է կարճ լինեն գլխին, ականջներին, առջևի վերջույթներին ոտքերի և ոտնաթաթ:

Ցանկացած գույն թույլատրվում է առանց սահմանափակումների, բայց սպիտակը չպետք է գերակշռի:

Գանգը չափավոր երկարության է։ Դունչը կոպիտ է, չափավոր լայն։ Քթի մազարմատը սև, շագանակագույն կամ մուգ մոխրագույն է՝ կախված մազածածկույթի գույնից:

Աչքերը լայն բաժանված, օվալաձև, միջին չափսի, շագանակագույն են: Բացառությունները «merle» գենի դեպքերն են, երբ մեկ կամ երկու աչքը կարող են մասամբ կամ ամբողջովին կապույտ լինել: Աչքերի արտահայտությունը հանգիստ է, կտրուկ, ուշադիր:

Բորդեր Կոլին ցուցադրկան ուղղակեցվածքով

Ականջները միջին չափի են, բավականին լայն, կանգուն կամ կիսականգուն: Պարանոցը երկար, ուժեղ, մկանային է, մի փոքր կամարաձև և դեպի ուսերը լայնանում է:

Վեջույթները պինդ ոսկրերով, զուգահեռ: Թիակները թեք են, արմունկները սեղմվում են իրանին: Ազդրերը երկար են, ցնցված հոդերի անկյունները լավ են արտահայտված: Թաթերը օվալաջև են։ Մատները հավաքվում են գնդիկաջև, կամարակապ:

Մարմինը ատլետիկական է և երկարությամբ գերազանցում է վզակոթերը:

Մեջքը խորը և մկանային է, աճուկը հավաք է: Կողոսկրները կլորացված են, կրծքավանդակը՝ խորը և բավականին լայն:

Պոչը հասնում է ցնցված հոդին կամ ավելի ներքև, սահմանվում է ցածր, թրաձև, ծածկված հաստ մազածածկույթով: Հանգիստ վիճակում այն ​​կախված է, վերջում մի փոքր թեքված: Հուզված վիճակում այն ​​մի փոքր բարձրանում է, բայց ոչ մեջքի գծից վեր[4]։

Խառնվածք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բորդեր կոլի

Բնավորությունը բուռն է, եռանդուն, շունը ընկալունակ է, հասկացող և խորաթափանց։ Այս ցեղի շները շատ խելացի են, բայց պահանջում են մշտական ​​ֆիզիկական և մտավոր բեռնվածություն: Անհրաժեշտ բեռնվածության բացակայության դեպքում նրանք հակված են ինքնաոչնչացման (կրծում են թաթերը, ուտում են պոչի վրայի մորթին) և գույքի վնասմանը (փչացնել իրերը, կրծում են խաղալիքները, պոկում են պաստառները և լինոլեումը): Շներին վարժեցնելու փորձ չունեցող, երեխա ունեցող ընտանիքների, պասիվ կենսակերպ վարող մարդկանց համար հարմար չեն այս ցեղատեսակի շները։ Ուղեկից շուն չէ, մեծ ուշադրություն է պահանջում, անընդհատ նոր հմտություններ է ուզում սովորել, հարմար չէ վանդակի կամ բակում պահելու համար[5]։

Բորդեր կոլիի հետ աշխատանք և սպերտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բորդեր կոլին արածեցնում է ոչխարներին

Բորդեր կոլիի առաջնային առաքելությունը՝ ոչխարի արածեցումը, պահանջում էր բացառիկ պահանջում էր բացարձակ մտավոր հմտություններ, վերլուծողական մտածողություն, ֆիզիկական տոկունություն և ֆունկցիոնալ անատոմիա ունեցող շների ընտրություն: Մինչ օրս նրանք մնում են անփոխարինելի օգնականներ ամբողջ աշխարհի հովիվների համար, մանավանդ այն վայրերում, որտեղ արոտավայրերը տեղակայված են բլուրների վրա և բարդ տեղանքներում, ինչը անհնար է դարձնում մոտոցիկլետների և այլ տրանսպորտային միջոցների օգտագործումը՝ նախիրը կառավարելու համար:

Ըստ աշխատունակության հատկանիշների այս շների բազմադարյան ընտրությունը թույլ է տվել բորդեր կոլի ցեղատեսակի ներկայացուցիչներին լավագույն արդյունքներ ցուցաբերել նաև տարատեսակ սպորտաձևերում:: Բորդեր կոլին ամենատարածված և հաջողակ ցեղատեսակն է այնպիսի ճյուղերում, ինչպիսիք են արագաշարժությունը, հնազանդությունը, ֆրիզբին, ֆլայբոլը, ազատ ոճը (շների հետ պարելը) և այլն[6]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Составлен рейтинг самых умных пород собак»։ bigmir)net։ 12 августа 2009։ Վերցված է 2009-09-05 
  2. «Dogs as Smart as 2-year-old Kids» (անգլերեն)։ LiveScience։ 8 августа 2009։ Վերցված է 2009-09-05 
  3. «Border Collie Dog Breed Information» (անգլերեն)։ American Kennel Club։ Վերցված է 2019-06-28 
  4. «Стандарт породы» 
  5. «Know The Border Collie Temperament and Don't Get Out Smarted»։ www.dogtemperament.com։ Վերցված է 2019-05-30 
  6. «Border Collie Dog Breed Information»։ American Kennel Club։ Վերցված է 2019-05-24