Բոսնիա և Հերցեգովինայի նախագահություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Նախագահության շենքը Սարաևոյի կենտրոնում

Բոսնիա և Հերցեգովինայի նախագահություն (բոս․՝  և խորվ.՝ Predsjedništvo Bosne i Hercegovine, սերբ.՝ Предсједништво Босне и Херцеговине), Բոսնիա և Հերցեգովինայի գործադիր իշխանության բարձրագույն կոլեկտիվ մարմին, հավասարազոր է երկրի ղեկավարի պաշտոնին:

Կազմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Համաձայն Սահմանադրության 5-րդ գլխի` նախաահությունը բաղկացած է երեք անդամներից, որոնք միաժամանակ ընտրվում են չորս տարին մեկ (մինչև 2000 թվականը` երկու տարին մեկ) հետևյալ կազմով.

Նախագահության նախագահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նախագահությունը ղեկավարում է նախագահը, որն ընտրություններից հետո ամենից շատ հավաքած ձայներով դառնում է նախագահության անդամ. և պաշտոնը ութ ամիսը մեկ փոխանցվում է մյուս անդամներից մեկին, ինչի շնորհիվ ապահովվում է ազգային հավասարությունը (փոփոխության կարգը հաստատվել է 1998 թվականին):

Լիազորություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նախագահության լիազորություններից են.

  • Բոսնիա և Հերցեգովինայի արտաքին քաղաքականության իրականացում
  • Դեսպանների և միջազգային այլ ներկայացուցիչների նշանակում (երկու երրորդից ոչ շատ ներկայացուցիչներ է նշանակում Բոսնիա և Հերցեգովինայի Դաշնությունը)
  • Ներկայացուցչական գործառույթի իրականացում
  • Բոսնիա և Հերցեգովինայի խորհրդարանում տարեկան բյուջեի ներկայացում (Բոսնիա և Հերցեգովինայի նախարարաների խորհրդի ցուցումով):

Որոշումների ընդունում և վետոյի իրավունքի կիրառում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նախագահության որոշումներն ընդունվում են ձայների մեծամասնությամբ, սակայն ամեն անդամ ունի վետոյի իրավունք, որի համար նա պարտավոր է եռօրյա ժամկետում վիճելի հարցի շուրջ իր կարծիքը հայտնել իրեն ներկայացրած հանրապետության խորհրդարանում` ստանալով պատգամավորների 2/3-ի աջակցությունը[1]:

Գերագույն նախագահի վերահսկողություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բոսնիա և Հերցեգովինայի գերագույն նախագահը (անգլ.՝ High Representative for Bosnia and Herzegovina) ապահովում է Դեյթոնյան համաձայնագրի պահանջների կատարումը, որի լիազորությունները մշակվել են 1997-1998 թվականներին Հաշտության պայմանագրի կատարման խորհրդի կողմից (անգլ.՝ Peace Implementation Council): Նախագահն իրավունք ունի պաշտոնանկ անելու Բոսնիա և Հերցեգովինայի ցանկացած պաշտոնյայի` ներառյալ նախագահության անդամի, եթե վերջինս կիրկանացնի պայմանագրին հակասող գործողություններ[2]: Գերագույն նախագահները բամիցս օգտվել են այս իրավունքից: Այդ դեպքում առաջացած թափուր պաշտոնը համալրվում է այն անձանցով, որոնց ընտրել է Բոսնիա և Հերցեգովինայի Խորհրդարանական միությունը:

Այսպես, 2001 թվականի մարտի 7-ին պաշտոնից հեռացվել է խորվաթ Անտե Ելավիչը, որին փոխարինել է Յոզո Կրիժանովիչը: 2005 թվականի մայիսի 9-ին դադարեցվել են խորվաթ Դրագան Չովիչի լիազորությունները, որին փոխարինել է Միրո Իվո Յովիչը: Սերբ Միրկո Շարովիչը 2003 թվականի ապրիլի 2-ին հրաժարական է ներկայացրել, երբ նախագահության նախագահը նրան մեղադրել է Իրաքի նկատմամբ զենքի էմբարգոյի խախտմանը մասնակից լինելու կասկածանքով:

Նախագահության անդամների ցանկ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նախագահության բոսնիացի անդամներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

# Դիմանկար Անուն Լիազորությունների սկիզբ Լիազորությունների վերջ Կուսակցություն Ընտրություններ
Б1 Izetbegovic.jpg Ալիա Իզետբեգովիչ
(1925—2003)
բոս․՝ Alija Izetbegović
հոկտեմբերի 5, 1996 հոկտեմբերի 13, 1998 Ժողովրդավարական գործողության կուսակցություն 1996,
730,592 ձայն
(31,6 %)
հոկտեմբերի 10, 1998 հոկտեմբերի 14, 2000[3] 1998,
511,541 ձայն
(30,4 %)
Б2 Halid Genjac - October 2016 (cropped).jpg Հալիդ Գանյաց
(1958—)
բոս․՝ Halid Genjac
հոկտեմբերի 14, 2000 հունվարի 30, 2001[4] [5]
Б3 Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg Բերիզ Բելկիչ
(1946—)
բոս․՝ Beriz Belkić
հունվարի 30, 2001 հոկտեմբերի 28, 2002 Բոսնիա և Հերցեգովինայի համար [5]
Б4 Sulejman Tihić.jpg Սուլեյման Տիխիչ
(1951—2014)
բոս․՝ Sulejman Tihić
հոկտեմբերի 28, 2002 նոյեմբերի 6, 2006 Ժողովրդավարական գործողություն կուսակցություն 2002,
192,661 ձայն
(15,9 %)
Б5 Haris Silajdžić.jpg Հարիս Սիլայջիչ
(1945—)
բոս․՝ Haris Silajdžić
նոյեմբերի 6, 2006 նոյեմբերի 11, 2010 Բոսնիա և Հերցեգովինայի համար 2006,
350,520 ձայն
(62,8 %)
Б6 Izetbegović, Bakir.jpg Բակիր Իզետբեգովիչ
(1956—)
բոս․՝ Bakir Izetbegović
նոյեմբերի 10, 2010 նոյեմբերի 17, 2014 Ժողովրդավարական գործողություն կուսակցություն 2010,
162,831 ձայն
(34,86 %)
նոյեմբերի 17, 2014 գործող 2014
247,235 ձայն
(32.87 %)

Նախագահության անդամներ սերբերից[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

# Դիմանկար Անուն Լիազորության սկիզբ Լիազորության ավարտ Կուսակցություն Ընտրություններ
С1 Momcilo Krajisnik crop.jpeg Մոմչիլո Կրաիշնիկ
(1945—)
սերբ.՝ Момчило Крајишник
հոկտեմբերի 5, 1996 հոկտեմբերի 13, 1998 Սերբիայի դեմոկրատական կուսակցություն 1996,
690,646 ձայն
(29,9 %)
С2 Zivko Radisic (cropped).jpg Ժիվկո Ռադիշիչ
(1937—)
սերբ.՝ Живко Радишић
հոկտեմբերի 13, 1998 հոկտեմբերի 28, 2002 Բոսնիա Հերցեգովինայի սոցիալիստական կուսակցություն 1998,
359,937 ձայն
(21,4 %)
С3 Mirko Sarovic Trondheim.jpg Միրկո Շարովիչ
(1956—)
սերբ.՝ Мирко Шаровић
հոկտեմբերի 28, 2002 ապրիլի 2, 2003[6] Սերբիայի դեմոկրատական կուսակցություն 2002,
180,212 ձայն
(14,9 %)
С4 Borislav Paravac, Pope johnpaul funeral politics.jpg Բորիսլավ Պարավաց
(1943—)
սերբ.՝ Борислав Паравац
ապրիլի 2, 2003 հունիսի 11, 2006 [5]
С5 Nebojsa Radmanovic.jpg Նեբոյշա Ռադմանովիչ
(1949—)
սերբ.՝ Небојша Радмановић
նոյեմբերի 11, 2006 նոյեմբերի 10, 2010 Անկախ սոցիալ-դեմոկրատների միություն 2006,
287,675 ձայն
(53,3 %)
հոկտեմբերի 11, 2010 նոյեմբերի 17, 2014 2010,
295,629 ձայն
(48,92 %)
С6 Mladen Ivanic.jpg Մլադեն Իվանիչ
(1958—)
սերբ.՝ Младен Иванић
նոյեմբերի 17, 2014 գործող Դեմոկրատական առաջընթացի կուսակցություն 2014,
318,196 ձայն
(48,71 %)

Նախագահության անդամներ խորվաթներից[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

# Դիմանկար Անուն Լիազորության սկիզբ Լիազորության վերջ Կուսակցություն Ընտրություններ
Х1 Kresimir Zubak at the Sarajevo Air Force Base - Flickr - The Central Intelligence Agency (cropped).jpg Կրեշիմիր Զուբակ
(1947—)
խորվ.՝ Krešimir Zubak
հոկտեմբերի 10, 1996 հոկտեմբերի 13, 1998 Բոսնիա և Հերցեգովինայի խորվաթական դեմոկրատական միություն 1996,
330,477 ձայն
(14,3 %)
Х2 Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg Անտե Ելավիչ
(1963—)
խորվ.՝ Ante Jelavić
հոկտեմբերի 13, 1998 մարտի 7, 2001[7] 1998,
189,438 ձայն
(11,3 %)
Х3 Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg Յոզո Կրիժանովիչ
(1944—2009)
խորվ.՝ Jozo Križanović
մարտի 7, 2001 հոկտեմբերի 5, 2002 Բոսնիա և Հերցեգովինայի սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցություն [5]
Х4 Dragan Čović, portrait 2.jpg Դրագան Չովիչ
(1956—)
խորվ.՝ Dragan Čović
հոկտեմբերի 5, 2002 մայիսի 9, 2005[8] Բոսնիա և Հերցեգովինայի խորվաթական դեմոկրատական միություն 2002,
114,606 ձայն
(9,5 %)
Х5 Ivo Miro Jovic.jpg Միրո Իվո Յովիչ
(1950—)
խորվ.՝ Ivo Miro Jović
մայիսի 9, 2005 նոյեմբերի 6, 2006 [5]
Х6 Željko Komšić.jpg Ժելկո Կոմշիչ
(1964—)
խորվ.՝ Željko Komšić
նոյեմբերի 6, 2006 նոյեմբերի 10, 2010 Բոսնիա և Հերցեգովինայի սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցություն 2006,
116,062 ձայն
(40,0 %)
անկախ[9]
նոյեմբերի 10, 2010 նոյեմբերի 17, 2014 2010,
337,065 ձայն
(60,61 %)
Բոսնիա Հերցեգովինայի դեմոկրատական ճակատ[10]
Х7 Dragan Čović, portrait 2.jpg Դրագան Չովիչ
(1956—)
խորվ.՝ Dragan Čović
նոյեմբերի 17, 2014 գործող Բոսնիա և Հերցեգովինայի խորվաթական դեմոկրատական միություն 2014,
128,053 ձայն
(52,2 %)

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Энгельгардт Г.Н. Республика Сербская в Боснии и Герцеговине. Возникновение и эволюция (1990–2006 гг.). Диссертация на соискание ученой степени кандидата исторических наук. - М., 2015. - С. 121 - 132. Режим доступа: http://www.inslav.ru/sobytiya/zashhity-dissertaczij/2216- 2015-engelgardt
  2. Энгельгардт Г. Н. Республика Сербская в Боснии и Герцеговине. Возникновение и эволюция (1990—2006 гг.). Диссертация на соискание ученой степени кандидата исторических наук. — М., 2015. — С. 145—146. Режим доступа: http://www.inslav.ru/sobytiya/zashhity-dissertaczij/2216-2015-engelgardt
  3. Подал в отставку.
  4. Подал в отставку по состоянию здоровья.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Избран Парламентской ассамблеей Боснии и Герцеговины на образовавшуюся вакансию члена Президентства.
  6. Подал в отставку под угрозой отстранения с поста решением Верховного представителя по Боснии и Герцеговине Джереми Джона Дарэма Эшдауна, барона Эшдаун, обвинившего его в причастности к нарушениям оружейного эмбарго в отношении Ирака.
  7. Отстранён с поста решением Верховного представителя по Боснии и Герцеговине Вольфганга Петрича.
  8. Отстранён с поста решением Верховного представителя по Боснии и Герцеговине Джереми Джона Дарэма Эшдауна, барона Эшдаун.
  9. В июле 2012 года Желько Комшич вышел из Социал-демократической партии Боснии и Герцеговины.
  10. Демократический фронт был основан 2013 года Желько Комшичем.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]