Ավստրիական գուլդեն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ավստրիական գուլդեն
գերմ.՝ Österreichischer Gulden
1880 թվականին թողարկված 1000 գուլդեն 1887 թվականին թողարկված 1 ֆորինտ
1880 թվականին թողարկված 1000 գուլդեն 1887 թվականին թողարկված 1 ֆորինտ
Երկիր Flag of the Habsburg Monarchy.svgԱվստրիական կայսրություն
Flag of Austria-Hungary (1869-1918).svgԱվստրո-Հունգարական կայսրություն
Պաշտոնական
օգտագործում
Flag of the Habsburg Monarchy.svgԱվստրիական կայսրություն
Flag of Austria-Hungary (1869-1918).svgԱվստրո-Հունգարական կայսրություն

Ավստրիական գուլդեն (գերմ.՝ Österreichischer Gulden), 1858 թվականից մինչև 1868 թվականը Ավստրիական կայսրության և 1868 թվականից մինչև 1892 թվականը Ավստրո-Հունգարական կայսրության դրամական միավոր[1][2]։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1857 թվականի հունվարի 24-ին Ավստրիայի կայսրությունը Գերմանիայի հետ ստորագրեց դրամական կոնվենցիա (Վիեննայի դրամական կոնվենցիա), որի հիման վրա այդ երկրների արժույթները նույնականացվեցին։ Գուլդենը, որն ավելի վաղ հատվում էր 1753 թվականին կայացած նախկին կոնվենցիայի հիման վրա, նոր նմուշի արժույթի 1 գյուլդենը հավասարվեց 5 կրեյցերի։ Մետաղադրամների հատման հիմքում քեյլնյան ֆունտի փոխարեն դրվեց մաքսային ֆունտը (Zollphund = 500 գ)։ Ավստրիայում հատվեցին 45 անվանական արժեքով գյուլդեններ, հյուսիսային գերմանական պետություններում՝ 30 անվանական արժեքով թալերը։ Գյուլդենը, որը նախկինում բաժանվում էր 60 կրեյցերի, սկսեց բաժանել 100 նոր կրեյցերի (Neukreuzer): Համաձայն կոնվենցիայի հյուսիսգերմանական պետությունները սկսեցին հատել միավորված թալերներ (Vereinstaler) և կրկնակի միավորված թալերներ՝ 900 պրոբի, որոնք համապատասխանաբար հավասար դարձան 1,5 և 3 ավստրիական գյուլդենի։ Հատվեցին նաև միավորված ոսկե մետաղադրամներ՝ կրոններ (Krone) և կիսակրոններ։ Ավստրիան պահպանեց 1753 թվականի կոնվենցիայով Մարիա Թերեզայի անվան թալերներ և դուկատներ հատելու իրավունքը։ Նոր դրամական համակարգը կոչվեց Ավստրիայի արժութային համակարգ (Österreichische Währung) և 1858 թվականի սեպտեմբերի 1-ից այն որպես միակ պաշտոնական համակարգը ճանաչվեց ամբողջ կայսրությունում[1][3]։

Ավստրո-պրուսական պատերազմից հետո 1866 թվականին Ավստրիան դուրս եկավ Վիեննայի դրամական կոնվենցիայից, սակայն շարունակեց դրա պահանջներին համապատասխան դրամների հատումը։

Մետաղադրամների և բանկնոտների վրա նշվում էին արժույթի տարբեր անվանումներ։ Բանկնոտների վրա անվանական արժեքը նշվում էր գյուլդեններով (Gulden), իսկ մետաղադրամների վրա՝ ֆլորիններով (Florin):

1867 թվականին Ավստրո-Հունգարական համաձայնագրի ստորագրումից հետո և 1868 թվականին Ավստրո-Հունգարիայի ձևավորումից հետո սկսվեց հունգարական անվանումով մետաղադրամների հատումը, որոնք կոչվեցին ֆորինտ (հունգ.՝ Forint): Կրեյցերներով չափվող փոխանակվող դրամական միավորը հատվեց երկու տարբերակով՝ գերմաներենով նշված անվանական արժեքով (kreuzer) և հունգարերենով նշված անվանական արժեքով (krajczár)[4]: 1862 թվականին Լոմբարդո-Վենետիկյան թագավորության համար, որը մտնում էր ավստրիական տիրույթների կազմի մեջ, հատվեցին մանրադրամներ, որոնց անվանական արժեքը նշվում էր սոլդոյով (իտալ. soldo)[1][4]:

1880 թվականից սկսած թղթադրամների մի կողմը պարունակվում էր գերմանական տեքստ (նշվում էր բանկնոտի գուլդենով անվանական արժեքը), մյուս կողմը պարունակում էր հունգարերեն տեքստ (նշվում էր բանկնոտի ֆորինտով անվանական արժեքը)[1][5]։

Գալիցիայում գուլդենը (ֆլորին) կրում էր ոչ պաշտոնական ռենսկի անվանումը ռենսկի, ոսկե ռենսկի) (ուկր.՝ Ринський):

1866 թվականին Ավստրիայի համար անհաջող պատերազմը ստիպեց թողարկվող դրամների ծավալի ավելացմանը դիմել։ 1867-ից 1873 թվականները ընդհանուր առմամբ բարենպաստ էր տնտեսության զարգացման համար, սակայն հետո հնգամյա տնտեսական ճգնաժամ բռնկվեց, որի արդյունքը դարձավ բյուջեի դեֆիցիտը, որը երբեմն հասնում էր պետբյուջեի 1/4 մասին։ Նախաճգնաժամային սահմանին հնարավոր եղավ հասնել միայն 1881 թվականին։ Ավստրո-Հունգարական կայսրության ձևավորումից հետո գրեթե քառորդ դար պահպանվեց մետաղադրամների հանդեպ թղթային գուլդենի արժեքային առավելությունը՝ միջինում 18%։ Ոսկյա և արծաթե մետաղադրամները գրեթե չեին մասնակցում շրջանառությանը, դրանք նախընտրում էին օգտագործել միայն կուտակելու համար։ Հաշվարկները գրեթե ամբողջությամբ սկսեցին թղթի գուլդեններով տարվել։ 1889 թվականին հնարավոր եղավ կայունացնել բյուջեն և նույնիսկ ավելցուկ ապահովել[6]։

1892 թվականի օգոստոսի 2-ին գուլդենին փոխարինելու եկավ Ավստրո-Հունգարական կրոնը։ Դրամական բարեփոխումների ընթացքում արծաթե ստանդարտից անցում կատարվեց ոսկու ստանդարտին։ Նախկինում թողարկված մետաղադրամներն ու թղթադրամները շրջանառության մեջ մնացին մինչև 1900 թվականը։ 1 գուլդենը (ֆլորինը) հավասարվեց 2 կրոնի, 1 կրեյցերը հավասարվեց 2 հելլերի։

Монеты[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դիմերես Դարձերես Անվանական արժեք Տրամագիծ, մմ Քաշ, գ Հաստություն, մմ Եզր Մետաղ Հատման տարեթիվ Տպաքանակ
Ավստրիական թագի հողերի համար կրեյցերներ
AHG aust 0.5 kreuzer 1885 obverse.JPG AHG aust 0.5 kreuzer 1885 reverse.jpg ½ կրեյցեր 17 1,67 Հարթ Պղինձ 1858-1861, 1863—1866, 1877, 1881, 1885, 1891 Ընդհանուր ոչ պակաս, քան 50 մլն.[4]
AHG aust 1 kreuzer 1885 obverse.jpg AHG aust 1 kreuzer 1885 reverse.JPG 1 կրեյցեր 19 3,15 1,25 հարթ Պղինձ 1858—1863, 1873, 1878, 1879, 1881, 1885, 1891 Ընդհանուր ոչ պակաս, քան 361 մլն.[4]
GOW 4 kreuzer 1860 A obverse.jpg GOW 4 kreuzer 1860 A reverse.jpg 4 կրեյցեր 27 13,2 2,9 Հարթ Պղինձ 1860—1862, 1864 Ընդհանուր 47.050.527[4]
GOW 5 kreuzer 1858 V obverse.jpg GOW 5 kreuzer 1858 V reverse.jpg 5 կրեյցեր 16 1,3333 Ատամնավոր 375-րդ կարգի արծաթ 1858-1860, 1863, 1864 Ընդհանուր 8.223.939[4]
GOW 5 kreuzer 1867 A obverse.jpg GOW 5 kreuzer 1867 A reverse.jpg 5 կրեյցեր 16 1,3333 Ատամնավոր 375-րդ կարգի արծաթ 1867 А 69.375[4]
GOW 10 kreuzer 1864 A obverse.jpg GOW 10 kreuzer 1864 A reverse.jpg 10 կրեյցեր 18 2 Ատամնավոր 500-րդ կարգի արծաթ 1858-1865 Ընդհանուր 11.636.194[4]
GOW 10 kreuzer 1867 A obverse.jpg GOW 10 kreuzer 1867 A reverse.jpg 10 կրեյցեր 18 2 Ատամնավոր 500-րդ կարգի արծաթ 1867 A 58.500[4]
AHG aust 10 kreuzer 1869 obverse.JPG AHG aust 10 kreuzer 1869 reverse.jpg 10 կրեյցեր 18 1,6667 0,86 Հարթ 400-րդ կարգի արծաթ 1868-1872 Ընդհանուր 143.441.836[4]
AHG aust 20 kreuzer 1869 obverse.JPG AHG aust 20 kreuzer 1869 reverse.jpg 20 կրեյցեր 21 2,7 1 Հարթ 500-րդ կարգի արծաթ 1868-1870, 1872 Ընդհանուր 91.060.620[4]
Ավստրիական թագի հողերի համար կրեյցերներ

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Banknoten bis 1924 (Gulden, Kronen).(գերմ.)
  2. Votruba, Martin. "Historical Coins". Slovak Studies Program. University of Pittsburgh.(անգլ.)
  3. Зварич В. В. Нумизматический словарь. — 2-е изд. — Львов: Вища школа, 1976. — 156 с.(ռուս.)
  4. 4,00 4,01 4,02 4,03 4,04 4,05 4,06 4,07 4,08 4,09 4,10 Cuhaj G., Michael T., Miller H. Standard Catalog of World Coins 1801-1900. — 6-е изд. — Iola: Krause Publications, 2009. — 1296 с. — ISBN 978-0-89689-940-7.(անգլ.)
  5. Cuhaj G., Michael T., Miller H. Standard Catalog of World Coins 1801-1900. — 6-е изд. — Iola: Krause Publications, 2009. — 1296 с. — ISBN 978-0-89689-940-7.
  6. Травин Д., Маргания О. "Европейская модернизация" Глава 4. "АВСТРО-ВЕНГРИЯ: РАЗВОД ПО ГАБСБУРГСКОМУ СЧЕТУ".(ռուս.)