Ալի Բաբան և 40 ավազակները

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox book.png
Ալի Բաբան և 40 ավազակները
Ali-Baba.jpg
Ali Baba
Նկարի ֆրանսիական պաստառը, 1945

«Ալի Բաբան և 40 ավազակները», արևելյան արաբական հեքիաթ, որն արաբական ձեռագրերն առաջին անգամ եվրոպական լեզուներով թարգմանած Անտուան Գալլանի (1646-1715) ժամանակներից նեռառվում է «Հազար ու մեկ գիշեր» հրատարակչության մեջ: «Ալի-բաբա և 40 ավազակները» հեքիաթի առավել վաղ տարբերակը հանդիպում է Գալլանի կատարած ֆրանսերեն թարգմանության մեջ[1], ում մինչև 20-րդ դարի սկիզբը, հեքիաթի սկզբնական տարբերակի հայտնաբերումը, մեղադրել են կեղծարարության համար[2][3]: Ժամանակակից հրատարակություններում հաճախ ներկայացվում է կրճատումներով:

Ըստ Աարնե-Տոմփսոնի, պատկանում է համար 676 տեսակի հեքիաթներին: Արաբական երկրներում սյուժեի հետքեր չեն պահպանվել: Կան ենթադրություններ, որ Գալլանն այդ հեքիաթը գրել է իր` դեպի Հեռավոր արևելք կատարած ճանապարհորդության ժամանակ: Հեքիաթի ձեռագիրը, որ հայտնաբերվել է 20-րդ դարի սկզբին Օքսֆորդի համալսարանի Բոդլինյան գրադարանում, պարզվել է, որ առասպելական է:

Սյուժե[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առևտրականի մահից հետո նրա ավագ որդին` Քասիմը ժառանգում է նրա գործը և, ամուսնանալով հարուստ կնոջ հետ, հասնում հաջողությունների: Իսկ փոքր որդին` Ալի Բաբան, ամուսնանում է աղքատ մարդու աղջկա հետ և դառնում է աղքատ անտառահատ: Մի անգամ անտառում ցախ հավաքելիս, Ալի Բաբան պատահաբար ականատես է լինում 40 ավազակների խոսակցությանը: Քարանձավ մտնելու համար, որտեղ պահպանվում էին թալանված գանձերը, պետք էր ասել «Սեզա՛մ, բացվի՛ր»: Այս գաղտնիքն իմանալով` Ալի Բաբան մտնում է քարանձավ և վերցնում է ոսկեդրամներով պարկը: Որպեսզի իմանա մետաղադրամի քաշը, Ալի Բաբան Քասիմի կնոջից կշեռք է խնդրում: Սակայն խորամանկ կինը կշեռքի վրա քսուկ է քսում, որպեսզի իմանա, թե ինչ է կշռում իր աղքատ ազգականը: Հիացմունքով կշեռքի վրայից գտնում է ոսկե մետաղադրամ: Քասիմի ճշման տակ Ալի Բաբան ստիպված է լինում բացել քարանձավի գաղտնիքը: Նա ճանապարհվում է դեպի քարանձավը ավանակի վրա, որպեսզի բերի մեծ քանակությամբ ոսկի: Տեսնելով, թե որքան գանձ կա այնտեղ, մոռանում է քարանձավից դուրս գալու խոսքերը: Ավազակները վեռադառնում են և սպանում ժլատ Քասիմին: Ճանապարհվելով կորած եղբոր հետքերով` Ալի Բաբան գտնում է նրան քարանձավի մոտ ընկած և 4 մասի բաժանված` որպես կանխազգուշացում: Վերադառնալով քաղաք` նա հանձնարարում է Քասիմի հնարամիտ ստրկուհուն` Մարջանին հանձնել դրանց հողին` առանց աղմուկ բարձրացնելու: Ստրկուհին նախ գնում է դեղատուն` դեղ գնելու, և հայտարարում է, թե Քասիմը մահամերձ է: Դրանից հետո Մարջանը մի դերձակի է գտնում, ում Ալի Բաբայի տուն է տանում աչքերը կապած: Այն բանից հետո, երբ նա կարում է մասնատված մարմինը, Քասիմին թաղում են` որևէ կասկած չառաջացնելով: Հայտնաբերելով Քասիմի մարմնի կորուստը` ավազակները հասկանում են, որ իրենց քարանձավի գաղտնիքը հայտնի է ուրիշ մարդկանց ևս: Դերձակից նրանք իմանում են, որ նախօրեին ինքը կարել է ինչ-որ մեկի մասնատված մարմինը: Նրա աչքերը կապելով` դերձակին ավազակներց մեկի ուղեկցությամբ տանում են Ալի Բաբայի տունը գտնելու: Նրան հետևող ավազակը` Ահմեդը, նշում է տան դուռը կավիճով, որպեսզի գիշերը նա իր ընկերների հետ գա և սպանի բնակչին: Դերձակի վերադարձը նկատվում է Մարջանի կողմից: Որպեսզի շփոթության մեջ գցի ավազակներին, նա նշում է բոլոր տների դռները: Գիշերը հայտնվում են ավազակները և հասկանում, որ իրենց խաբել են, այդ պատճառով սպանում են իրենց ընկերոջը: Հաջորդ օր նորից ստիպում են դերձակին ևս մեկ անգամ փակ աչքերով գնալ Ալի բաբայի տուն: Այս անգամ ավազակը մուրճով խփում է տան մոտ գտնվող աստիճանի քարը: Եվ նորից Մարջանը կարողանում է խաբել նրանց: Վերջապես, ավազակների ղեկավարն ինքն է անձամբ գալիս դռան մոտ ու հիշում է դրա արտաքին տեսքը: Ներկայանալով որպես վաճառական, ով յուղ էր վաճառում, ավազակների գլխավորը հայտնվում է Ալի Վաբայի տանը և խնդրում իրեն գիշերակաց ապահովել: Իր հետ նա բերել էր ջորիների վրա բարձացած 38 կարաս` մեկում իսկապես յուղ, մյուս 37-ում թաքնված էին ավազակները: Նրանք պետք էին դուրս գային կժերից և սպանեին տան տիրոջը: Մարջանին այս անգամ էլ է հաջողվում հասկանալ նրանց մտքի եղածը: Գիշերը նա կժերի մեջ եռման յուղ է լցնում: Առավոտյան ավազակների գլխավորը փնտրում է իր ընկերներին և նրանց գտնում մահացած: Հաջորդ անգամ, երբ ավազակապետը փորձում է մտնել Ալի Բաբայի տուն որպես վաճառական, ճաշի ժամանակ Մարջանը կատարում էր սուսերով պար, օգտվելով պահից, թուրը մցնում է վերջին ավազակի կուրծքը: Ապշահարված Ալի Բաբան բարկանում է, բայց երբ նա հասկանում է, թե ով է սպանվել, շատ ուրախանում է: Այդ ժամանակ քարանձավի գաղտնիքը հայտնի է միայն Ալի Բաբային: Ի երախտագիտություն նա ազատ է արձակում ստրկուհուն և ամուսնացնում իր տղայի հետ, որն էլ այդ ժամանակ արդեն զբաղվում էր Քասիմի գործով:

Թարգմանություններ և մշակումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ավազակը փորձում է ճշտել, թե որտեղ է գտնվում Ալի Բաբայի տունը

Ռուսերենով «Հազար ու մի գիշեր» հեքիաթները սկզբնական արաբերեն օրինակից թարգմանել է Մ.Ա. Սալյեն 1929-1938 թվականներին` հրատարակելով 8 հատորներով[1]: Մինչ այդ հեքիաթը ռուսերեն է թարգմանվել անգլերենից կամ ֆրանսերենից, և թարգմանության ընթացքում կորել են որոշ դրվագներ:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Салье М. А. Тысяча и одна ночь (Предисловие) // М.: Гослитиздат. — 1959. На сайте «Сказки народов мира», 2000-2009 гг.
  2. Н. Трауберг. Большая энциклопедия литературных героев. Том 1 (Аарон — Вяйнемейнен) / Али-Баба // М.: Терра-Книжный Клуб. — 2001, 432 с. С. 67. ISBN 5-300-02942-4
  3. Али-баба, Энциклопедия Кольера

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]